Ochrona przyrody
Unijne przepisy o ochronie przyrody chronią gatunki i ich siedliska. Natura 2000 to największa skoordynowana sieć obszarów chronionych na świecie.
Jak UE chroni przyrodę
UE ustanowiła bardzo ambitne i zakrojone na szeroką skalę przepisy mające chronić europejskie dziedzictwo naturalne i różnorodność biologiczną.
Dyrektywy ptasia i siedliskowa, przyjęte odpowiednio w 1979 r. i 1992 r., stanowią razem fundament unijnych przepisów o ochronie przyrody. Mają nie tylko zapobiegać spadkowi liczebności gatunków i zanikaniu siedlisk, ale także zapewnić ich rozwój w perspektywie długoterminowej. Celem przepisów jest ograniczenie utraty bioróżnorodności w UE.
Każde z państw członkowskich UE może zdecydować, jak najlepiej wdrożyć te dyrektywy. Niezwykle ważne jest, aby sposób wdrażania był dostosowany do potrzeb ekologicznych każdego obszaru.
W 2019 r. UE zainicjowała europejski zielony ład. Wyznaczyła w nim cel, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej i zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń w UE do 2050 r. Ten długoterminowy plan obejmuje ochronę i odbudowę bioróżnorodności i ekosystemów.
W 2024 r., w ramach uzupełnienia dyrektyw ptasiej i siedliskowej, państwa UE przyjęły rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych, w którym określono prawnie wiążące cele w zakresie odbudowy zdegradowanych ekosystemów lądowych i morskich.
Stan przyrody w UE
Powierzchnia Europy stanowi mniej niż 5% powierzchni lądowej Ziemi. Jednak różnorodność gatunków i siedlisk znajdujących się na jej terytorium jest ogromna.
W ostatnich dziesięcioleciach zasoby przyrodnicze UE zaczęły drastycznie się zmniejszać wraz z kurczeniem się populacji gatunków i degradacją ich siedlisk.
Wśród głównych czynników wpływających na degradację są zmiana klimatu, utrata siedlisk, zanieczyszczenie i gatunki inwazyjne.
Dyrektywa ptasia
Unijna dyrektywa ptasia została przyjęta w 1979 r. Dziś jest tak samo istotna i nadal określa standardy ochrony ptaków i, ogólnie, bioróżnorodności we wszystkich państwach członkowskich UE.
W Europie występuje obecnie około 500 gatunków ptaków, a każdy z nich ma duże znaczenie dla bioróżnorodności. Ptaki są wrażliwe na presje środowiskowe, a zmiany w stanie środowiska rzutują na ich populacje.
Dyrektywa ma chronić wszystkie naturalnie występujące gatunki dzikich ptaków w UE i ich najważniejsze siedliska. Jej celem jest też umożliwienie przywrócenia liczebności zmniejszających się populacji gatunków ptaków i zapewnienie ich rozwoju w perspektywie długoterminowej.
Dyrektywa zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do podjęcia wszelkich niezbędnych środków, aby zachować i przywrócić populacje ptaków i ich siedliska. Obejmuje to wprowadzenie zakazu umyślnego płoszenia, zabijania i chwytania dzikich ptaków, handlu nimi i niszczenia ich gniazd.
Dyrektywa siedliskowa
Dyrektywa siedliskowa chroni wiele różnych zwierząt i gatunków oraz siedlisk, w których występują.
Podobnie jak dyrektywa ptasia, dyrektywa siedliskowa zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do ustanowienia systemu ścisłej ochrony wskazanych gatunków i siedlisk. Przykładowo, zakazane mają być:
- wszelkie formy celowego chwytania lub zabijania w środowisku naturalnym
- pogarszanie stanu lub niszczenie terenów rozrodu lub odpoczynku
- przetrzymywanie, transport lub sprzedaż okazów pozyskanych ze środowiska naturalnego.
Przepisy dyrektywy zapewniają, aby podczas przyjmowania kolejnych środków ochronnych uwzględniane były czynniki gospodarcze, społeczne i kulturowe.
Ochrona dużych drapieżników w Europie
W Europie występuje sześć gatunków dużych drapieżników: niedźwiedź brunatny, wilk, ryś euroazjatycki, ryś iberyjski, rosomak i szakal złocisty. W każdym kontynentalnym kraju UE można napotkać co najmniej jeden z tych gatunków.
Dzięki skutecznym przepisom ochronnym, takim jak dyrektywa siedliskowa, w ciągu ostatnich 50 lat liczebność populacji dużych drapieżników w Europie znacznie się poprawiła.
Status ochrony wilka
W ciągu dziesięciu lat liczba wilków w Europie podwoiła się. Wynikły z tego wyzwania związane ze współistnieniem dzikich zwierząt i działalności człowieka.
W kwietniu 2025 r. Rada przychyliła się do wniosku Komisji dotyczącego zmiany statusu ochrony wilka ze „ściśle chronionego” na „chroniony”. Państwa członkowskie muszą nadal zapewniać właściwy poziom ochrony wilka i monitorować sytuację, aby w razie potrzeby tymczasowo lub lokalnie zakazać polowań.
Sieć Natura 2000
Natura 2000 to największa na świecie skoordynowana sieć obszarów chronionych. Obejmuje obszary w całej UE, zarówno na lądzie, jak i morzu. Służy ochronie najbardziej wartościowych i zagrożonych gatunków i siedlisk.
W dyrektywach ptasiej i siedliskowej określono ogólne ramy prawne ochrony obszarów Natura 2000 i zarządzania nimi. W dyrektywie siedliskowej wskazano, w jaki sposób państwa członkowskie UE powinny chronić te obszary i zarządzać nimi.
Podczas ustalania celów i środków ochrony dla danego obszaru należy uwzględniać czynniki gospodarcze, społeczne i kulturowe, a także cechy regionalne i lokalne.
Program LIFE
Program LIFE to główny fundusz UE wspierający projekty na rzecz ochrony środowiska i gatunków oraz odbudowy przyrody.
Od powstania programu wsparcie otrzymało ponad 1800 projektów, których celem jest ochrona gatunków i różnorodności biologicznej. Program odegrał również kluczową rolę w tworzeniu sieci Natura 2000, wspierając zarządzanie obszarami chronionymi.
Dlaczego salamandry są dla nas ważne
Każde małe stworzenie, nawet mniejsze niż salamandra, odgrywa ważną rolę w podtrzymywaniu fascynującej sieci życia.
Dzięki dyrektywie siedliskowej Unia chroni salamandry i setki innych gatunków zwierząt oraz rośliny i obszary naturalne. Od Finlandii po Maltę, od Rumunii po Portugalię unijne prawo pomaga chronić siedliska i żyjące w nich gatunki.
Więcej
Ostatnia aktualizacja: 15 stycznia 2025