Akt o przemyśle neutralnym emisyjnie: Rada i Parlament chcą pobudzić ekologiczny przemysł w UE

16 lutego 2024 r. do komunikatu dodany został ostateczny tekst wstępnego porozumienia.

Rada i Parlament osiągnęły dziś wstępne porozumienie co do projektu rozporządzenia, które ustanowi przepisy mające wzmocnić europejski ekosystem wytwarzania produktów technologii neutralnych emisyjnie (aktu o przemyśle neutralnym emisyjnie). Rozporządzenie ma skłonić sektor przemysłu do wdrażania technologii neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych, wykorzystując przy tym siłę jednolitego rynku. Chodzi o wzmocnienie wiodącej pozycji Europy w dziedzinie ekologicznych technologii przemysłowych.

Na podstawie dzisiejszego porozumienia powstanie jeden wykaz technologii neutralnych emisyjnie, zawierający kryteria wyboru strategicznych projektów w zakresie tych technologii, które bardziej przyczynią się do dekarbonizacji.

Poprzez akt o przemyśle neutralnym emisyjnie chcemy wspierać transformację naszego przemysłu. Akt ten jest ważnym krokiem do utworzenia ekosystemu niezbędnego, aby pobudzić produkcję czystych technologii. Zapoczątkowaliśmy drogę ku czystszej i ekologiczniejszej przyszłości europejskiego przemysłu. Nadszedł czas, aby Europa ponownie objęła pozycję lidera na arenie światowej w dziedzinie czystych technologii i zbudowała konkurencyjny, ekologiczny i tworzący miejsca pracy sektor przemysłu.

Jo Brouns, flamandzki minister gospodarki, innowacji, pracy, gospodarki społecznej i rolnictwa

Przemysł a neutralność klimatyczna

Akt o przemyśle neutralnym emisyjnie ma poprawić warunki inwestowania w zielone technologie poprzez uproszczenie procedur wydawania pozwoleń i wspieranie projektów strategicznych. Zaproponowano w nim również ułatwienie dostępu strategicznych produktów technologicznych do rynku, zwiększenie umiejętności europejskiej siły roboczej w tych sektorach (zwłaszcza poprzez utworzenie akademii przemysłu neutralnego emisyjnie) oraz uruchomienie platformy koordynacji działań UE w tej dziedzinie.

Aby wspierać innowacje, proponuje się utworzenie korzystnych ram regulacyjnych dotyczących rozwoju, testowania i walidacji innowacyjnych technologii (poprzez tzw. piaskownice regulacyjne).

Postępy w realizacji celów aktu będą mierzone za pomocą dwóch orientacyjnych wskaźników: osiągnięcie 40% produkcji strategicznych produktów technologicznych wymaganej do zaspokojenia potrzeb UE oraz ewolucja produktów takich jak panele fotowoltaiczne, turbiny wiatrowe, baterie i pompy ciepła w porównaniu z ich produkcją na świecie. Ustalono również konkretny cel w zakresie wychwytywania i składowania CO₂, z roczną mocą zatłaczania wynoszącą co najmniej 50 mln ton, którą należy osiągnąć do 2030 r.

Co uzgodniono?

Wstępne porozumienie podtrzymuje główne cele aktu, które Komisja zaproponowała niecały rok temu. Jednocześnie wprowadza szereg udoskonaleń, takich jak uproszczenie procedur wydawania pozwoleń na budowę, tworzenie dolin przemysłu neutralnego emisyjnie oraz większa jasność co do kryteriów dla zamówień publicznych i aukcji.

Zakres i wykaz technologii

Nowe rozporządzenie ma zapewnić lepsze warunki i pewność projektodawcom i inwestującym w projekty produkcji technologii neutralnych emisyjnie. W przypadku projektów uznanych za mające większy potencjał w zakresie dekarbonizacji będzie można skorzystać z przyspieszonych procedur wydawania pozwoleń na budowę lub rozbudowę oraz ze wskazówek w zakresie dostępu do finansowania.

Biorąc pod uwagę, że państwa członkowskie mają prawo wyboru między różnymi źródłami energii, nie będą zmuszone uznawać za projekty strategiczne projektów związanych z technologiami, które nie są akceptowane w ramach ich koszyka energetycznego.

Szybsze wydawanie pozwoleń

Termin wydania pozwolenia na budowę lub rozbudowę dużych projektów produkcji technologii neutralnych emisyjnie (ponad 1 gigawat), a także projektów, których zdolność produkcyjna nie jest mierzona w gigawatach, będzie wynosić maksymalnie 18 miesięcy. W przypadku mniejszych projektów (mniej niż 1 gigawat) termin wydania pozwolenia będzie wynosić 12 miesięcy. Dla projektów strategicznych ustalone zostaną krótsze terminy. Ponadto, niezależnie od terminów, procedury pozwolą zadbać o to, aby takie projekty były bezpieczne, pewne, zrównoważone środowiskowo i zgodne z wymogami środowiskowymi, społecznymi i w zakresie bezpieczeństwa.

Doliny przemysłowe

Przyszłe rozporządzenie będzie promować tworzenie dolin przemysłowych, które przyspieszą realizację projektów produkcji technologii neutralnych emisyjnie. Będą to obszary skupiające kilka przedsiębiorstw zaangażowanych w rozwój danej technologii. Celem tych dolin będzie tworzenie ośrodków neutralnej emisyjnie działalności przemysłowej, aby zwiększyć atrakcyjność UE jako miejsca działalności produkcyjnej oraz jeszcze bardziej usprawnić procedury administracyjne służące tworzeniu zdolności w zakresie produkcji neutralnej emisyjnie. Przyczynią się one do ponownego uprzemysłowienia regionów.

Zamówienia publiczne

Przepisy regulujące sposób, w jaki organy publiczne będą nabywać towary, roboty budowlane i usługi związane ze strategicznymi technologiami neutralnymi emisyjnie, opracowano tak, aby zapewnić lepszą przejrzystość, wykonalność i harmonizację wymogów oraz zróżnicowanie dostaw tych technologii do UE, przy jednoczesnym pozostawieniu zamawiającym organom wystarczającej elastyczności.

Uzgodniony dziś akt będzie regulował stosowanie systemów zachęt do nabywania produktów technologii neutralnych emisyjnie. Określa też wkład w zakresie zrównoważoności i odporności w kontekście postępowań o udzielenie zamówienia publicznego. Wkład w zrównoważoność środowiskową będzie obowiązkowym wymogiem minimalnym. Wkład w odporność będzie natomiast stosowany, gdy zależność od państw trzecich w zakresie konkretnej strategicznej technologii neutralnej emisyjnie (lub jej komponentów) będzie wynosić ponad 50%. Kryterium to będzie brane pod uwagę tylko wtedy, gdy Komisja przeprowadzi wcześniej ocenę stopnia zależności od każdej technologii z danego państwa trzeciego.

Jeżeli wymóg wkładu w odporność i zrównoważony rozwój będzie skutkować nieproporcjonalnymi różnicami w kosztach lub jeżeli nie zostaną złożone odpowiednie oferty lub wnioski, organy zamawiające będą mogły podjąć decyzję o niestosowaniu tych kryteriów.

Aukcje na rzecz wdrażania odnawialnych źródeł energii

Zgodnie ze wstępnym porozumieniem, gdy państwo członkowskie zaplanuje aukcję dotyczącą wdrażania technologii energii odnawialnej, będzie mogło stosować zarówno kryteria kwalifikacji wstępnej, jak i kryteria udzielenia zamówienia, które nie będą związane z ceną – takie jak zrównoważenie środowiskowe, wkład w innowacje lub integracja systemów energetycznych. Kryteria te będą miały zastosowanie do przynajmniej 30% wolumenu sprzedawanego co roku na aukcji na państwo członkowskie.

Komisja będzie mogła wskazywać kryteria dla aukcji i zamówień publicznych oraz zmieniać wolumen sprzedawany na aukcji na podstawie oceny funkcjonowania systemu.

Co dalej?

Wstępne porozumienie Rady z Parlamentem Europejskim musi teraz zostać zatwierdzone i formalnie przyjęte przez obie instytucje.

Kontekst

Akt o przemyśle neutralnym emisyjnie jest jedną z trzech kluczowych inicjatyw ustawodawczych planu przemysłowego zielonego ładu, wraz z aktem o surowcach krytycznych i reformą struktury rynku energii elektrycznej. Mają one zwiększyć konkurencyjność europejskiego przemysłu neutralnego emisyjnie i wesprzeć szybką transformację w kierunku neutralności klimatycznej.

W konkluzjach z 26–27 października 2023 r. szefowie państw i rządów wezwali Radę i Parlament Europejski do szybkiego porozumienia co do aktu o przemyśle neutralnym emisyjnie, by można było sfinalizować prace nad nowymi przepisami przed końcem obecnego cyklu legislacyjnego.

16 marca 2023 r. Komisja przedstawiła projekt. 21 listopada 2023 r. Parlament Europejski uzgodnił swoje stanowisko, a 7 grudnia 2023 r. Rada przyjęła podejście ogólne.

• Ostateczny tekst kompromisowy

  Obecnie tylko w następujących językach:

  EN
• Unijna polityka przemysłowa (podsumowanie informacyjne)
• Europejski zielony ład (podsumowanie informacyjne)