Η εμπορική νομοθεσία της ΕΕ

Θεμιτό και δίκαιο εμπόριο

Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ έχει δρομολογήσει μια ριζική μεταρρύθμιση των βασικών κανόνων που σχετίζονται με το εμπόριο. Οι κύριοι τομείς που καλύπτονται είναι οι ακόλουθοι:

• αποτροπή μέτρων εξαναγκασμού
• ξένες άμεσες επενδύσεις
• διμερείς διασφαλίσεις
• μέσα εμπορικής άμυνας, συμπεριλαμβανομένου του αντιντάμπινγκ

Οι νομοθετικές πρωτοβουλίες της ΕΕ έχουν στόχο την προστασία των ευρωπαίων παραγωγών και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από την ενδεχόμενη ζημία που μπορούν να προκαλέσουν ορισμένες εμπορικές πρακτικές ξένων οντοτήτων.

Έλεγχος άμεσων ξένων επενδύσεων

Η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) στην ΕΕ, ώστε να δίνεται η δυνατότητα στα κράτη μέλη να εξετάζουν και να ελέγχουν τις ξένες επενδύσεις στην ΕΕ και να αντιμετωπίζουν τυχόν κινδύνους για την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη. Αυτό γίνεται σε συνεργασία με άλλα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στις 11 Δεκεμβρίου 2025 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για αναθεώρηση κανονισμού για τον έλεγχο των ΑΞΕ από το 2019.

Η προσωρινή συμφωνία θα προσυπογραφεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, ώστε στη συνέχεια να εκδοθεί τυπικά. Οι κανόνες θα αρχίσουν να εφαρμόζονται 18 μήνες μετά την έναρξη ισχύος του αναθεωρημένου κανονισμού.

Οι αναθεωρημένες ρυθμίσεις για τον έλεγχο των ΑΞΕ αποτελούν κομμάτι της στρατηγικής της ΕΕ για την ενίσχυση της οικονομικής της ασφάλειας και την προστασία στρατηγικών βιομηχανικών τομέων από ριψοκίνδυνες επενδύσεις ξένων επενδυτών.

• Ευρωπαϊκή οικονομική ασφάλεια
• Άμεσες ξένες επενδύσεις: Πολιτική συμφωνία του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου για τη βελτίωση του ελέγχου των ΑΞΕ (δελτίο Τύπου, 11 Δεκεμβρίου 2025)
• Εμπόριο: Η ΕΜΑ εγκρίνει τη διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου σχετικά με την αναθεώρηση του ελέγχου των ΑΞΕ (δελτίο Τύπου, 12 Ιουνίου 2025)

Αποτροπή μέτρων εξαναγκασμού

Στις 23 Οκτωβρίου 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε τον μηχανισμό αποτροπής μέτρων εξαναγκασμού. Το μέσο αυτό έχει ως στόχο να αποτρέπει τρίτες χώρες από το να στοχεύουν την ΕΕ και τα κράτη μέλη της με οικονομικό εξαναγκασμό μέσω μέτρων που επηρεάζουν το εμπόριο ή τις επενδύσεις.

Μεταξύ των μέτρων που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε τρίτη χώρα ως απάντηση στον οικονομικό εξαναγκασμό είναι η επιβολή εμπορικών περιορισμών, για παράδειγμα, με τις ακόλουθες μορφές:

• αυξημένοι τελωνειακοί δασμοί
• άδειες εισαγωγής ή εξαγωγής
• περιορισμοί στον τομέα των υπηρεσιών, της πρόσβασης σε άμεσες ξένες επενδύσεις ή των δημόσιων συμβάσεων

Ο μηχανισμός αποτροπής μέτρων εξαναγκασμού έχει σχεδιαστεί με σκοπό την αποκλιμάκωση και την παύση μέτρων εξαναγκασμού μέσω του διαλόγου. Τυχόν αντίμετρα από την ΕΕ εφαρμόζονται μόνο ως έσχατη λύση.

• Εμπόριο: Θέσπιση κανονισμού από το Συμβούλιο για την προστασία της ΕΕ από τον οικονομικό εξαναγκασμό από τρίτες χώρες (δελτίο Τύπου, 23 Οκτωβρίου 2023)
• Προστασία από τον εξαναγκασμό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Μέσα εμπορικής άμυνας

Στις 8 Ιουνίου 2018 τέθηκε σε ισχύ ο νέος κανονισμός για τον εκσυγχρονισμό των μέσων εμπορικής άμυνας της ΕΕ.

Ο κανονισμός έχει ως σκοπό την προστασία των παραγωγών της ΕΕ από ζημίες που προκαλούνται λόγω του αθέμιτου ανταγωνισμού, εξασφαλίζοντας ελεύθερο και δίκαιο εμπόριο. Με τον νέο κανονισμό τα μέσα εμπορικής άμυνας της ΕΕ γίνονται πιο προβλέψιμα, διαφανή και προσιτά, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Στόχος της ΕΕ είναι τα μέσα αντιντάμπινγκ και τα μέσα κατά των επιδοτήσεων να καταστούν αποτελεσματικότερα και καταλληλότερα για την προστασία των παραγωγών της ΕΕ από αθέμιτες πρακτικές ξένων επιχειρήσεων και από τους κινδύνους αντιποίνων.

Ταυτόχρονα, οι μεταβολές των δασμολογικών συντελεστών θα γίνουν πιο προβλέψιμες για τους εισαγωγείς, οι οποίοι θα μπορούν έτσι να προγραμματίζουν ευκολότερα τις επιχειρηματικές δραστηριότητές τους. Ολόκληρο το σύστημα θα είναι πιο διαφανές και φιλικό προς τον χρήστη.

• Το Συμβούλιο καθορίζει τη θέση του σχετικά με νέο νομικό πλαίσιο για την καταπολέμηση του αθέμιτου εμπορικού ανταγωνισμού (δελτίο Τύπου, 16 Απριλίου 2018)
• Εμπορική άμυνα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Aντιντάμπινγκ

Στις 4 Δεκεμβρίου 2017 το Συμβούλιο θέσπισε νέους ενωσιακούς κανόνες για την προστασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Οι νέοι κανόνες τέθηκαν σε ισχύ στις 20 Δεκεμβρίου 2017.

Οι επικαιροποιημένοι κανόνες αντιντάμπινγκ της ΕΕ εφαρμόζονται σε περιπτώσεις όπου οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων μειώνονται τεχνητά μέσω κρατικής παρέμβασης.

Το νομικό πλαίσιο καταργεί την παλαιότερη διάκριση που ίσχυε για τον υπολογισμό του ντάμπινγκ μεταξύ οικονομιών της αγοράς και οικονομιών που δεν στηρίζονται στην αγορά.

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να αποδεικνύει την ύπαρξη σοβαρών «στρεβλώσεων της αγοράς» μεταξύ της τιμής πώλησης ενός προϊόντος και του κόστους παραγωγής του.

• Το Συμβούλιο εγκρίνει νέους κανόνες κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (δελτίο Τύπου, 4 Δεκεμβρίου 2017)
• Μέτρα αντιντάμπινγκ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Οριζόντιες διμερείς διασφαλίσεις

Στις 28 Ιανουαρίου 2019 το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό που επιτρέπει την εφαρμογή μέτρων διασφάλισης για τις εμπορικές συμφωνίες.

Ο κανονισμός καλύπτει τις συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών ΕΕ-Ιαπωνίας, ΕΕ-Σινγκαπούρης και ΕΕ-Βιετνάμ. Οι συμφωνίες της ΕΕ με την Κένυα, τη Νέα Ζηλανδία και τη Χιλή επίσης καλύπτονται από διμερείς διασφαλίσεις. Ενδέχεται να προστεθούν περαιτέρω εμπορικές συμφωνίες στο πεδίο εφαρμογής του.

Τα διμερή μέτρα διασφάλισης επιτρέπουν την προσωρινή ανάκληση δασμολογικών προτιμήσεων.

Πριν από την πρωτοβουλία αυτή, ο μηχανισμός προτεινόταν χωριστά σε κάθε εμπορική συμφωνία.

• Διασφαλίσεις στις συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών: Το Συμβούλιο εκδίδει κανονισμό (δελτίο Τύπου, 28 Ιανουαρίου 2019)