Δεδομένα επιβατών

Τι είναι τα δεδομένα που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών;

Τα δεδομένα που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών (δεδομένα PNR) είναι προσωπικά στοιχεία που παρέχονται από τους επιβάτες και συλλέγονται και τηρούνται από τους αερομεταφορείς. Περιλαμβάνουν πληροφορίες όπως ονοματεπώνυμο επιβάτη, ημερομηνίες ταξιδιού, διαδρομή, αριθμός θέσης, αποσκευές, στοιχεία επικοινωνίας και μέσο πληρωμής.

Η οδηγία PNR ρυθμίζει τη διαβίβαση αυτών των δεδομένων στις αρχές επιβολής του νόμου των κρατών μελών και την επεξεργασία τους από αυτές, με σκοπό την πρόληψη, ανίχνευση, διερεύνηση και δίωξη τρομοκρατικών ενεργειών και άλλων σοβαρών εγκλημάτων.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν επί συμβιβαστικού κειμένου τον Δεκέμβριο του 2015. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθόρισε τη θέση του στις 14 Απριλίου 2016. Ακολούθως, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία στις 21 Απριλίου 2016. Τα κράτη είχαν στη διάθεσή τους δύο χρόνια για να θέσουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνται για τη συμμόρφωση προς την οδηγία αυτή.

Τι είναι οι εκ των προτέρων πληροφορίες για τους επιβάτες;

Οι εκ των προτέρων πληροφορίες για τους επιβάτες (API), που λαμβάνονται συνήθως από ταξιδιωτικά έγγραφα ή διαβατήρια, αφορούν την ταυτότητα του επιβάτη. Τέτοιες πληροφορίες είναι:

• το ονοματεπώνυμο
• η ημερομηνία γέννησης
• η ιθαγένεια

Οι πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται σε κρατικές αρχές και μπορούν να χρησιμεύσουν για τον έλεγχο των συνόρων ή τις διαδικασίες ελέγχου ασφαλείας.

Τον Δεκέμβριο του 2022 η Επιτροπή ενέκρινε δύο νομοθετικές προτάσεις κανονισμών για τη διευκόλυνση της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων και για την αύξηση της εσωτερικής ασφάλειας. Την 1η Μαρτίου 2024 το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία για το νέο νομοθέτημα της ΕΕ.

• Δεδομένα που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών: Σύναψη συμφωνίας ΕΕ-Καναδά από το Συμβούλιο (δελτίο Τύπου, 14 Απριλίου 2025)
• Δεδομένα επιβατών αεροπορικών μεταφορών: Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταλήγουν σε προσωρινή συμφωνία ώστε να αυξηθεί η ασφάλεια και να ενισχυθεί η διαχείριση των συνόρων (δελτίο Τύπου, 1η Μαρτίου 2024)
• Δεδομένα επιβατών αεροπορικών μεταφορών: Εγκρίθηκε η θέση του Συμβουλίου για δύο νέες πράξεις της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 21 Ιουνίου 2023)

Κανόνες της ΕΕ για την αντιμετώπιση του διασυνοριακού εγκλήματος και της τρομοκρατίας

Οι οργανωμένες εγκληματικές και τρομοκρατικές ενέργειες συχνά περιλαμβάνουν διεθνείς μετακινήσεις. Δεδομένης της κατάργησης των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα δυνάμει της Σύμβασης Σένγκεν, η ΕΕ θέσπισε μέτρα για την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου.

Το σύστημα PNR συμπληρώνει τα υφιστάμενα μέσα αντιμετώπισης του διασυνοριακού εγκλήματος. Χάρη στην επεξεργασία δεδομένων PNR, οι αρχές επιβολής του νόμου μπορούν να εντοπίζουν πρόσωπα για τα οποία προηγουμένως δεν υπήρχαν υποψίες εμπλοκής σε εγκληματική ή τρομοκρατική δράση προτού διαπιστωθεί κάτι τέτοιο με ειδική ανάλυση δεδομένων.

Τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ ήδη χρησιμοποιούσαν τα δεδομένα PNR που παρέχονται στις αστυνομικές ή άλλες αρχές δυνάμει της νομοθεσίας τους. Το σύστημα PNR της ΕΕ εναρμονίζει τις νομικές διατάξεις των κρατών μελών, αποτρέποντας με τον τρόπο αυτό προβλήματα ασφάλειας δικαίου και κενά ασφαλείας και διαφυλάσσοντας παράλληλα την προστασία των δεδομένων.

Η ΕΕ έχει ήδη υπογράψει συμφωνίες βάσει των οποίων οι αερομεταφορείς της ΕΕ μπορούν να διαβιβάζουν δεδομένα PNR στις ΗΠΑ και την Αυστραλία.

Τον Φεβρουάριο του 2020 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία επιτρέπει την έναρξη διαπραγματεύσεων μεταξύ ΕΕ και Ιαπωνίας για τη σύναψη συμφωνίας PNR.

Τον Απρίλιο του 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία συνάπτεται επίσημα συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και του Καναδά σχετικά με τη διαβίβαση και χρήση δεδομένων PNR.

Σκοπός της οδηγίας είναι να ρυθμίσει τη διαβίβαση δεδομένων PNR από τις αεροπορικές εταιρίες στις εθνικές αρχές, καθώς και την επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων από αυτές. Βάσει της οδηγίας, οι αεροπορικές εταιρίες υποχρεούνται να παρέχουν δεδομένα PNR για πτήσεις από και προς την ΕΕ. Τα κράτη μέλη μπορούν, αλλά δεν υποχρεούνται, να συλλέγουν δεδομένα PNR για επιλεγμένες πτήσεις εντός της ΕΕ.

Δυνάμει της οδηγίας, τα συλλεγόμενα δεδομένα PNR θα μπορούν να υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο για τους σκοπούς της πρόληψης, ανίχνευσης, διερεύνησης και δίωξης τρομοκρατικών ενεργειών και σοβαρών εγκλημάτων.

Στο πλαίσιο των εν λόγω δραστηριοτήτων, τα δεδομένα PNR μπορούν να χρησιμοποιούνται με διάφορους τρόπους:

• για την αξιολόγηση επιβατών πριν από την άφιξη ή την αναχώρησή τους, βάσει καθορισμένων κριτηρίων εκτίμησης κινδύνου ή για την ταυτοποίηση συγκεκριμένων προσώπων
• για τον καθορισμό των εν λόγω κριτηρίων εκτίμησης κινδύνου
• για συγκεκριμένες έρευνες ή διώξεις

Προκειμένου να διαφυλαχθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, της ιδιωτικής ζωής και της ίσης μεταχείρισης, η οδηγία προβλέπει ορισμένους περιορισμούς όσον αφορά τη διαβίβαση, την επεξεργασία και τη διατήρηση των δεδομένων PNR:

• σύμφωνα με την οδηγία, απαγορεύεται η συλλογή και χρήση ευαίσθητων δεδομένων
• τα δεδομένα PNR επιτρέπεται να διατηρούνται μόνο για 5 χρόνια και πρέπει να ανωνυμοποιούνται μετά την πάροδο 6 μηνών, ώστε το υποκείμενο των δεδομένων να μην είναι πλέον άμεσα αναγνωρίσιμο
• τα κράτη μέλη οφείλουν να συστήσουν μονάδα στοιχείων επιβατών που θα είναι αρμόδια για την επεξεργασία και την προστασία των δεδομένων· η μονάδα αυτή πρέπει να περιλαμβάνει υπεύθυνο προστασίας δεδομένων
• τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν την παροχή σαφούς ενημέρωσης στους επιβάτες όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων PNR και τα δικαιώματά τους
• αποφάσεις που έχουν δυσμενείς νομικές συνέπειες ή θίγουν σοβαρά ένα πρόσωπο δεν επιτρέπεται να λαμβάνονται αποκλειστικά και μόνο βάσει της αυτοματοποιημένης επεξεργασίας δεδομένων PNR
• η διαβίβαση δεδομένων PNR σε τρίτες χώρες επιτρέπεται μόνο σε πολύ περιορισμένες περιστάσεις και κατά περίπτωση