Ρύθμιση της πολιτικής διαφήμισης

Κανόνες της ΕΕ για την πολιτική διαφήμιση

Η πολιτική διαφήμιση επιτρέπει στα πολιτικά κόμματα και στους πολιτικούς να μεταδίδουν τις ιδέες τους, να ενημερώνουν τους ψηφοφόρους και να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή στον δημόσιο βίο. Καθώς ο ψηφιακός κόσμος αναδιαμορφώνει τους τρόπους δημοσιοποίησης των πληροφοριών, οι παραδοσιακές μορφές εποπτείας και διαφάνειας πρέπει να εξελίσσονται για να συμβαδίζουν.

Για την προστασία του ανοικτού δημοκρατικού διαλόγου και τη διατήρηση του αδιάβλητου των εκλογών, η ΕΕ έχει θεσπίσει αυστηρούς κανόνες για την πολιτική διαφήμιση τόσο εντός όσο και εκτός διαδικτύου. Ο κανονισμός σχετικά με τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής, ο οποίος εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2024, θέσπισε νέα πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ για τη διαφάνεια, τη στόχευση και τη λογοδοσία στην πολιτική διαφήμιση.

Για τον σκοπό αυτό, ο κανονισμός έχει τρεις κύριους στόχους.

Ενδυνάμωση των πολιτών

Να μπορούν οι πολίτες να αναγνωρίζουν τις πολιτικές διαφημίσεις, να κατανοούν ποιος τις έχει πληρώσει και να γνωρίζουν αν έχουν γίνει στόχος τους.

Προστασία της ιδιωτικής ζωής

Να προστατεύεται η ιδιωτική ζωή, ειδικότερα έναντι της στόχευσης ανήλικων χρηστών και της χρήσης ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων για την πρόληψη εξωτερικών παρεμβάσεων, ιδίως κατά τη διάρκεια εκλογικών περιόδων.

Ισότιμοι όροι ανταγωνισμού

Να δημιουργηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για την πολιτική διαφήμιση σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά.

Οι κανόνες εν συντομία

Στο πλαίσιο του κανονισμού για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής, η ΕΕ έχει θεσπίσει διάφορες βασικές υποχρεώσεις για όλους τους οικονομικούς φορείς που συμμετέχουν στην κατάρτιση, τη δημοσίευση και τη διάδοση πολιτικών διαφημίσεων.

Επισήμανση

Όλες οι πολιτικές διαφημίσεις πρέπει να αναφέρουν ξεκάθαρα ότι είναι πολιτικές, να δείχνουν ποιος τις έχει χρηματοδοτήσει και να περιλαμβάνουν ανακοίνωση διαφάνειας στην οποία θα επεξηγείται ο σκοπός, τα ενδεχόμενα κριτήρια στόχευσης που χρησιμοποιήθηκαν, το ποσό που καταβλήθηκε ή το εύρος των ποσών, καθώς και άλλες προδιαγεγραμμένες λεπτομέρειες.

Προστασία των δεδομένων

Η χρήση προσωπικών δεδομένων για σκοπούς στόχευσης ελέγχεται αυστηρά. Ευαίσθητα δεδομένα (π.χ. φυλή, θρησκεία ή πολιτικές πεποιθήσεις) δεν πρέπει καθόλου να χρησιμοποιούνται. Άλλα προσωπικά δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο με ρητή χωριστή συναίνεση. Απαγορεύεται η χρήση προσωπικών δεδομένων ανηλίκων ή ατόμων που δεν είναι ακόμα σε ηλικία ψήφου.

Αποθετήριο ΕΕ

Όλες οι διαδικτυακές πολιτικές διαφημίσεις πρέπει να αποθηκεύονται σε ευρωπαϊκό αποθετήριο επιγραμμικών πολιτικών διαφημίσεων, προσβάσιμο μέσω κεντρικής διεπαφής με δυνατότητα αναζήτησης. Όλες οι σχετικές πληροφορίες θα διατηρούνται για διάστημα επτά ετών.

Εξωτερικές παρεμβάσεις

Κατά τους τρεις μήνες πριν από εκλογές ή δημοψήφισμα (σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο), οι πάροχοι υπηρεσιών πολιτικής διαφημιστικής προβολής μπορούν να δέχονται μόνο χορηγούς που είναι πολίτες της ΕΕ, υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν μόνιμα στην Ένωση με δικαίωμα ψήφου ή νομικά πρόσωπα εγκατεστημένα στην ΕΕ που δεν ελέγχονται από οντότητες τρίτων χωρών.

Δέουσα επιμέλεια και κυρώσεις

Οι πάροχοι υπηρεσιών (π.χ. γραφεία συμβούλων, πλατφόρμες ή επηρεαστές) θα πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρούς κανόνες, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης τήρησης αρχείων, και θα αντιμετωπίζουν κυρώσεις ύψους έως και 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους ή του ετήσιου εισοδήματος/προϋπολογισμού τους, ανάλογα με τον παράγοντα, όπως προβλέπεται από τους εθνικούς κανόνες επιβολής κυρώσεων.

Ο κανονισμός εφαρμόζεται από τις 10 Οκτωβρίου 2025, μολονότι το άρθρο 3 (σχετικά με τους ορισμούς) και το άρθρο 5 παράγραφος 1 (σχετικά με την απαγόρευση των διακρίσεων στην παροχή υπηρεσιών) εφαρμόζονται από την έναρξη ισχύος του τον Απρίλιο του 2024.

Το τίμημα της απουσίας κανόνων

Οι πολιτικές διαφημίσεις εμφανίζονται σήμερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στις μηχανές αναζήτησης, στις πλατφόρμες βίντεο και στους ιστοτόπους — συχνά χωρίς σαφή επισήμανση ή ένδειξη του ποιος βρίσκεται πίσω τους. Οι διαφημίσεις αυτές εμφανίζονται όλο και περισσότερο ως στοχευμένες διαφημίσεις που χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα και μάλιστα προσαρμοσμένες έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στη διάθεση, τα ενδιαφέροντα ή την πρόσφατη συμπεριφορά ενός χρήστη.

Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα:

• απουσία διαφάνειας για το ποιος προσπαθεί να ασκήσει επιρροή στους ψηφοφόρους
• ταχεία και ανεξέλεγκτη διάδοση παραπληροφόρησης
• χειραγώγηση της γνώμης μέσω μικροστόχευσης
• άνιση πρόσβαση σε πληροφορίες στο πλαίσιο δημόσιων συζητήσεων

Κατάρτιση ψηφιακού προφίλ: Πώς λειτουργεί

Κάθε κλικ, κάθε κύλιση/σκρολ και αλληλεπίδραση στο διαδίκτυο αφήνει πίσω ένα ψηφιακό ίχνος. Τα ίχνη αυτά συλλέγονται, αναλύονται και χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία λεπτομερέστατων προφίλ χρηστών, συχνά χωρίς τα άτομα αυτά να αντιλαμβάνονται πόσα πολλά πράγματα είναι γνωστά για αυτά τα ίδια.

Τα τρία επίπεδα κατάρτισης προφίλ

Τα δεδομένα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:

• μετάδοση πολιτικών μηνυμάτων σε πολύ συγκεκριμένα τμήματα του κοινού
• προσαρμογή του τόνου, του χρόνου και της πλαισίωσης ενός μηνύματος
• ενίσχυση προκαταλήψεων ή πηγών άγχους
• παύση ή ενίσχυση της συμμετοχής ορισμένων ομάδων

Χωρίς διαφάνεια, πολλοί μπορεί να μη γνωρίζουν πότε προσπαθεί κάποιος να τους επηρεάσει, ποιος είναι και γιατί.

Στοιχεία και αριθμοί σχετικά με την πολιτική διαφήμιση

Η επιγραμμική διαφήμιση είναι ο μεγαλύτερος διαφημιστικός δίαυλος στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, με έσοδα που ξεπερνούν τα συνολικά έσοδα όλων των υπόλοιπων διαφημιστικών διαύλων.

Περίπου 43 εκατ. ευρώ δαπανήθηκαν για πολιτικές διαφημίσεις μέσω Facebook, Instagram, Google και YouTube κατά τις 20 εβδομάδες που προηγήθηκαν των ευρωεκλογών του 2019, ενώ οι δαπάνες επιγραμμικής πολιτικής διαφημιστικής προβολής παρουσιάστηκαν αυξημένες κατά την εκστρατεία του 2024.