Grondrechten in de EU
Elke EU-burger geniet dezelfde grondrechten op basis van de waarden gelijkheid, non-discriminatie, menselijke waardigheid, vrijheid en democratie. Deze rechten zijn gewaarborgd en vastgelegd in de EU-Verdragen en het Handvest van de grondrechten.
EU-Handvest van de grondrechten
De EU is gegrondvest op waarden als de grondrechten, democratie en de rechtsstaat. Deze waarden staan centraal in het doel en de beginselen van de EU, en de EU streeft ernaar ze zowel binnen als buiten haar grenzen te beschermen en te bevorderen.
Het Handvest van de grondrechten waarborgt ieders grondrechten in de EU. De persoonlijke, burgerlijke, politieke, economische en sociale rechten die iedereen in de EU geniet, zijn erin vastgelegd. Het Handvest werd aangenomen in 2000 en werd juridisch bindend in 2009, na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. Dit betekent dat alle EU-instellingen en -instanties gebonden zijn aan het Handvest, en de lidstaten wanneer zij het EU-recht uitvoeren.
Het Handvest bevat 50 artikelen over rechten op de volgende gebieden:
- menselijke waardigheid
- vrijheden
- gelijkheid
- solidariteit
- burgerrechten
- rechtvaardigheid
Daarna volgen algemene bepalingen over de interpretatie en toepassing van het Handvest.
Uitvoering van het Handvest
Elk jaar dient de Commissie een verslag over de toepassing van het Handvest in, waarna de Raad mogelijk conclusies hierover goedkeurt. Doorgaans komen in de conclusies verschillende kwesties aan bod, zoals non-discriminatie, kinderrechten, racisme en vreemdelingenhaat, en geweld tegen vrouwen.
Indien nodig kan de EU ook wetgeving aannemen om de in het Handvest omschreven rechten te beschermen. Hierbij gaat het onder meer over het recht op een eerlijk proces en de bescherming van persoonsgegevens.
Toetreding van de EU tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens
Het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (EVRM) is een internationaal verdrag ter bescherming van de mensenrechten en de politieke vrijheden in heel Europa. Het werd in 1950 aangenomen en alle 27 EU-lidstaten zijn er partij bij.
Om ervoor te zorgen dat voor zowel de EU en EU-wetgeving als de lidstaten dezelfde normen gelden, schrijft het Verdrag van Lissabon voor dat de EU tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens moet toetreden.
De toetreding van de EU zou de bescherming van de grondrechten van EU-burgers en andere Europeanen vervolmaken en de gemeenschappelijke waarden versterken. Daarnaast zou de EU-wetgeving doeltreffender worden en de samenhang in de bescherming van de grondrechten in Europa worden vergroot.
Op 18 december 2014 bracht het Hof van Justitie van de EU een negatief advies uit over de verenigbaarheid van de toenmalige ontwerpovereenkomst met de EU-Verdragen. Een gewijzigde ontwerpovereenkomst is voor een nieuw advies aan het Hof voorgelegd.
Rol van de Raad
De bescherming van de grondrechten is een horizontale kwestie die invloed heeft op alle werkterreinen van de EU. Dat betekent dat alle Raadsinstanties, ongeacht hun niveau en de onderwerpen die zij behandelen, er bij hun werkzaamheden gedurende het hele wetgevingsproces rekening mee moeten houden.
Daarnaast houdt een gespecialiseerde instantie zich bezig met alle vraagstukken die rechtstreeks verband houden met de grondrechten: de Groep grondrechten, burgerrechten en vrij verkeer van personen (FREMP).
Samenwerking met het Bureau van de EU voor de grondrechten
De Raad werkt nauw samen met het Bureau van de EU voor de grondrechten. Dit omvat onder meer:
- het aannemen van de rechtsgrond en het programmeringsdocument
- de follow-up van het jaarverslag en andere studies en verslagen van het Bureau die relevant zijn voor de werkzaamheden van de Raad
Het jaarverslag van het Bureau dient ook als basis voor de conclusies die de Raad opstelt over de uitvoering van het handvest.
Op 5 april 2022 verruimde de Raad het mandaat van het Bureau.
-
Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:
-
Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:
Zie ook
Bescherming en bevordering van de mensenrechten
Shaping the EU as we know it: the Lisbon Treaty
Gegevensbescherming in de EU
Laatst bijgewerkt: 4 december 2025