Cearta bunúsacha san Aontas
Tá na cearta bunúsacha céanna ag gach saoránach den Aontas atá bunaithe ar luachanna an chomhionannais, an neamh-idirdhealaithe, dhínit an duine, na saoirse agus an daonlathais. Déantar na cearta sin a dhaingniú agus a leagan amach i gconarthaí an Aontais agus sa Chairt um Chearta Bunúsacha.
Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh
Tá an tAontas fothaithe ar luachanna ar nós cearta bunúsacha, an daonlathas agus an smacht reachta. Tá na luachanna sin i gcroílár chuspóir agus phrionsabail an Aontais, agus tá sé d’aidhm ag an Aontas iad a chosaint agus a chur chun cinn laistigh agus lasmuigh dá theorainneacha araon.
Cinntíonn an Chairt um Chearta Bunúsacha cearta bunúsacha gach duine san Aontas. Leagtar síos ann na cearta pearsanta, sibhialta, polaitiúla, eacnamaíocha agus sóisialta atá ag gach duine san Aontas. Glacadh é den chéad uair in 2000, agus tá sé ceangailteach ó thaobh dlí de in 2009, tar éis theacht i bhfeidhm Chonradh Liospóin. Ciallaíonn sé sin go bhfuil institiúidí agus comhlachtaí uile an Aontais faoi cheangal ag an gCairt, mar atá ag na Ballstáit agus dlí an Aontais á chur chun feidhme acu.
Tá 50 airteagal sa chairt lena gcumhdaítear cearta a thagann faoi na réimsí seo a leanas:
- dínit an duine
- saoirsí
- an comhionannas
- dlúthpháirtíocht
- cearta na saoránach
- ceartas
Ina dhiaidh sin tá forálacha ginearálta maidir le léirmhíniú agus cur i bhfeidhm na cairte.
Cur chun feidhme na Cairte
Gach bliain, tíolacann an Coimisiún tuarascáil maidir le cur i bhfeidhm na cairte, tuarascáil a bhféadfar obair leantach a dhéanamh uirthi sa Chomhairle ina dhiaidh sin trí chonclúidí a fhormheas. Tríd is tríd, dírítear sna conclúidí ar roinnt saincheisteanna mar atá neamh-idirdhealú, cearta an linbh, ciníochas agus seineafóibe, agus foréigean in aghaidh na mban.
I gcás inar gá, is féidir leis an Aontas dlíthe a ghlacadh freisin chun cosaint na gceart a shainítear sa chairt a chinntiú. Áirítear leo sin saincheisteanna amhail an ceart chun triail chóir a fháil agus cosaint ar shonraí pearsanta.
Aontachas an Aontais leis an gCoinbhinsiún Eorpach um chearta an duine
Is conradh idirnáisiúnta é an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (ECHR) arb é is aidhm dó cearta an duine agus saoirsí polaitiúla a chosaint ar fud na hEorpa. Glacadh é in 1950, agus tá gach ceann de 27 dtír an Aontais ina bpáirtithe ann.
Chun a chinntiú go bhfuil an tAontas agus dlí an Aontais faoi réir na gcaighdeán céanna agus atá sna Ballstáit, cuirtear mar oibleagáid ar an Aontas Eorpach, le Conradh Liospóin, aontú don Choinbhinsiún.
Le haontachas an Aontais Eorpaigh, thabharfaí chun críche cosaint chearta bunúsacha shaoránaigh an Aontais agus mhuintir na hEorpa eile agus neartófaí luachanna coiteanna. Chuirfí feabhas leis, freisin, ar a éifeachtaí atá dlí an Aontais, agus chuirfí feabhas ar chomhsheasmhacht chosaint na gceart bunúsach san Eoraip.
Thug Cúirt Bhreithiúnais an Aontais tuairim dhiúltach uaithi an 18 Nollaig 2014 maidir le comhoiriúnacht an dréacht-chomhaontaithe sin le Conarthaí an Aontais. Cuireadh dréacht-chomhaontú leasaithe faoi bhráid Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh chun tuairim nua a fháil.
Ról na Comhairle
Is saincheist chothrománach í cosaint na gceart bunúsach, agus bíonn éifeacht aici ar gach réimse gníomhaíochta den Aontas. Ciallaíonn sé sin nach mór do chomhlachtaí uile na Comhairle iad a chur san áireamh ina gcuid oibre le linn an phróisis reachtaigh, gan beann ar a leibhéal ná ar na hábhair a chumhdaíonn siad.
Ina theannta sin, tá comhlacht speisialaithe ann, an Mheitheal um Chearta Bunúsacha, um Chearta na Saoránach agus um Shaorghluaiseacht Daoine (FREMP), lena dtugtar aghaidh ar na saincheisteanna go léir a bhaineann go díreach le cearta bunúsacha.
Comhar le gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um chearta bunúsacha
Déanann an Chomhairle dlúthchomhar le gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um chearta bunúsacha. Áirítear leis sin an méid seo a leanas:
- an bunús dlí agus a dhoiciméad clársceidealaithe a ghlacadh
- a chinntiú go ndéantar obair leantach tar éis thuarascáil bhliantúil na gníomhaireachta agus tar éis staidéir agus tuarascálacha eile atá ábhartha i leith obair na Comhairle
Fónann tuarascáil bhliantúil na gníomhaireachta mar bhonn freisin don phlé a dhéantar sa Chomhairle a mhéid a bhaineann conclúidí a dhréachtú maidir leis an gcairt a chur chun feidhme.
An 5 Aibreán 2022, ghlac an Chomhairle sainordú feabhsaithe don ghníomhaireacht.
-
Níl an acmhainn seo ar fáil faoi láthair ach amháin sa teanga (sna teangacha) seo a leanas:
-
Níl an acmhainn seo ar fáil faoi láthair ach amháin sa teanga (sna teangacha) seo a leanas:
Féach freisin
Cearta an duine a chosaint agus a chur chun cinn
Shaping the EU as we know it: the Lisbon Treaty
Cosaint sonraí san Aontas
An t-athbhreithniú deireanach: an 4 Nollaig 2025