Prawa podstawowe w UE
Każdy obywatel UE ma takie same prawa podstawowe – opierają się one na wartościach takich jak równość, niedyskryminacja, godność człowieka, wolność i demokracja. Prawa te są zagwarantowane i określone w traktatach UE i w Karcie praw podstawowych.
Karta praw podstawowych UE
Fundamentem UE są wartości takie jak prawa podstawowe, demokracja i praworządność. Są one sednem założeń i zasad UE, która dąży do ich ochrony i promowania zarówno w obrębie swoich granic, jak i poza nimi.
Karta praw podstawowych gwarantuje wszystkim prawa podstawowe w UE. Określa prawa osobiste, obywatelskie, polityczne, gospodarcze i społeczne, które przysługują każdej osobie w UE. Przyjęto ją w 2000 r., a prawnie wiążąca stała się w 2009 r., po wejściu w życie traktatu lizbońskiego. Wiąże ona wszystkie instytucje i organy UE, a także państwa członkowskie, gdy wdrażają one prawo UE.
Karta składa się z 50 artykułów, które obejmują prawa z następujących obszarów:
- godność
- wolności
- równość
- solidarność
- prawa obywatelskie
- wymiar sprawiedliwości.
Zawiera również postanowienia ogólne dotyczące wykładni i stosowania karty.
Wdrażanie karty
Co roku Komisja przedkłada sprawozdanie ze stosowania karty. Rada może się do niego odnieść, przyjmując konkluzje. Na ogół konkluzje te dotyczą kwestii takich jak niedyskryminacja, prawa dziecka, rasizm i ksenofobia oraz przemoc wobec kobiet.
By zapewnić ochronę praw wskazanych w karcie, UE może w razie konieczności przyjąć odpowiednie przepisy. Dotyczą one na przykład prawa do rzetelnego procesu sądowego i prawa do ochrony danych osobowych.
Przystąpienie UE do europejskiej konwencji praw człowieka
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności to międzynarodowy traktat, który ma chronić prawa człowieka i swobody polityczne w całej Europie. Została przyjęta w 1950 r., a wszystkie 27 państw UE jest jej stronami.
UE i jej przepisy powinny podlegać tym samym standardom co państwa członkowskie. Dlatego traktat lizboński zobowiązuje Unię do przystąpienia do tej konwencji.
Przystąpienie UE do konwencji dopełniłoby ochronę praw podstawowych obywateli UE i innych Europejczyków i umocniłoby podstawowe wartości. Zwiększyłoby też skuteczność przepisów UE i uspójniłoby ochronę praw podstawowych w Europie.
18 grudnia 2014 r. Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że ówczesny projekt umowy o przystąpieniu był niezgodny z unijnymi traktatami. Przedłożono mu zmieniony projekt w celu uzyskania nowej opinii.
Rola Rady
Prawa podstawowe są chronione przekrojowo – na wszystkich polach działalności UE. Wszystkie organy Rady muszą je więc uwzględniać w swoich pracach na wszystkich etapach procesu legislacyjnego, bez względu na szczebel czy kompetencje tematyczne.
Dodatkowo w Radzie działa wyspecjalizowany organ: Grupa Robocza ds. Praw Podstawowych, Praw Obywatelskich i Swobodnego Przepływu Osób (FREMP). Omawia ona wszystkie kwestie bezpośrednio związane z prawami podstawowymi.
Współpraca z Agencją Praw Podstawowych UE
Rada ściśle współpracuje z Agencją Praw Podstawowych UE. Między innymi:
- przyjmuje podstawę prawną i dokument programowy agencji
- uwzględnia w swoich pracach roczne sprawozdanie agencji oraz inne przygotowywane przez nią opracowania i raporty.
Ponadto Rada wykorzystuje roczne sprawozdanie agencji jako podstawę do dyskusji nad projektem konkluzji o stosowaniu karty.
5 kwietnia 2022 r. Rada przyjęła wzmocniony mandat agencji.
-
Obecnie tylko w następujących językach:
-
Obecnie tylko w następujących językach:
Więcej
Ochrona i propagowanie praw człowieka
Shaping the EU as we know it: the Lisbon Treaty
Ochrona danych w UE
Ostatnia aktualizacja: 4 grudnia 2025