Migratiestromen via de westelijke routes
De EU en haar lidstaten hebben meerdere maatregelen genomen om de migratieproblematiek langs de westelijke Middellandse Zeeroute en de West-Afrikaanse route aan te pakken.
Migranten ondernemen gevaarlijke reizen langs de West-Afrikaanse kust om de Canarische eilanden te bereiken. De afstand varieert van minder dan 100 km vanaf het dichtstbijzijnde punt van de Afrikaanse kust tot meer dan 1600 km vanuit Gambia.
Migranten reizen ook via Marokko en Algerije naar Spanje.
Hier komt u meer te weten over:
- de situatie op de westelijke Middellandse Zeeroute en de West-Afrikaanse route
- EU-maatregelen in doorreislanden
- de EU-aanpak van de diepere oorzaken van migratie in Afrika
Migratiestromen: oostelijke, centrale en westelijke route (Infographic)
Westelijke Middellandse Zeeroute
Hier gaat het over irreguliere binnenkomsten in Spanje, zowel via de Middellandse Zee naar het Spaanse vasteland als over land naar de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla in Noord-Afrika.
De migranten reizen via Marokko en Algerije naar Spanje. In 2018 werd dit de meest gebruikte route naar Europa. Na de piek in 2018 daalde het aantal binnenkomsten vanaf 2019 gestaag door uiteenlopende factoren, en vooral door:
- grotere inspanningen van Marokko tegen illegale migratie
- nauwe samenwerking tussen Marokko, Spanje en de EU
- de COVID‑19-pandemie
Het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) ondersteunt Spanje bij het controleren van zijn buitengrenzen op het vasteland door middel van gezamenlijke maritieme operaties zoals operatie Indalo.
Het agentschap zet personeel, vaartuigen en andere bewakingsmiddelen in om de nationale autoriteiten te helpen met grensbewaking en opsporings- en reddingsactiviteiten.
In december 2022 lanceerden de EU en haar Afrikaanse partners Team Europa-initiatieven, waarmee de lidstaten en de EU onder meer gezamenlijk de migratie-uitdagingen langs de westelijke Middellandse Zeeroute en de West-Afrikaanse route aanpakken. Onderdeel hiervan is een specifiek initiatief waarbij € 950 miljoen wordt uitgetrokken om samen te werken met relevante Afrikaanse partners.
West-Afrikaanse route
Bij deze route gaat het over irreguliere binnenkomsten op de Canarische Eilanden, in de Atlantische Oceaan. De migranten vertrekken voornamelijk uit Marokko, de Westelijke Sahara, Mauritanië, Senegal en Gambia. Ze ondernemen gevaarlijke reizen langs de West-Afrikaanse kust om de Canarische eilanden te bereiken. De afstand varieert van minder dan 100 km vanaf het dichtstbijzijnde punt aan de Afrikaanse kust tot meer dan 1600 km vanuit Gambia.
In 2006 kwamen meer dan 31 000 irreguliere migranten op de Canarische Eilanden binnen. Dit werd de cayuco-crisis genoemd, naar de vissersbootjes uit Senegal en Mauritanië.
In de daaropvolgende jaren daalde het aantal irreguliere binnenkomsten tot minder dan 1500 per jaar. In 2020 en 2021 nam dit aantal drastisch toe, maar in 2022 daalde het weer.
EU-maatregelen in doorreislanden
Na de forse toename van het aantal binnenkomsten via de westelijke Middellandse Zeeroute in 2018 lanceerde de EU nieuwe initiatieven met partnerlanden. Zo heeft het partnerschap tussen de EU en Marokko al tot nauwere samenwerking geleid.
De samenwerking met Marokko betreft onder meer:
- grensbeheer
- sociaal-economische integratie
- institutionele ondersteuning en capaciteitsopbouw
- bescherming en rechten van migranten
De EU staat in nauw contact met de autoriteiten van andere doorreislanden om de samenwerking rond migratiebeheer te intensiveren.
EU-aanpak van de diepere oorzaken van migratie in Afrika
Proces van Valletta
In november 2015 kwamen op de migratietop van Valletta Europese en Afrikaanse staatshoofden en regeringsleiders samen om de samenwerking te versterken en zowel de migratieproblematiek als de door migratie geboden mogelijkheden te bespreken.
De deelnemende leiders namen een politieke verklaring aan, en een actieplan met de volgende doelstellingen:
- de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie en gedwongen ontheemding aanpakken
- de samenwerking rond legale migratie en mobiliteit versterken
- de bescherming van migranten en asielzoekers verbeteren
- irreguliere migratie, migrantensmokkel en mensenhandel voorkomen en bestrijden
- nauwer samenwerken op het gebied van terugkeer, overname en herintegratie
EU‑noodtrustfonds voor Afrika
Het EU-noodtrustfonds (EUTF) voor Afrika werd in november 2015 tijdens de top van Valletta over migratie door Europese en Afrikaanse partners opgericht. De activiteiten zijn gericht op 4 strategische doelstellingen:
- meer economische kansen en werkgelegenheid
- meer veerkracht van gemeenschappen
- beter migratiebeheer
- beter bestuur en betere conflictpreventie
Op dit moment zijn in de 3 regio's 248 acties goedgekeurd, die uit het EUTF voor Afrika worden gefinancierd (Noord-Afrika, Sahel en Tsjaadmeer, Hoorn van Afrika), voor een totaalbedrag van ongeveer € 4,9 miljard aan financiering. Het fonds heeft specifieke financieringslijnen om projecten en activiteiten te steunen die de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie aanpakken en het migratiebeheer verbeteren in de voornaamste landen van herkomst, vertrek en doorreis.
De resultaten zijn tot dusver positief:
- 127 800 nieuwe banen
- 668 500 personen worden gesteund bij het ontwikkelen van inkomensgenererende activiteiten
- 9,5 miljoen mensen krijgen sociale basisvoorzieningen
- 4,4 miljoen mensen ontvangen voedselhulp
- 509 000 transmigranten en gedwongen ontheemden worden beschermd of bijgestaan
- 2 miljoen mensen zijn benaderd met een voorlichtingscampagne over migratierisico's
- 2 100 slachtoffers van mensenhandel worden geholpen
- 1,9 miljoen mensen nemen deel aan conflictpreventie- en vredesopbouwactiviteiten
EU‑noodtrustfonds voor Afrika (Infographic)
Top Europese Unie-Afrikaanse Unie
De staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten van de Afrikaanse Unie (AU) en de Europese Unie (EU) waren op 17 en 18 februari 2022 in Brussel bijeen voor de zesde top EU-AU. De EU- en AU-leiders gingen akkoord met een versterkt en wederkerig partnerschap voor migratie en mobiliteit.
De EU en de AU zullen alle aspecten van migratie en mobiliteit, in overeenstemming met de nationale bevoegdheden, op geïntegreerde, alomvattende en evenwichtige wijze blijven aanpakken.
Laatst bijgewerkt: 16 juli 2025