Nieuwe regels voor de handel in producten voor tweeërlei gebruik

De EU zal binnenkort een reeks nieuwe regels krijgen die de handel in producten voor tweeërlei gebruik verantwoordelijker, concurrerender en transparanter maken. Producten voor tweeërlei gebruik zijn goederen, materialen, software en technologie die zowel voor civiele als militaire doeleinden kunnen worden gebruikt.

Het Duitse voorzitterschap van de Raad en vertegenwoordigers van het Europees Parlement hebben een voorlopig politiek akkoord bereikt over een verordening tot aanpassing van de EU-regeling voor controle op de uitvoer, de tussenhandel, de technische bijstand, de doorvoer en de overbrenging van dit soort producten.

Dit akkoord zal de Europese Unie helpen om moderne handelsuitdagingen het hoofd te bieden. De nieuwe regels hebben aandacht voor zowel het concurrentievermogen van de EU, onze veiligheidsbelangen als de mensenrechten. We zullen in de toekomst beter toegerust zijn om legale handel vlot te laten verlopen, maar ook om de nadruk te leggen op de controle van bepaalde technologieën, met name producten voor cybertoezicht, die kunnen worden misbruikt om de mensenrechten te schenden. Voorts versterken wij onze gemeenschappelijke EU-aanpak door meer manieren te voorzien waarop de lidstaten kunnen samenwerken bij uitvoercontroles.

Peter Altmaier, Duits minister van Economische Zaken en Energie, voorzitter van de Raad

Het akkoord moet nu worden bekrachtigd door de ambassadeurs van de lidstaten in het Comité van permanente vertegenwoordigers (Coreper). Daarna zal het Parlement en de Raad worden verzocht de voorgestelde verordening in eerste lezing aan te nemen.

Het huidige EU-systeem voor controle op de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik is sinds 2009 van kracht. Dit systeem moest echter worden aangepast aan de veranderende technologische, economische en politieke omstandigheden.

De nieuwe regels moeten het EU-optreden op het gebied van non-proliferatie van massavernietigingswapens en de overbrengingsmiddelen daarvoor verder versterken, bijdragen tot regionale vrede, veiligheid en stabiliteit, en zorgen voor de eerbiediging van de mensenrechten en het internationaal humanitair recht.

Welke nieuwe belangrijke elementen bevat deze verordening?

- Om mensenrechtenschendingen en veiligheidsdreigingen door mogelijk misbruik van technologie voor cybertoezicht te voorkomen, bevatten de nieuwe regels bepalingen die deze technologie in bepaalde omstandigheden aan strengere uitvoercontroles onderwerpen.

- Bovendien voorziet de verordening nu in een coördinatiemechanisme op EU-niveau dat meer uitwisseling tussen de lidstaten mogelijk maakt over de uitvoer van producten voor cybertoezicht.

- De verordening introduceert twee nieuwe algemene EU-uitvoervergunningen voor de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik: één voor cryptografische apparatuur en één voor de overdracht van technologie binnen de groep onder bepaalde omstandigheden – waardoor de administratieve lasten voor zowel bedrijven als vergunningverlenende autoriteiten aanzienlijk worden verminderd.

- De verordening versterkt ook de handhaving van controles door betere samenwerking tussen vergunningverlenende en douaneautoriteiten, en introduceert mechanismen om de samenwerking tussen de lidstaten op dit gebied te versterken.

- De verordening introduceert een nieuwe bepaling inzake overdraagbare controles, waardoor een lidstaat in bepaalde gevallen uitvoercontroles kan invoeren op basis van de wetgeving van een andere lidstaat, zodat de uitvoercontroles van de lidstaten grensoverschrijdend effect kunnen sorteren.

- De verordening harmoniseert op EU-niveau de regels die van toepassing zijn op bepaalde diensten met betrekking tot producten voor tweeërlei gebruik die momenteel op nationaal niveau worden geregeld (technische bijstand).

- Nieuwe rapportageregels zullen zorgen voor meertransparantie over de handel in producten voor tweeërlei gebruik, zonder de vertrouwelijkheid van bedrijfsgeheimen en de nationale veiligheidsbelangen in het gedrang te brengen.

Achtergrond en volgende stappen

Op grond van hun internationale verplichtingen moeten de EU-lidstaten op nationaal niveau over maatregelen beschikken om de proliferatie van nucleaire, chemische of biologische wapens en hun overbrengingsmiddelen te voorkomen. Het betreft onder meer controles op producten voor tweeërlei gebruik, waarmee materiaal, uitrusting en technologie worden bedoeld die zowel voor civiele als militaire doeleinden kunnen worden gebruikt, inclusief de hierboven vermelde doeleinden.

Daarom nam de EU in 2009 een verordening aan tot instelling van een regeling voor controle op de uitvoer van, de tussenhandel in, de technische bijstand voor en de doorvoer van producten voor tweeërlei gebruik.

Om rekening te houden met de snel veranderende technologische, economische en politieke omstandigheden presenteerde de Commissie in september 2016 een voorstel voor een herziene verordening tot actualisering en uitbreiding van de geldende regels.

In juni 2019 bereikte de Raad overeenstemming over zijn onderhandelingsmandaat, en sindsdien zijn er trialogen gehouden in oktober 2019, november 2019, februari 2020 en september 2020.

Het akkoord zal ter goedkeuring aan het Coreper worden voorgelegd. Daarna zal het Parlement en de Raad worden verzocht de voorgestelde verordening in eerste lezing aan te nemen.

• Goederen voor tweeërlei gebruik: Raad keurt onderhandelingsmandaat goed (persmededeling, 7 juni 2019)
• Oorspronkelijk Commissievoorstel
• Actualisering van de EU-controlelijst van producten voor tweeërlei gebruik voor 2020