Oporność drobnoustrojów: dlaczego to duży problem?
Oporność drobnoustrojów oznacza, że leki mające hamować ich rozwój lub je zabijać stają się nieskuteczne.
Namierne lub niewłaściwe używanie środków przeciwdrobnoustrojowych to główne powody nabywania oporności przez mikroorganizmy. Środki przeciwdrobnoustrojowe to leki służące zapobieganiu i leczeniu infekcji u ludzi, zwierząt i roślin. Są to np. antybiotyki, środki przeciwwirusowe, środki przeciwgrzybicze i środki przeciwpasożytnicze.
Mikroorganizmy nabywają oporność w następujący sposób:
16 czerwca 2023 r. Rada przyjęła zalecenie o zwalczaniu oporności mikroorganizmów. Zalecenie ma m.in. promować odpowiedzialne stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych, poprawić profilaktykę i kontrolę zakażeń oraz zwiększyć ilość badań i innowacji.
1. Oporne bakterie infekują 800 000 ludzi rocznie
W 2020 r. ponad 800 000 ludzi w Europie zakaziło się bakteriami opornymi na antybiotyki. Skutkiem były takie choroby jak zapalenie płuc czy infekcje układu krążenia i jamy brzusznej.
Pomimo niewielkiego spadku w 2020 r. liczba zakażeń wzrasta
Poniższy wykres pokazuje szacunkową liczbę zakażeń opornymi bakteriami w UE i w Europejskim Obszarze Gospodarczym.
Wykres pokazuje liczbę zakażeń opornymi bakteriami w UE i w Europejskim Obszarze Gospodarczym w latach 2016–2020.
Liczba zakażeń rosła co roku w latach 2016–2019. W 2016 r. odnotowano 685 433 zakażenia, a w 2019 r. – 865 767. W 2020 r. liczba ta spada do 801 517, co może wynikać ze zmian w monitorowaniu zachorowań i w działaniu służby zdrowia podczas pandemii Covid-19 oraz z działań antypandemicznych.
Według OECD 70% zakażeń następuje w warunkach szpitalnych. Oporność bakterii powoduje powikłania operacji chirurgicznych, transplantacji, intensywnej opieki oraz problemy zdrowotne u osób o osłabionym układzie odpornościowym, np. u pacjentów nowotworowych, dla których zwykła infekcja może oznaczać śmierć.
Grupy najbardziej narażone na niebezpieczeństwo to niemowlęta w wieku poniżej 12 miesięcy i dorośli powyżej 70 lat. Na infekcje opornymi bakteriami bardziej niż kobiety są narażeni mężczyźni.
2. W 2020 r. oporność mikroorganizmów była przyczyną śmierci 100 Europejczyków dziennie
Niektóre zakażenia, niegdyś uleczalne, stały się trudne lub wręcz niemożliwe do wyleczenia. Przy wzrastającej oporności mikroorganizmów nawet małe skaleczenie, drobna infekcja czy rutynowy zabieg mogą być groźne dla życia.
Zakażenia opornymi mikroorganizmami zabijają 35 000 osób rocznie
Poniższy wykres pokazuje szacunkową liczbę zgonów na skutek zakażenia opornymi bakteriami w UE i w Europejskim Obszarze Gospodarczym.
Wykres pokazuje liczbę zgonów na skutek zakażenia opornymi bakteriami w UE i w Europejskim Obszarze Gospodarczym w latach 2016–2020. Liczba zgonów rosła co roku w latach 2016–2019. W 2016 r. odnotowano 30 730 przypadków śmiertelnych, a w 2019 r. – 38 710.
W 2020 r. liczba zgonów spadła do 35 813. Jest to liczba porównywalna z liczbą pasażerów 13 statków wycieczkowych.
Największa śmiertelność w Grecji i we Włoszech
Poniższy wykres pokazuje szacunkową liczbę zgonów na skutek zakażenia opornymi bakteriami w 2020 r. na 100 000 osób w podziale na państwa UE i EOG.
Wykres pokazuje liczbę zgonów na skutek zakażenia opornymi bakteriami na 100 000 osób w podziale na państwa UE i EOG.
Grecja wyróżnia się największą śmiertelnością: 20 zgonów na 100 000 ludzi. Następne są Włochy z 19 zgonami na 100 000 osób.
Najniższą śmiertelność odnotowano w Norwegii i Holandii: po 2 osoby zmarłe na 100 000 osób.
Średnia unijna to 6 zgonów na 100 000 osób.
3. Środki przeciwdrobnoustrojowe są w zwierzętach, żywności, roślinach i środowisku
Środki przeciwdrobnoustrojowe są też stosowane u zwierząt hodowlanych, w akwakulturze oraz u innych zwierząt. Przenikają również do środowiska z odchodami ludzi i zwierząt, poprzez niewłaściwą utylizację leków czy przez stosowanie skażonego obornika w rolnictwie. Tym samym śladowe ilości tych środków utrzymują się w glebie, wodzie i roślinach, co zwiększa ryzyko dalszego skażenia.
Spożycie antybiotyków u ludzi jest obecnie większe niż u zwierząt, od lub z których pozyskuje się żywność
Poniższy wykres porównuje ilości środków przeciwdrobnoustrojowych spożywane przez zwierzęta hodowlane i przez ludzi. Ilość podawana zwierzętom, od lub z których pozyskuje się żywność, spada.
Wykres porównuje ilości środków przeciwdrobnoustrojowych spożywane przez zwierzęta hodowlane i przez ludzi.
Ilość antybiotyków podawana zwierzętom, od lub z których pozyskuje się żywność, spadła z 154,7 mg substancji aktywnej na kg biomasy w 2014 r. do 104,8 mg w 2018 r. W tym samym okresie spożycie u ludzi wzrosło ze 125,3 mg do 131,7 mg.
Ilość podawana zwierzętom hodowlanym spada, ale nadal zagraża zwierzętom i ludziom: zwierzęta mogą przekazywać oporne bakterie ludziom przez bezpośredni kontakt lub łańcuch pokarmowy.
4. Walka z opornymi mikroorganizmami oznacza olbrzymie koszty medyczne
Szacuje się, że walka z opornością mikroorganizmów kosztuje europejskie systemy zdrowotne 1,1 mld EUR rocznie.
Jeżeli infekcja nie znika po podaniu antybiotyków pierwszego wyboru (czyli leków najskuteczniejszych, a zarazem najbezpieczniejszych dla pacjentów), lekarze przepisują droższe środki alternatywne: leki drugiego i trzeciego wyboru (po nich innych już nie ma). Komplikacje lub przedłużenie choroby czy leczenia wymagają nieraz dłuższego pobytu w szpitalu, co także podnosi koszty.
Wzrasta oporność na antybiotyki ostatniego wyboru
Poniższy wykres pokazuje, jak szybko rośnie oporność mikroorganizmów na antybiotyki drugiego i trzeciego wyboru, stosowane, gdy bakterie nie reagują już na zwykłe leki. Ocenia się, że oporność ta w krajach UE i EOG będzie się zwiększać. Eksperci ostrzegają, że jeżeli nie podejmie się działań zaradczych, koszty zdrowotne i gospodarcze będą olbrzymie.
Wykres pokazuje oporność mikroorganizmów na antybiotyki pierwszego, drugiego i trzeciego wyboru. Szacuje się, że oporność na antybiotyki pierwszego wyboru spadnie w 2050 r. o 11% w porównaniu z rokiem 2005. Natomiast oporność na antybiotyki drugiego i trzeciego wyboru wzrośnie odpowiednio o 72% i o 119%.
5. Oporność mikroorganizmów przynosi szkody gospodarcze
Dłuższe okresy chorobowe i wyższa śmiertelność odbijają się bezpośrednio na gospodarce. Oporność mikroorganizmów może też zakłócić handel zwierzętami hodowlanymi i produktami zwierzęcymi, gdyż wpływa na zdrowie i dobrostan zwierząt, a w konsekwencji na ich produkcję.
Wyższa oporność mikroorganizmów to większy wpływ na światowe PKB
Poniższy wykres pokazuje potencjalne straty gospodarcze wynikające z wpływu opornych mikroorganizmów na zdrowie pracowników i zwierząt, jeżeli nie podejmie się skutecznych przeciwdziałań.
Wykres pokazuje potencjalne straty gospodarcze wynikające z wpływu opornych mikroorganizmów na zdrowie pracowników i zwierząt, jeżeli nie podejmie się skutecznych przeciwdziałań.
W optymistycznym scenariuszu (niska oporność drobnoustrojów) koszty gospodarcze będą znaczne, a światowe PKB spadnie o 1,1% w 2050 r.
W pesymistycznym scenariuszu (duża oporność drobnoustrojów) koszty gospodarcze będą potężne, a światowe PKB spadnie o 3,8% w 2050 r.
Ostatnia aktualizacja: 29 sierpnia 2025