Πέντε λόγοι για να ενδιαφερθούμε για τη μικροβιακή αντοχή
Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν ένας μικροοργανισμός επιβιώνει παρά την έκθεσή του σε φάρμακα που έχουν σχεδιαστεί για να τον αναστείλουν ή να τον σκοτώσουν.
Η υπερβολική και η λανθασμένη χρήση αντιμικροβιακών αποτελούν τους κύριους παράγοντες της μικροβιακής αντοχής. Τα αντιμικροβιακά —συμπεριλαμβανομένων των αντιβιοτικών, των αντιιικών, των αντιμυκητιασικών και των αντιπαρασιτικών— είναι φάρμακα τα οποία χρησιμοποιούνται για την πρόληψη και τη θεραπεία λοιμώξεων σε ανθρώπους, ζώα ή φυτά.
Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσεται συνήθως η μικροβιακή αντοχή:
Στις 13 Ιουνίου 2023 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής. Η πρωτοβουλία επιδιώκει, μεταξύ άλλων δράσεων, να προωθήσει την υπεύθυνη χρήση των αντιμικροβιακών, να βελτιώσει την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων και να αυξήσει την έρευνα και την καινοτομία.
1. Τα ανθεκτικά βακτήρια μολύνουν περίπου 800.000 ανθρώπους ετησίως
Το 2020, στην Ευρώπη, πάνω από 800.000 άνθρωποι μολύνθηκαν από βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Οι συνακόλουθες ασθένειες περιλάμβαναν πνευμονία και αιματογενείς λοιμώξεις και ενδοκοιλιακές λοιμώξεις.
Παρά την ελαφρά μείωση το 2020, ο αριθμός των λοιμώξεων αυξάνεται
Στο γράφημα αυτό απεικονίζεται ο εκτιμώμενος αριθμός λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια στην ΕΕ και στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ).
Γραμμικό διάγραμμα που απεικονίζει τον αριθμό των λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια στην ΕΕ και στον ΕΟΧ, κατά την περίοδο 2016-2020.
Ο αριθμός των λοιμώξεων αυξανόταν κάθε χρόνο μεταξύ 2016 και 2019, με 685.433 λοιμώξεις το 2016 και 865.767 το 2019. Το 2020 ο αριθμός των λοιμώξεων ήταν μικρότερος, (801.517) ενδεχομένως λόγω των αλλαγών στις πρακτικές παρακολούθησης και υγειονομικής περίθαλψης κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και από τα μέτρα που ελήφθησαν για τον έλεγχο της εξάπλωσης του ιού.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 70 % των λοιμώξεων εμφανίζεται σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης. Η μικροβιακή αντοχή θέτει σε κίνδυνο τις χειρουργικές επεμβάσεις, τις μεταμοσχεύσεις, την εντατική θεραπεία και την υγεία των ατόμων με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως οι καρκινοπαθείς, για τους οποίους μια απλή λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει θάνατο.
Τα παιδιά κάτω των 12 μηνών και οι ενήλικες άνω των 70 ετών είναι οι πιο ευάλωτες ομάδες. Οι άνδρες είναι επίσης πιθανότερο να αναπτύξουν ανθεκτικές λοιμώξεις από ό,τι οι γυναίκες.
2. Εκατό άνθρωποι έχαναν καθημερινά τη ζωή τους από τη μικροβιακή αντοχή στην Ευρώπη το 2020
Ορισμένες λοιμώξεις που ήταν ιάσιμες στο παρελθόν, πλέον είναι δύσκολο ή και αδύνατο να αντιμετωπιστούν. Εάν συνεχιστεί η ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής, τα μικρά κοψίματα, οι ήσσονος σημασίας λοιμώξεις και οι χειρουργικές επεμβάσεις μπορούν να γίνουν απειλητικές για τη ζωή.
Οι ανθεκτικές στα φάρμακα λοιμώξεις σκοτώνουν 35.000 ανθρώπους κάθε χρόνο
Στο γράφημα αυτό απεικονίζεται ο εκτιμώμενος αριθμός θανάτων στην ΕΕ και τον ΕΟΧ εξαιτίας λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια.
Γράφημα που απεικονίζει, ανά περιοχή, του αριθμό των θανάτων στην ΕΕ και στον ΕΟΧ εξαιτίας λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια κατά την περίοδο 2016-2020. Ο αριθμός των θανάτων αυξανόταν κάθε χρόνο μεταξύ 2016 και 2019, με 30.730 θανάτους το 2016 και 38.710 το 2019.
Το 2020 ο αριθμός των θανάτων μειώθηκε σε 35.813. Αυτός (35.813) είναι περίπου ο αριθμός των επιβατών που χωρούν σε 13 κρουαζιερόπλοια.
Η Ελλάδα και η Ιταλία είχαν τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας
Στο γράφημα αυτό απεικονίζεται ο εκτιμώμενος αριθμός θανάτων που αποδόθηκαν σε μικροβιακή αντοχή ανά 100.000 ανθρώπους, ανά χώρα, το 2020.
Ραβδόγραμμα του αριθμού των θανάτων που αποδόθηκαν στη μικροβιακή αντοχή ανά 100.000 ανθρώπους στην ΕΕ και στις χώρες του ΕΟΧ.
Στο διάγραμμα, η Ελλάδα ξεχωρίζει ως η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας, με 20 θανάτους ανά 100.000 ανθρώπους, ακολουθούμενη από την Ιταλία, με 19 θανάτους ανά 100.000 ανθρώπους.
Η Νορβηγία και οι Κάτω Χώρες είναι οι χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας, με 2 θανάτους ανά 100.000 ανθρώπους.
Ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 6 θάνατοι ανά 100.000 ανθρώπους.
3. Η μικροβιακή αντοχή υπάρχει στα ζώα, στα τρόφιμα, στα φυτά και στο περιβάλλον
Τα αντιμικροβιακά χρησιμοποιούνται επίσης για τη θεραπεία των αγροτικών ζώων, της υδατοκαλλιέργειας και των ζώων. Φθάνουν επίσης στο περιβάλλον μέσω των ούρων και των περιττωμάτων ανθρώπων και ζώων, της ακατάλληλης απόρριψης φαρμάκων και της χρήσης μολυσμένης κοπριάς στη γεωργία. Ως εκ τούτου, υπάρχουν κατάλοιπα και στο έδαφος, το νερό και τα φυτά, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω μόλυνσης.
Η κατανάλωση αντιβιοτικών από ανθρώπους είναι πλέον υψηλότερη από ό,τι από τροφοπαραγωγικά ζώα
Το παρακάτω γράφημα δείχνει την κατανάλωση αντιμικροβιακών από εκτρεφόμενα ζώα, σε σύγκριση με αυτήν από ανθρώπους. Η χρήση αντιβιοτικών σε τροφοπαραγωγικά ζώα μειώνεται.
Γραμμικό διάγραμμα που απεικονίζει την κατανάλωση αντιμικροβιακών από εκτρεφόμενα ζώα, σε σύγκριση με αυτήν από ανθρώπους.
Η χρήση αντιβιοτικών σε τροφοπαραγωγικά ζώα μειώθηκε από 154,7 mg δραστικού αντιμικροβιακού συστατικού ανά kg βιομάζας το 2014 σε 104,8 mg το 2018, ενώ η χρήση στον άνθρωπο αυξήθηκε, από 125,3 mg το 2014 σε 131,7 το 2018.
Παρότι η κατανάλωση στα ζώα μειώνεται, η κατάχρηση εξακολουθεί να θέτει σε κίνδυνο τόσο τα ζώα όσο και τους ανθρώπους, καθώς τα ζώα μπορούν να μεταδώσουν ανθεκτικά βακτήρια στον άνθρωπο είτε με άμεση επαφή είτε μέσω της τροφικής αλυσίδας.
4. Η καταπολέμηση των ανθεκτικών βακτηρίων συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης
Το εκτιμώμενο κόστος της μικροβιακής αντοχής για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης στην Ευρώπη ανέρχεται σε 1,1 δισ. ευρώ ετησίως.
Όταν μια λοίμωξη δεν ανταποκρίνεται σε αντιμικροβιακή θεραπεία πρώτης γραμμής (η πιο αποτελεσματική και ασφαλέστερη θεραπευτική επιλογή για τους ασθενείς), οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας στρέφονται σε ακριβότερες εναλλακτικές λύσεις, όπως φάρμακα δεύτερης και τρίτης γραμμής (οι τελευταίες διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές). Οι επιπλοκές ή η μεγαλύτερη διάρκεια μιας ασθένειας ή μιας θεραπείας απαιτούν ενίοτε μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής στο νοσοκομείο, με το αντίστοιχο κόστος.
Η αντοχή στα αντιβιοτικά ύστατης λύσης αυξάνεται συνεχώς
Στο γράφημα αυτό απεικονίζεται ότι η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά δεύτερης και τρίτης γραμμής, τα οποία χρησιμοποιούνται όταν τα βακτήρια είναι ανθεκτικά στα κοινά αντιβιοτικά, είναι υψηλή και προβλέπεται να συνεχίσει να αυξάνεται στις χώρες της ΕΕ/του ΕΟΧ. Εάν δεν αναληφθεί αποτελεσματική δράση, η μικροβιακή αντοχή θα προκαλέσει σημαντική υγειονομική και οικονομική επιβάρυνση σύμφωνα με τους ειδικούς.
Γραμμικό διάγραμμα της μικροβιακής αντοχής στα αντιβιοτικά πρώτης, δεύτερης και τρίτης γραμμής, όπου η αντοχή στα αντιβιοτικά πρώτης γραμμής προβλέπεται να μειωθεί κατά 11 % το 2050 σε σύγκριση με το 2005, και η αντοχή στα αντιβιοτικά δεύτερης και τρίτης γραμμής προβλέπεται να αυξηθεί κατά 72 % και 119 % αντίστοιχα έως το 2050, σε σύγκριση με το 2005.
5. Η μικροβιακή αντοχή βλάπτει την οικονομία
Η παρατεταμένη ασθένεια και η θνησιμότητα έχουν άμεσο αντίκτυπο στις οικονομίες μας. Η μικροβιακή αντοχή μπορεί επίσης να διαταράξει το εμπόριο αγροτικών ζώων και ζωικών προϊόντων, καθώς επηρεάζει την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων και, κατά συνέπεια, την παραγωγικότητά τους.
Μεγαλύτερη μικροβιακή αντοχή σημαίνει μεγαλύτερο αντίκτυπο στο παγκόσμιο ΑΕΠ
Στο γράφημα αυτό απεικονίζονται οι πιθανές οικονομικές απώλειες που προκύπτουν από τον αντίκτυπο της μικροβιακής αντοχής στην υγεία των εργαζομένων και στην υγεία των ζώων, εάν δεν αναληφθεί αποτελεσματική δράση.
Γραμμικό διάγραμμα των δυνητικών οικονομικών απωλειών που προκύπτουν από τον αντίκτυπο της μικροβιακής αντοχής στην υγεία των εργαζομένων και των ζώων, εάν δεν αναληφθεί αποτελεσματική δράση.
Σε ένα αισιόδοξο σενάριο, με χαμηλή μικροβιακή αντοχή, η οικονομική επιβάρυνση προβλέπεται σημαντική, με απώλεια 1,1 % του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2050.
Σύμφωνα με ένα απαισιόδοξο σενάριο, με υψηλή μικροβιακή αντοχή, το οικονομικό κόστος προβλέπεται μεγάλο, με απώλεια 3,8 % του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2050.
Τελευταία ενημέρωση: 23 Ιουλίου 2026