Państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku

Umowa z Samoa

Stosunki między UE i jej państwami członkowskimi a członkami Organizacji Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS) reguluje umowa o partnerstwie OACPS–UE, znana również jako umowa z Samoa.

Stanowi ona ramy prawne stosunków UE z 77 krajami, w tym 47 krajami Afryki, 15 krajami Karaibów i 15 krajami Pacyfiku.

Ma zwiększyć zdolność UE i państw AKP do współpracy w obliczu globalnych wyzwań.

Wprowadza wspólne zasady i obejmuje następujących sześć obszarów priorytetowych:

Prawa człowieka i demokracja

Pokój i bezpieczeństwo

Rozwój

Migracja i mobilność

Zmiana klimatu

Wzrost gospodarczy

Umowa składa się ze wspólnych postanowień na szczeblu AKP i trzech protokołów regionalnych dotyczących państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku i skupiających się na konkretnych potrzebach tych regionów.

20 lipca 2023 r. Rada wyraziła zgodę na podpisanie i tymczasowe stosowanie umowy o partnerstwie zastępującej umowę z Kotonu. Nowe ramy prawne będą obowiązywać przez najbliższych 20 lat.

Nowa umowa została oficjalnie podpisana przez UE i jej państwa członkowskie oraz członków OACPS 15 listopada 2023 r. w Samoa. Jej tymczasowe stosowanie rozpoczęło się w styczniu 2024 r.

• Umowa z Samoa (Dziennik Urzędowy UE)
• Umowa z Samoa: UE i jej państwa członkowskie podpisują nową umowę o partnerstwie z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (komunikat prasowy z 15 listopada 2023)
• Rada zgadza się na nową umowę o partnerstwie z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (komunikat prasowy z 20 lipca 2023)

Umowa z Kotonu

Umowa z Kotonu, ustanawiająca poprzednie ramy partnerstwa, została przyjęta w 2000 r. i zastąpiła konwencję z Lomé z 1975 r. Zawarto ją na 20 lat.

Początkowo miała wygasnąć w lutym 2020 r., ale zdecydowano o jej przedłużeniu do momentu, aż nowa umowa o partnerstwie UE–AKP zacznie być tymczasowo stosowana lub wejdzie w życie.

Umowa z Kotonu miała ograniczyć, a ostatecznie wyeliminować, ubóstwo oraz ułatwić państwom AKP stopniowe włączanie się w gospodarkę światową.

Jej 3 filary to:

• współpraca rozwojowa
• współpraca gospodarczo-handlowa
• wymiar polityczny.

Wspólne instytucje (umowa z Kotonu)

Najwyższą instytucją partnerstwa jest Rada Ministrów AKP–UE. Zbiera się raz w roku, na zmianę w Brukseli i w jednym z państw AKP. W jej skład wchodzą:

• członkowie Rady UE
• członek Komisji
• po jednym członku rządu z każdego państwa AKP.

Komitet Ambasadorów AKP–UE wspiera Radę Ministrów i monitoruje wykonanie umowy z Kotonu.

Komitet Współpracy AKP–UE na rzecz Finansowania Rozwoju bada realizację współpracy na rzecz finansowania rozwoju i monitoruje postępy.

Wspólny Ministerialny Komitet ds. Handlu AKP–UE omawia kwestie handlowe istotne dla wszystkich państw AKP. Monitoruje negocjowanie umów o partnerstwie gospodarczym i ich wykonanie. Bada też wpływ wielostronnych negocjacji handlowych na handel AKP–UE i na rozwój gospodarek państw AKP.

Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne AKP–UE jest organem konsultacyjnym i składa się z równej liczby przedstawicieli UE i AKP. Działa na rzecz procesów demokratycznych i większego zrozumienia między mieszkańcami UE i państw AKP. Omawia również kwestie dotyczące rozwoju i partnerstwa AKP–UE, w tym umów o partnerstwie gospodarczym.

Obszary współpracy

1. Rozwój

UE wspiera programy i inicjatywy, które przynoszą korzyści wielu krajom z grupy państw AKP. Prowadzi też programy pobudzania wzrostu gospodarczego i rozwoju w konkretnych regionach AKP.

W ramach nowego długoterminowego unijnego budżetu na lata 2021–2027 UE finansuje większość programów rozwojowych na rzecz partnerskich państw AKP za pomocą Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy”. Łączna pula środków finansowych na ten instrument wyniesie około 79,5 mld EUR (w cenach bieżących). Od 2021 r. przestał istnieć Europejski Fundusz Rozwoju, który był finansowany z bezpośrednich składek państw członkowskich.

2. Handel

UE wynegocjowała szereg umów o partnerstwie gospodarczym z 79 państwami AKP. Dzięki tym umowom ma powstać partnerstwo handlowo-rozwojowe, uzupełnione wsparciem rozwojowym.

Rada udziela Komisji mandatu do negocjowania takich umów, a gdy dana umowa zostanie ostatecznie wynegocjowana – podpisuje ją.

Umowy o partnerstwie gospodarczym z państwami Afryki

W lipcu 2014 r. zakończyły się negocjacje w sprawie regionalnej umowy o partnerstwie gospodarczym z 16 państwami Afryki Zachodniej, Wspólnotą Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) oraz Zachodnioafrykańską Unią Gospodarczą i Walutową (UEMOA). Obecnie w toku jest proces podpisywania tej umowy. Do momentu przyjęcia pełnej regionalnej umowy o partnerstwie gospodarczym z Afryką Zachodnią tymczasowo stosowane są – odpowiednio od 3 września 2016 r. i 15 grudnia 2016 r. – wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym z Wybrzeżem Kości Słoniowej i Ghaną.

W lipcu 2014 r. pomyślnie zakończyły się również negocjacje z państwami Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (SADC). Umowa została podpisana 10 czerwca 2016 r. w Kasane w Botswanie. Jest tymczasowo stosowana od 10 października 2016 r.

• UE podpisze umowę o partnerstwie gospodarczym z państwami Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (komunikat prasowy z 1 czerwca 2016)
• Umowa o partnerstwie gospodarczym z państwami SADC

W październiku 2014 r. pomyślnie zakończyły się negocjacje z państwami Wspólnoty Wschodnioafrykańskiej. Obecnie w toku jest proces podpisywania umowy.

Kamerun to jedyne państwo regionu, które podpisało umowę o partnerstwie gospodarczym między UE a Afryką Środkową. Miało to miejsce 15 stycznia 2009 r. Umowa ta jest tymczasowo stosowana od 4 sierpnia 2014 r.

Jeśli chodzi o region Afryki Wschodniej i Południowej, w 2009 r. umowę o partnerstwie gospodarczym podpisały: Mauritius, Seszele, Zimbabwe i Madagaskar. Umowa ta jest tymczasowo stosowana od 14 maja 2012 r.

Umowa o partnerstwie gospodarczym w regionie Karaibów

W październiku 2008 r. UE podpisała umowę o partnerstwie gospodarczym z 15 państwami zrzeszonymi w Karaibskim Forum Państw AKP (CARIFORUM). Umowa ta jest tymczasowo stosowana od 29 grudnia 2008 r.

Umowa o partnerstwie gospodarczym w regionie Pacyfiku

W lipcu 2009 r. umowa przejściowa między UE a państwami AKP regionu Pacyfiku została podpisana przez Papuę-Nową Gwineę, a w grudniu 2009 r. – przez Fidżi. Papua-Nowa Gwinea ratyfikowała umowę w maju 2011 r. W lipcu 2014 r. Fidżi postanowiło rozpocząć tymczasowe stosowanie umowy. Znaczna część handlu UE z regionem Pacyfiku obejmującym 14 państw to właśnie handel z Papuą-Nową Gwineą i Fidżi. Samoa przystąpiło do umowy o partnerstwie gospodarczym 21 grudnia 2018 r., a Wyspy Salomona – 17 maja 2020 r.

3. Migracja

Migracja to również istotny element stosunków UE–AKP. Ramy współpracy wyznacza tu artykuł 13 umowy z Kotonu.

Artykuł ten mówi m.in. o poprawie warunków w państwach pochodzenia i tranzytu migrantów, o legalnej migracji oraz o odsyłaniu migrantów nielegalnych.

W listopadzie 2015 r. przywódcy państw UE i najbardziej zainteresowanych państw Afryki spotkali się na szczycie, aby zacieśnić polityczną współpracę migracyjną. Uzgodnili plan działania, a w nim 16 konkretnych postulatów do realizacji. Podczas szczytu uruchomiono także kryzysowy fundusz powierniczy UE na rzecz stabilności oraz eliminowania przyczyn migracji nieuregulowanej i wysiedleń w Afryce.

Reagowanie na presję migracyjną

Rada UE i Rada Europejska pracują nad kompleksową europejską polityką migracyjną