Χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού

H συμφωνία της Σαμόας

Η σχέση μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της, και των μελών του Οργανισμού Κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΟΚΑΚΕ) διέπεται από τη συμφωνία εταιρικής σχέσης ΟΚΑΚΕ-ΕΕ, γνωστή και ως συμφωνία της Σαμόας.

Αυτή η συμφωνία εταιρικής σχέσης αποτελεί το νομικό πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με 77 χώρες. Σε αυτές περιλαμβάνονται 47 χώρες της Αφρικής, 15 χώρες της Καραϊβικής και 15 χώρες του Ειρηνικού.

Σκοπός της συμφωνίας είναι να ενισχυθεί η ικανότητα της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ να αντιμετωπίζουν από κοινού τα παγκόσμια προβλήματα.

Στη συμφωνία καθορίζονται κοινές αρχές και καλύπτονται οι ακόλουθοι έξι τομείς προτεραιότητας:

Ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία

Ειρήνη και ασφάλεια

Ανάπτυξη

Μετανάστευση και κινητικότητα

Κλιματική αλλαγή

Οικονομική ανάπτυξη

Η συμφωνία περιλαμβάνει κοινή βάση σε επίπεδο ΑΚΕ και τρία περιφερειακά πρωτόκολλα για την Αφρική, την Καραϊβική και τον Ειρηνικό, με έμφαση στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής.

Στις 20 Ιουλίου 2023, το Συμβούλιο έδωσε το πράσινο φως για την υπογραφή και την προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας εταιρικής σχέσης, η οποία θα αποτελέσει το νέο νομικό πλαίσιο για την επόμενη εικοσαετία, διαδεχόμενη τη συμφωνία του Κοτονού.

Η νέα συμφωνία υπεγράφη επίσημα στις 15 Νοεμβρίου 2023 από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της και τα μέλη του ΟΚΑΚΕ στη Σαμόα. Η προσωρινή εφαρμογή της άρχισε τον Ιανουάριο του 2024.

• Συμφωνία της Σαμόας (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Συμφωνία της Σαμόας: Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της υπέγραψαν νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης με τα μέλη του Οργανισμού Κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (δελτίο Τύπου, 15 Νοεμβρίου 2023)
• Μετά τη συμφωνία του Κοτονού: Το Συμβούλιο δίνει το πράσινο φως για τη νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης με τα κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (δελτίο Τύπου, 20 Ιουλίου 2023)

Η Συμφωνία του Κοτονού

Το προηγούμενο πλαίσιο εταιρικής σχέσης, η συμφωνία του Κοτονού, θεσπίστηκε το 2000 για να αντικαταστήσει τη σύμβαση του Λομέ του 1975. Είχε συναφθεί για περίοδο 20 ετών.

Η συμφωνία του Κοτονού επρόκειτο αρχικά να λήξει τον Φεβρουάριο του 2020. Οι διατάξεις της παρατάθηκαν μέχρι η νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ να εφαρμοσθεί προσωρινά ή να τεθεί σε ισχύ.

Στόχος της συμφωνίας του Κοτονού ήταν η μείωση και, εν τέλει, η εξάλειψη της φτώχειας και η συμβολή στη σταδιακή ένταξη των χωρών ΑΚΕ στην παγκόσμια οικονομία.

Βασιζόταν σε τρεις πυλώνες:

• αναπτυξιακή συνεργασία
• οικονομική και εμπορική συνεργασία
• πολιτική διάσταση

• Συμφωνία του Κοτονού

Μεικτά όργανα (συμφωνία Κοτονού)

Το Συμβούλιο των Υπουργών ΑΚΕ-ΕΕ είναι το ανώτατο όργανο της εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΕ. Συνέρχεται μία φορά τον χρόνο, στις Βρυξέλλες και σε μία χώρα ΑΚΕ εναλλάξ, και απαρτίζεται από:

• τα μέλη του Συμβουλίου της ΕΕ
• ένα μέλος της Επιτροπής
• ένα μέλος της κυβέρνησης κάθε κράτους ΑΚΕ

Η Επιτροπή των Πρέσβεων ΑΚΕ-ΕΕ επικουρεί το Συμβούλιο των Υπουργών και επιβλέπει την εφαρμογή της συμφωνίας του Κοτονού.

Η επιτροπή συνεργασίας ΑΚΕ-ΕΕ για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης εξετάζει την εφαρμογή της συνεργασίας για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και παρακολουθεί την πρόοδο.

Η Μεικτή Διυπουργική Επιτροπή Εμπορίου ΑΚΕ-ΕΕ συζητεί εμπορικά θέματα που αφορούν όλα τα κράτη ΑΚΕ. Παρακολουθεί τις διαπραγματεύσεις και την εφαρμογή των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης. Εξετάζει επίσης τον αντίκτυπο των πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων στις εμπορικές συναλλαγές ΑΚΕ-ΕΕ και στην ανάπτυξη των οικονομιών των χωρών ΑΚΕ.

Η Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης ΑΚΕ-ΕΕ είναι συμβουλευτικό σώμα που απαρτίζεται από ισάριθμους αντιπροσώπους της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ. Η συνέλευση προάγει τις δημοκρατικές διαδικασίες και ευνοεί την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των λαών της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ. Επιπλέον, εξετάζει ζητήματα που άπτονται της ανάπτυξης και της εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης.

Τομείς συνεργασίας

1. Ανάπτυξη

Η ΕΕ στηρίζει προγράμματα και πρωτοβουλίες προς όφελος πλειάδας χωρών ΑΚΕ. Εφαρμόζει επίσης προγράμματα που προορίζονται να ενισχύσουν την περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη και τη γενικότερη ανάπτυξη συγκεκριμένων περιφερειών των χωρών ΑΚΕ.

Στο πλαίσιο του νέου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, η ΕΕ χρηματοδοτεί τα περισσότερα από τα αναπτυξιακά της προγράμματα για τις χώρες-εταίρους ΑΚΕ μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας - Παγκόσμια Ευρώπη (NDICI). Ο NDICI θα λάβει συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους περίπου 79,5 δισ. ευρώ (σε τρέχουσες τιμές). Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από άμεσες συνεισφορές των κρατών μελών, παύει να υφίσταται από το 2021.

2. Εμπόριο

Η ΕΕ έχει διαπραγματευθεί σειρά συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) με τις 79 χώρες ΑΚΕ. Στόχος των συμφωνιών αυτών είναι η εγκαθίδρυση εμπορικών και αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων υποστηριζόμενων από την αναπτυξιακή βοήθεια.

Το Συμβούλιο παρέχει στην Επιτροπή την εντολή να διαπραγματευθεί τις συμφωνίες αυτές και υπογράφει το εκάστοτε τελικό κείμενο.

ΣΟΕΣ με χώρες της Αφρικής

Τον Ιούλιο του 2014 ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις επί της περιφερειακής ΣΟΕΣ με 16 κράτη της Δυτικής Αφρικής, την Οικονομική Κοινότητα των Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS) και τη Δυτικοαφρικανική Οικονομική και Νομισματική Ένωση (WAEMU). Η διαδικασία υπογραφής είναι σε εξέλιξη. Μέχρι την έγκριση της πλήρους περιφερειακής ΣΟΕΣ με τη Δυτική Αφρική, οι «ενδιάμεσες» συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης με την Ακτή Ελεφαντοστού και τη Γκάνα ετέθησαν σε προσωρινή εφαρμογή στις 3 Σεπτεμβρίου 2016 και στις 15 Δεκεμβρίου 2016 αντίστοιχα.

• ΣΟΕΣ με τη Δυτική Αφρική (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Επίσης τον Ιούλιο του 2014, ολοκληρώθηκαν επιτυχώς και οι διαπραγματεύσεις με χώρες της Κοινότητας για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής. Η σχετική συμφωνία υπεγράφη στις 10 Ιουνίου 2016 στο Kasane της Μποτσουάνας και τέθηκε σε προσωρινή εφαρμογή στις 10 Οκτωβρίου 2016.

• Η ΕΕ θα υπογράψει συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με την ομάδα κρατών ΣΟΕΣ της Κοινότητας για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής (ΚΑΜΑ) (δελτίο Τύπου, 1η Ιουνίου 2016)
• Συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με τα κράτη ΣΟΕΣ της ΚΑΜΑ

Τον Οκτώβριο του 2014 ολοκληρώθηκαν επιτυχώς οι διαπραγματεύσεις με την Κοινότητα της Ανατολικής Αφρικής. Η διαδικασία υπογραφής είναι σε εξέλιξη.

• Κοινότητα Ανατολικής Αφρικής: Η ΕΕ πρόκειται να υπογράψει συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με το Μπουρούντι, την Κένυα, τη Ρουάντα, την Τανζανία και την Ουγκάντα (δελτίο Τύπου, 20 Ιουνίου 2016)

Το Καμερούν είναι η μόνη χώρα της περιοχής που υπέγραψε τη ΣΟΕΣ μεταξύ ΕΕ και Κεντρικής Αφρικής στις 15 Ιανουαρίου 2009. Στις 4 Αυγούστου 2014 η συμφωνία τέθηκε σε προσωρινή εφαρμογή.

• Συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης μεταξύ της Κεντρικής Αφρικής και της ΕΕ

Στην περιοχή της Ανατολικής και Μεσημβρινής Αφρικής, ο Μαυρίκιος, οι Σεϋχέλλες, η Ζιμπάμπουε και η Μαδαγασκάρη υπέγραψαν ΣΟΕΣ το 2009. Η συμφωνία εφαρμόζεται σε προσωρινή βάση από τις 14 Μαΐου 2012.

• Συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των κρατών της Ανατολικής και Μεσημβρινής Αφρικής και της ΕΕ

ΣΟΕΣ στην περιοχή της Καραϊβικής

Τον Οκτώβριο του 2008, η ΕΕ υπέγραψε ΣΟΕΣ με το Φόρουμ της Καραϊβικής (CARIFORUM), μια ομάδα 15 κρατών της Καραϊβικής. Η ΣΟΕΣ CARIFORUM-ΕΕ εφαρμόζεται προσωρινά από τις 29 Δεκεμβρίου 2008.

• Συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης μεταξύ του CARIFORUM και της ΕΕ

ΣΟΕΣ στην περιοχή του Ειρηνικού

Η ενδιάμεση ΣΟΕΣ μεταξύ της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ του Ειρηνικού, υπεγράφη από την Παπούα-Νέα Γουινέα τον Ιούλιο του 2009 και από τις Νήσους Φίτζι τον Δεκέμβριο του 2009. Η Παπούα-Νέα Γουινέα επικύρωσε τη συμφωνία τον Μάιο του 2011. Τον Ιούλιο του 2014, οι Νήσοι Φίτζι αποφάσισαν να αρχίσουν να εφαρμόζουν προσωρινά τη συμφωνία. Από τις 14 χώρες του Ειρηνικού, η Παπούα-Νέα Γουινέα και οι Νήσοι Φίτζι αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των εμπορικών συναλλαγών ΕΕ-Ειρηνικού. Η Σαμόα προσχώρησε στη ΣΟΕΣ στις 21 Δεκεμβρίου 2018 και οι Νήσοι Σολομώντος στις 17 Μαΐου 2020.

• Συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των κρατών του Ειρηνικού και της ΕΕ

3. Μετανάστευση

Η μετανάστευση αποτελεί σημαντική πτυχή των σχέσεων ΕΕ-ΑΚΕ. Το πλαίσιο συνεργασίας στον τομέα αυτό ορίζεται στο άρθρο 13 της Συμφωνίας του Κοτονού.

Οι διατάξεις του άρθρου αυτού αφορούν μεταξύ άλλων τη βελτίωση των συνθηκών στις χώρες προέλευσης και διέλευσης, τη νόμιμη μετανάστευση και την επιστροφή των παράνομων μεταναστών.

Τον Νοέμβριο του 2015 η ΕΕ και οι αφρικανοί ηγέτες των χωρών τις οποίες αφορούν περισσότερο τα ζητήματα αυτά πραγματοποίησαν σύνοδο κορυφής με σκοπό να ενισχύσουν την πολιτική συνεργασία στον τομέα της μετανάστευσης. Συμφώνησαν επί σχεδίου δράσης, το οποίο περιλαμβάνει 16 συγκεκριμένες δράσεις. Επιπλέον, στη σύνοδο κορυφής δρομολογήθηκε επίσης το καταπιστευματικό ταμείο έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για τη σταθερότητα και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της αντικανονικής μετανάστευσης και του εκτοπισμού ανθρώπων στην Αφρική.

• Διάσκεψη κορυφής της Βαλέτας για τη μετανάστευση, 11-12 Νοεμβρίου 2015

Αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιδιώκουν να θεσπίσουν μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική

• Πολιτική της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο