Akt o surowcach krytycznych: drogowskaz UE
Unijny akt o surowcach krytycznych pomaga zapewnić dostępność materiałów niezbędnych dla europejskiej gospodarki: wspiera sektory strategiczne, a jednocześnie zwiększa zdolność UE do wydobywania, przetwarzania, recyklingu surowców i do dywersyfikacji źródeł dostaw.
Dlaczego surowce krytyczne są ważne
Popyt UE na metale nieszlachetne, materiały do produkcji baterii, pierwiastki ziem rzadkich itp. znacznie wzrośnie, ponieważ są one szeroko stosowane w wielu szybko rozwijających się sektorach. Mowa na przykład o powstawaniu systemów czystej energii czy rosnących inwestycjach w czipy, przestrzeń kosmiczną, obronność i inne sektory zaawansowanych technologii.
UE zmodyfikowała swoje podejście strategiczne, aby zapewnić podaż surowców uznawanych za krytyczne.
23 maja 2024 r. wszedł w życie akt o surowcach krytycznych. Ma w sposób systemowy zaradzić zależności od dostaw spoza UE, wzmocnić odporność europejskiego przemysłu i zmniejszyć ryzyko zakłóceń podaży wpływających na kluczowe sektory gospodarki.
Mniejsza zależność, pewniejsze dostawy
Akt o surowcach krytycznych ma zmniejszyć zależność UE od dostawców surowców strategicznych z państw trzecich. Wyznacza cztery niewiążące cele, które mają zostać zrealizowane do 2030 r. w przypadku każdego z 17 wskazanych surowców strategicznych.
Co najmniej 10% surowców strategicznych zużywanych rocznie w UE ma być wydobywanych w UE
Co najmniej 40% surowców strategicznych zużywanych rocznie w UE ma być przetwarzanych w UE
Co najmniej 25% surowców strategicznych zużywanych rocznie w UE ma pochodzić z recyklingu
Żaden pojedynczy kraj spoza UE nie może dostarczać więcej niż 65% jakiegokolwiek surowca strategicznego
Kształtując źródła podaży
Realizacja nowych projektów związanych z surowcami krytycznymi wymaga czasu. Akt o surowcach krytycznych wyznacza ambitne terminy dla administracji publicznych i aby zapobiec opóźnieniom, wymaga od państw członkowskich ustanowienia pojedynczych punktów kontaktowych. Aby przyspieszyć procedury administracyjne, projekty strategiczne zyskają status priorytetowy.
Projekty strategiczne
Akt o surowcach krytycznych posługuje się przede wszystkim narzędziem w postaci projektów strategicznych. Są to inwestycje w wydobycie, przetwarzanie i recykling, które Komisja – po konsultacji z zainteresowanym państwem członkowskim – uznaje za priorytet dla bezpieczeństwa podaży.
Projekty o tym statusie będą mieć w państwach członkowskich prawo do:
- szybszych zezwoleń
- łatwiejszego dostępu do środków finansowych
- silniejszego poparcia politycznego.
Choć większość surowców krytycznych pochodzi z zagranicy, głównie z Chin, niektóre są pozyskiwane w UE. Rozszerzenie zasobu wewnętrznego to główny cel aktu o surowcach krytycznych, obok międzynarodowych partnerstw strategicznych na rzecz projektów zagranicznych.
W pierwszej rundzie, zakończonej w 2025 r., wyłonionych zostało 60 projektów: 47 w UE z udziałem 13 państw członkowskich i 13 w państwach partnerskich. Razem obejmują one 14 z 17 surowców strategicznych.
Szybsze zezwolenia
Pozyskiwanie zezwoleń to od dawna jedna z największych barier w realizacji projektów surowcowych w Europie.
Akt o surowcach krytycznych wprowadza wiążące terminy wydawania zezwoleń i wymaga od państw członkowskich ustanowienia pojedynczego punktu kontaktowego dla realizatorów projektów, zapewniającego jaśniejszą i szybszą drogę przez procedury krajowe.
Partnerstwa międzynarodowe: większa baza dostawców
Dywersyfikacja podaży oznacza budowanie wiarygodnych relacji z szerszym gronem krajów, tak by żaden pojedynczy dostawca nie mógł negatywnie wpłynąć na europejski przemysł.
Partnerstwa strategiczne Unii w dziedzinie surowców to zarówno formalne umowy, jak i partnerstwa na różnych etapach powstawania.
Na początku 2026 r. partnerstwa strategiczne UE obejmowały 16 państw: Argentynę, Australię, Chile, Demokratyczną Republikę Konga, Grenlandię, Kanadę, Kazachstan, Namibię, Norwegię, Republikę Południowej Afryki, Rwandę, Serbię, Ukrainę, USA, Uzbekistan i Zambię.
W listopadzie 2025 r. UE podpisała czyste partnerstwo handlowo-inwestycyjne z Republiką Południowej Afryki. Obejmuje ono protokół ustaleń w sprawie łańcuchów wartości minerałów i metali krytycznych (pełna ścieżka od rudy do gotowego produktu, w tym wydobycie, przetwarzanie, transport i recykling).
Jeszcze pewniejsza podaż
4 marca 2026 r. Rada zajęła stanowisko w sprawie proponowanych poprawek do aktu o surowcach krytycznych. W związku z rosnącą presją geopolityczną, która wpływa na dostęp do tych zasobów, poprawki mają zwiększyć bezpieczeństwo podaży i obieg zamknięty surowców krytycznych.
Proponowane zmiany, oparte na planie działania RESourceEU, przedstawionym przez Komisję w grudniu 2025 r., mają zwiększyć zdolności do recyklingu i wzmocnić rynek wtórny surowców krytycznych. Odnoszą się zwłaszcza do magnesów trwałych wykorzystywanych w sektorach strategicznych, takich jak przemysł motoryzacyjny, sektor sztucznej inteligencji i przemysł obronny.
Rada w swoim stanowisku:
- przewiduje powiadomienia ze strony państw członkowskich i zarządów spółek w razie zagrożeń mających wpływ na podaż surowców krytycznych
- doprecyzowuje uprawnienia Komisji do proponowania środków mających ograniczać zagrożenia podaży
- umożliwia korzystanie z paszportów produktów do realizacji wymogów informacyjnych dotyczących magnesów trwałych.
Rada i Parlament omówią i wynegocjują ostateczny kształt przepisów.
Ostatnia aktualizacja: 13 sierpnia 2026