Προστασία της φύσης
Οι κανόνες της ΕΕ για την προστασία της φύσης έχουν ως στόχο την προστασία των ειδών και των οικοτόπων τους. Το δίκτυο Natura 2000 είναι το μεγαλύτερο συντονισμένο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών παγκοσμίως.
Πώς η ΕΕ προστατεύει τη φύση
Η ΕΕ έχει ορίσει πολύ φιλόδοξους κανόνες μεγάλης κλίμακας για τη διαφύλαξη της φυσικής κληρονομιάς της Ευρώπης και την προστασία της βιοποικιλότητας.
Οι οδηγίες της ΕΕ για τα πτηνά και για τους οικοτόπους, που εκδόθηκαν το 1979 και το 1992 αντίστοιχα, αποτελούν από κοινού τους ακρογωνιαίους λίθους της νομοθεσίας της ΕΕ για τη διατήρηση και την προστασία της φύσης. Ο γενικός στόχος των δύο οδηγιών είναι όχι μόνο να αποτραπεί η επιδείνωση της κατάστασης των ειδών και των οικοτόπων ή η εξαφάνισή τους, αλλά και να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ευημερία τους. Στόχος είναι να μειωθεί η απώλεια βιοποικιλότητας στην ΕΕ.
Κάθε κράτος μέλος της ΕΕ μπορεί να αποφασίσει με ποιον τρόπο μπορεί να εφαρμόσει καλύτερα τις οδηγίες. Είναι δε άκρως σημαντικό οι οδηγίες αυτές να εφαρμοστούν κατά τρόπο που αντικατοπτρίζει τις οικολογικές ανάγκες κάθε περιοχής.
Το 2019 η ΕΕ δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, θέτοντας ως στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας και μηδενικής ρύπανσης στην ΕΕ έως το 2050. Η προστασία και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων εντάσσονται σε αυτό το μακροπρόθεσμο σχέδιο.
Συμπληρωματικά προς τις οδηγίες για τα πτηνά και για τους οικοτόπους, οι χώρες της ΕΕ ενέκριναν το 2024 τον κανονισμό για την αποκατάσταση της φύσης, με τον οποίο τίθενται νομικά δεσμευτικοί στόχοι για την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων στην ξηρά και στη θάλασσα.
Η κατάσταση της φύσης στην ΕΕ
Η Ευρώπη καλύπτει λιγότερο από το 5% της χερσαίας μάζας του πλανήτη, ωστόσο φιλοξενεί ένα ευρύ φάσμα άγριων ειδών και οικοτόπων.
Τις τελευταίες δεκαετίες, η κατάσταση της φύσης στην ΕΕ έχει αρχίσει να επιδεινώνεται δραματικά, καθώς ο πληθυσμός των ειδών και οι οικότοποί τους συρρικνώνονται και υποβαθμίζονται.
Στους κύριους παράγοντες υποβάθμισης συγκαταλέγονται η κλιματική αλλαγή, η απώλεια οικοτόπων, η ρύπανση και τα χωροκατακτητικά είδη.
Σε τι κατάσταση βρίσκεται η φύση σήμερα στην ΕΕ; (Ενημερωτικό γράφημα)
Η οδηγία για τα άγρια πτηνά
Η οδηγία της ΕΕ για τα άγρια πτηνά εκδόθηκε το 1979. Παραμένει εξίσου επίκαιρη σήμερα και εξακολουθεί να συνιστά πρότυπο για τη διατήρηση των πτηνών και για την προστασία της βιοποικιλότητας γενικότερα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.
Σήμερα στην Ευρώπη υπάρχουν περίπου 500 είδη πτηνών, και καθένα από αυτά έχει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη βιοποικιλότητα. Τα πτηνά είναι ευαίσθητα στις περιβαλλοντικές πιέσεις και οι αλλαγές στην κατάσταση του περιβάλλοντος μπορούν να αντικατοπτρίζονται στους πληθυσμούς τους.
Στόχος της οδηγίας είναι να προστατεύονται όλα τα είδη άγριων πτηνών που απαντούν στη φύση και βρίσκονται στην ΕΕ, καθώς και οι κυριότεροι οικότοποί τους. Αποσκοπεί επίσης στο να επιτρέψει στα είδη πτηνών να ανακάμψουν και να ευδοκιμήσουν μακροπρόθεσμα.
Βάσει της οδηγίας, όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ καλούνται να λάβουν όποια μέτρα απαιτούνται για τη διατήρηση και την αποκατάσταση των πληθυσμών πτηνών και των οικοτόπων τους. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται η απαγόρευση της εκ προθέσεως ενόχλησης, θανάτωσης, σύλληψης ή εμπορίας άγριων πτηνών και της καταστροφής των φωλιών τους.
Η οδηγία για τους οικοτόπους
Η οδηγία για τους οικοτόπους αποσκοπεί στην προστασία πολυποίκιλων ειδών ζώων και φυτών, καθώς και των οικοτόπων στους οποίους απαντούν.
Όπως και η οδηγία για τα άγρια πτηνά, η οδηγία για τους οικοτόπους υποχρεώνει όλα τα κράτη μέλη να θεσπίσουν αυστηρό καθεστώς προστασίας για τα καταχωρισμένα είδη και οικοτόπους. Για παράδειγμα, πρέπει να απαγορεύσουν:
- κάθε μορφή εκ προθέσεως σύλληψης ή θανάτωσης στο φυσικό περιβάλλον
- τη βλάβη ή καταστροφή των τόπων αναπαραγωγής ή των τόπων ανάπαυσης
- την κατοχή, τη μεταφορά και την πώληση ειδών που έχουν συλληφθεί στο φυσικό περιβάλλον
Με τους κανόνες της οδηγίας διασφαλίζεται ότι οι οικονομικοί, κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες λαμβάνονται υπόψη κατά τη θέσπιση περαιτέρω μέτρων διατήρησης.
Διατήρηση μεγάλων σαρκοφάγων στην Ευρώπη
Η ΕΕ φιλοξενεί έξι είδη μεγάλων σαρκοφάγων: καφέ αρκούδα, λύκος, ευρασιατικός λύγκας, ιβηρικός λύγκας, αδηφάγος και αφρικανοασιατικό τσακάλι. Τουλάχιστον ένα από τα είδη αυτά απαντάται σε κάθε ηπειρωτική χώρα της ΕΕ.
Μέσω αποτελεσματικών προστατευτικών νομοθετικών μέτρων, όπως η οδηγία για τους οικοτόπους, έχει επιτευχθεί εντυπωσιακή ανάκαμψη των πληθυσμών μεγάλων σαρκοφάγων στην Ευρώπη τον τελευταίο μισό αιώνα.
Καθεστώς προστασίας του λύκου
Ο πληθυσμός των λύκων στην Ευρώπη διπλασιάστηκε σε διάστημα δέκα ετών. Αυτό δημιούργησε προκλήσεις όσον αφορά τη συνύπαρξη άγριων ζώων με το ανθρώπινο στοιχείο.
Τον Απρίλιο του 2025 το Συμβούλιο συμφώνησε με την πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση του καθεστώτος προστασίας του λύκου από «αυστηρά προστατευόμενο» σε «προστατευόμενο» είδος. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξακολουθήσουν να διασφαλίζουν ότι η κατάσταση διατήρησης των λύκων είναι ικανοποιητική, και να παρακολουθούν την κατάσταση, πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει σε προσωρινές ή τοπικές απαγορεύσεις της θήρας.
Δίκτυο Natura 2000
Το δίκτυο Natura 2000 αποτελεί το μεγαλύτερο συντονισμένο σύστημα προστατευόμενων περιοχών παγκοσμίως, το οποίο εκτείνεται σε όλες τις χώρες της ΕΕ, τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα. Σκοπό έχει την προστασία περιοχών στις οποίες βρίσκονται τα πλέον πολύτιμα και απειλούμενα είδη και οικότοποι.
Οι οδηγίες για τα πτηνά και για τους οικοτόπους περιγράφουν το συνολικό νομικό πλαίσιο για την προστασία και τη διαχείριση των περιοχών Natura 2000. Η οδηγία για τους οικοτόπους καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να προστατεύουν και να διαχειρίζονται τις περιοχές αυτές.
Κατά τον καθορισμό στόχων και μέτρων διατήρησης για συγκεκριμένες περιοχές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οικονομικοί, κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες, καθώς και τα περιφερειακά και τοπικά χαρακτηριστικά.
Πρόγραμμα LIFE
Το πρόγραμμα LIFE είναι το κατεξοχήν ταμείο της ΕΕ για τη στήριξη έργων που αποσκοπούν στην προστασία του περιβάλλοντος, την αποκατάσταση της φύσης και την προστασία των ειδών.
Από τότε που δημιουργήθηκε, το πρόγραμμα έχει στηρίξει πάνω από 1.800 έργα, στόχος των οποίων ήταν η προστασία των ειδών και της βιοποικιλότητας. Είχε επίσης καίριο ρόλο στη δημιουργία του δικτύου Natura 2000, στηρίζοντας τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών.
Γιατί είναι σημαντικές οι σαλαμάνδρες για τον άνθρωπο
Ακόμη και το μικρότερο πλάσμα, μικρότερο κι από μια σαλαμάνδρα, διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στη διατήρηση του συναρπαστικού ιστού της ζωής.
Με την οδηγία για τους οικοτόπους, η ΕΕ προστατεύει τις σαλαμάνδρες, μαζί με εκατοντάδες άλλα ζωικά είδη, καθώς και φυτά και φυσικές περιοχές. Από τη Φινλανδία έως τη Μάλτα, από τη Ρουμανία έως την Πορτογαλία, η ενωσιακή νομοθεσία συμβάλλει στη διατήρηση των οικοτόπων και των ειδών που φιλοξενούν.
Δείτε επίσης:
Τελευταία ενημέρωση: 15 Ιανουαρίου 2025