Natuurbescherming
De EU-regels over natuurbescherming beschermen soorten en hun habitats. Natura 2000 is het grootste gecoördineerde netwerk van beschermde gebieden ter wereld.
De EU beschermt de natuur
De EU heeft zeer ambitieuze en breed opgezette regels om het natuurlijke erfgoed en de biodiversiteit van Europa te beschermen.
De vogel- en de habitatrichtlijn, die respectievelijk in 1979 en 1992 zijn aangenomen, vormen samen de hoekstenen van de EU-wetgeving over natuurbehoud en -bescherming. De algemene doelstelling van beide richtlijnen is niet alleen soorten en habitats te behoeden voor achteruitgang of uitsterven, maar er ook voor te zorgen dat ze op lange termijn kunnen floreren. De bedoeling is het verlies aan biodiversiteit in de EU terug te dringen.
Elke EU-lidstaat mag beslissen hoe de richtlijnen het best kunnen worden uitgevoerd. Het is cruciaal dat dit gebeurt op een manier die is toegesneden op de ecologische behoeften van elk gebied.
In 2019 lanceerde de EU de Europese Green Deal, waarin de doelstelling werd vastgelegd om in 2050 een klimaatneutrale EU met nul verontreiniging te hebben. De bescherming en het herstel van biodiversiteit en ecosystemen maken deel uit van dit langetermijnplan.
Als aanvulling op de vogel- en de habitatrichtlijn hebben de EU-landen in 2024 de verordening natuurherstel aangenomen. Deze bevat juridisch bindende doelstellingen voor het herstel van aangetaste ecosystemen op het land en in de zee.
De natuursituatie in de EU
Europa beslaat minder dan 5% van de landmassa van de planeet, maar herbergt een grote verscheidenheid aan wilde soorten en habitats.
De afgelopen decennia is de natuur in de EU er drastisch op achteruitgegaan doordat de soortenpopulatie en hun habitats krimpen en aangetast worden.
Klimaatverandering, verlies van habitats, vervuiling en invasieve soorten zijn hierin de belangrijkste factoren.
Hoe gaat het met de natuur in de EU? (Infographic)
De vogelrichtlijn
De vogelrichtlijn kwam er in 1979 en is vandaag nog steeds even relevant. Het blijft de norm voor het behoud van vogels en voor de bescherming van de biodiversiteit in het algemeen in alle EU-lidstaten.
Momenteel bestaan er in Europa ongeveer 500 vogelsoorten die stuk voor stuk belangrijk zijn voor de biodiversiteit. Ze zijn gevoelig voor milieudruk en hun populaties zijn daardoor als een barometer voor veranderingen in de gezondheid van het milieu.
De richtlijn moet alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten in de EU en hun belangrijkste habitats beschermen. De wetgeving is ook bedoeld om vogelsoorten die het moeilijk hebben, te helpen herstellen en om ze op de lange termijn te helpen gedijen.
De richtlijn verplicht alle EU-lidstaten het nodige te doen om de vogelpopulaties en hun habitats in stand te houden en te herstellen. Zo is het verboden om wilde vogels opzettelijk te storen, doden, vangen of verhandelen, of hun nesten te vernietigen.
De habitatrichtlijn
De habitatrichtlijn beschermt een grote verscheidenheid aan dieren en soorten en de habitats waarin ze leven.
Net als de vogelrichtlijn verplicht de habitatrichtlijn alle lidstaten om een strikte beschermingsregeling te hebben voor in de lijst opgenomen soorten en habitats. Zo moeten de lidstaten het volgende verbieden:
- alle vormen van opzettelijk vangen of doden in het wild
- beschadigen of vernielen van de voortplantings- of rustplaatsen
- houden, vervoeren en verkopen van aan de natuur onttrokken specimens
De regels uit de richtlijn zorgen ervoor dat bij de goedkeuring van verdere instandhoudingsmaatregelen rekening wordt gehouden met economische, sociale en culturele factoren.
Behoud van grote carnivoren in Europa
In de EU leven 6 soorten grote carnivoren: de bruine beer, de wolf, de Euraziatische lynx, de Iberische lynx, de veelvraat en de goudjakhals. Ten minste één van deze soorten is in elke EU-lidstaat op het vasteland te vinden.
Dankzij de bescherming die wetgeving als de habitatrichtlijn biedt, hebben de populaties van grote carnivoren in de afgelopen halve eeuw een opmerkelijk herstel gekend.
Beschermingsstatus van de wolf
De wolvenpopulatie in Europa is in 10 jaar verdubbeld. Het naast elkaar bestaan van wilde dieren en menselijke activiteiten brengt echter uitdagingen met zich mee.
In april 2025 stemde de Raad daarom in met het Commissievoorstel om de beschermingsstatus van de wolf te wijzigen van "strikt beschermd" naar "beschermd". De lidstaten moeten ervoor blijven zorgen dat wolven een gunstige staat van instandhouding genieten en de situatie monitoren, wat kan leiden tot een tijdelijk of lokaal jachtverbod.
Natura 2000-netwerk
Het Natura 2000-netwerk is 's werelds grootste gecoördineerde systeem van beschermde gebieden, verspreid over alle EU-landen, zowel op het land als op zee. Het is gericht op de bescherming van gebieden die de meest waardevolle en bedreigde soorten en habitats bestrijken.
De vogel- en de habitatrichtlijn voorzien in het algemene rechtskader voor de bescherming en het beheer van Natura 2000-gebieden. De habitatrichtlijn bepaalt hoe de EU-lidstaten de gebieden moeten beschermen en beheren.
Bij de goedkeuring van gebiedsspecifieke instandhoudingsdoelstellingen en -maatregelen moet rekening worden gehouden met economische, sociale en culturele factoren en met regionale en lokale kenmerken.
LIFE-programma
Het LIFE-programma is het belangrijkste EU-fonds ter ondersteuning van projecten die het milieu beschermen, de natuur herstellen en soorten in stand houden.
Sinds de oprichting van het programma heeft het meer dan 1800 projecten ondersteund die tot doel hadden soorten en biodiversiteit te beschermen. Door het beheer van beschermde gebieden te ondersteunen, heeft het ook een belangrijke rol gespeeld bij de totstandbrenging van het Natura 2000-netwerk.
Waarom salamanders zo belangrijk zijn
De kleinste wezens, zelfs nog kleiner dan een salamander, dragen een enorme verantwoordelijkheid voor het in stand houden van het fascinerende web van leven.
Door middel van de habitatrichtlijn beschermt de EU salamanders en honderden andere diersoorten, alsook plantensoorten en natuurgebieden. De EU heeft geholpen habitats en de levende soorten die daarin leven in allerlei landen – van Finland tot Malta en van Roemenië tot Portugal – te beschermen.
Zie ook
Laatst bijgewerkt: 15 januari 2025