REPowerEU: polityka energetyczna w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności

Czym jest REPowerEU?

Rosyjska wojna napastnicza ma druzgocący wpływ na Ukrainę. Mocno naznaczyła również gospodarkę i społeczeństwo UE. W marcu 2022 r. unijni przywódcy uzgodnili, że należy stopniowo redukować uzależnienie UE od importu rosyjskiego gazu, ropy naftowej i węgla, a w szczególności:

• szybciej zmniejszać ogólną zależność od paliw kopalnych
• dywersyfikować dostawy i trasy dostaw
• dalej rozwijać unijny rynek wodoru
• zwiększać tempo rozwoju odnawialnych źródeł energii
• usprawniać wzajemne połączenia europejskich sieci gazowych i elektroenergetycznych
• wzmacniać unijne planowanie ewentualnościowe w zakresie bezpieczeństwa dostaw
• poprawiać efektywność energetyczną i promować systemy o obiegu zamkniętym.

• Nieformalne spotkanie szefów państw i rządów w Wersalu (10–11 marca 2022)

Zwrócili się do Komisji Europejskiej, aby opracowała plan pozwalający szybko zredukować nadmierne uzależnienie UE od rosyjskich paliw kopalnych. 18 maja 2022 r. Komisja przedstawiła plan REPowerEU.

Koncentruje się on nie tylko na wzmocnieniu strategicznej autonomii UE w sektorze energetycznym, ale również na wspieraniu przejścia na czystą energię i łączeniu sił na rzecz bardziej odpornego systemu energetycznego.

REPowerEU to plan:

• oszczędzania energii
• produkowania czystej energii
• dywersyfikacji zaopatrzenia w energię w UE
• inteligentnego łączenia inwestycji i reform.

REPowerEU opiera się na pełnym wdrożeniu pakietu „Gotowi na 55”. Cel, który przewidziano w tym pakiecie, zakłada – zgodnie z europejskim zielonym ładem – redukcję emisji netto gazów cieplarnianych w UE do 2030 r. o co najmniej 55% i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.

Jak państwa UE wdrażają REPowerEU?

Państwa UE włączają dodatkowe rozdziały do swoich krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności przygotowywanych w ramach Next Generation EU. Dzięki temu mogą finansować kluczowe inwestycje i reformy pomagające osiągnąć cele REPowerEU. Cele te obejmują oszczędzanie energii, dywersyfikację zaopatrzenia w energię oraz szybsze wprowadzanie odnawialnych źródeł energii.

Reformy i inwestycje powinny się koncentrować na:

• poprawie infrastruktury i instalacji energetycznych, aby zaspokoić najpilniejsze potrzeby w zakresie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego, w tym skroplonego gazu ziemnego (LNG), zwłaszcza w celu umożliwienia dywersyfikacji dostaw w interesie UE jako całości
• zwiększaniu oszczędności energetycznej budynków
• dekarbonizacji przemysłu
• zwiększaniu produkcji i wykorzystania zrównoważonego biometanu oraz czystego lub odnawialnego wodoru
• zwiększeniu udziału i przyspieszeniu upowszechniania energii odnawialnej
• zwalczaniu ubóstwa energetycznego
• zachęcaniu do zmniejszenia zapotrzebowania na energię
• likwidowaniu wewnętrznych i transgranicznych wąskich gardeł w przesyle i dystrybucji energii oraz wspieraniu transportu bezemisyjnego i jego infrastruktury (w tym kolei)
• wspieraniu magazynowania energii.

W poszczególnych rozdziałach REPowerEU opisano nowe reformy i inwestycje rozpoczęte w okresie od 1 lutego 2022 r. lub poszerzone części reform i inwestycji uwzględnionych w już przyjętych planach odbudowy, wraz z odpowiadającymi im kamieniami milowymi i wartościami docelowymi.

W maju 2022 r. Komisja zaproponowała niezbędne zmiany w rozporządzeniu o Instrumencie na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W grudniu 2022 r. Rada i Parlament osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie finansowania REPowerEU, dzięki czemu państwa UE będą mogły dodawać nowe rozdziały do swoich krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. 21 lutego 2023 r. Rada formalnie przyjęła rozporządzenie zmieniające.

• Unijny plan odbudowy: Rada przyjmuje REPowerEU (komunikat prasowy z 21 lutego 2023)

Jak jest finansowany REPowerEU?

Głównym źródłem finansowania REPowerEU jest Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). Rozdziały dotyczące REPowerEU są finansowane głównie z niewykorzystanych pożyczek, których kwota wynosi 225 mld EUR.

Państwa członkowskie muszą zapewnić synergię i komplementarność między środkami już finansowanymi w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności a inicjatywami wspieranymi z innych krajowych lub unijnych środków finansowych.

Państwa członkowskie mogą wystąpić o zaliczki w wysokości do 20% środków przeznaczonych na rozdziały dotyczące REPowerEU, a zaliczki te są wypłacane w maksymalnie dwóch transzach.

Dotacje w wysokości nieprzekraczającej 20 mld EUR są finansowane z funduszu innowacyjnego (60%) i ze sprzedaży uprawnień w systemie handlu emisjami (ETS) (40%).

Kwota dotacji dla każdego państwa członkowskiego przydzielana jest według wzoru, który uwzględnia:

• kryteria polityki spójności
• zależność państw członkowskich od paliw kopalnych
• wzrost cen inwestycji.

By finansować działania w ramach REPowerEU, państwa członkowskie mogą również przesuwać środki w wysokości do 5,4 mld EUR z pobrexitowej rezerwy dostosowawczej.

Jakie są najważniejsze wyniki REPowerEU?

Działania podjęte w ramach REPowerEU chronią obywateli UE i unijne przedsiębiorstwa przed niedoborami energii, a jednocześnie przyspieszają przejście na czystą energię i wzmacniają strategiczną autonomię UE. Przyczyniają się również do dywersyfikacji źródeł i dróg dostaw.

Jeśli chodzi o konkrety, w ramach planu UE podjęła następujące działania:

• przyjęcie środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz
• wprowadzenie przepisów dotyczących magazynowania gazu
• pobudzanie inwestycji w odnawialne źródła energii
• ustanowienie przyspieszonych procedur wydawania pozwoleń w zakresie odnawialnych źródeł energii
• ułatwianie wspólnych zakupów gazu.

Ponadto import rosyjskiego gazu spadł z 45% w 2021 r. do 13% w 2025 r. Jeżeli chodzi o import innych paliw kopalnych, po przyjęciu sankcji UE wobec Rosji zakazano wszelkiego importu rosyjskiego węgla, a przywóz ropy naftowej zmniejszył się z 27% do poniżej 3% w 2025 r.

Aby całkowicie powstrzymać pozostały import ropy naftowej i gazu z Rosji, Komisja przedstawiła w maju 2025 r. – jako uzupełnienie planu REPowerEU – plan działania dotyczący REPowerEU. Jednym z jego kluczowych rezultatów jest nowe rozporządzenie, które kładzie ostateczny kres importowi gazu z Rosji do UE.

W grudniu 2025 r. Rada i Parlament wypracowały wstępne porozumienie w sprawie tego nowego rozporządzenia. Zostało ono formalnie przyjęte 26 stycznia 2026 r. Nowe rozporządzenie wprowadzi stopniowo zakaz importu zarówno gazu LNG, jak i gazu rurociągowego z Rosji, przy czym całkowity zakaz ma obowiązywać odpowiednio od końca 2026 r. i od jesieni 2027 r.

• Import gazu z Rosji: Rada zatwierdza stopniowy zakaz (komunikat prasowy z 26 stycznia 2026)

Więcej informacji

• REPowerEU (Komisja Europejska)