Σχέδιο REPowerEU: Η ενεργειακή πολιτική στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των χωρών της ΕΕ

Τι είναι το σχέδιο REPowerEU;

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει προκαλέσει καταστροφικές επιπτώσεις στην Ουκρανία. Επίσης, έχει προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία της Ένωσης. Τον Μάρτιο του 2022, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ συμφώνησαν να καταργήσουν σταδιακά την εξάρτηση της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα με τους εξής τρόπους:

• περιορίζοντας ταχύτερα τη συνολική εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα
• διαφοροποιώντας τον εφοδιασμό και τις οδούς
• αναπτύσσοντας περαιτέρω την αγορά υδρογόνου της ΕΕ
• επιταχύνοντας την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
• βελτιώνοντας τη διασύνδεση των ευρωπαϊκών δικτύων ηλεκτρισμού και αερίου
• ενισχύοντας τον σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για την ασφάλεια του εφοδιασμού
• βελτιώνοντας την ενεργειακή απόδοση και προωθώντας την κυκλικότητα

• Άτυπη σύνοδος των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων, Βερσαλλίες, 10-11 Μαρτίου 2022

Κάλεσαν δε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει σχέδιο για την ταχεία μείωση της υπερβολικής εξάρτησης της ΕΕ από τις ρωσικές εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Η Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο REPowerEU στις 18 Μαΐου 2022.

Πέρα από το ότι ενισχύει τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας, το σχέδιο αυτό επικεντρώνεται στη στήριξη της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας και στη συνένωση δυνάμεων για ένα πιο ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα.

Το REPowerEU είναι ένα σχέδιο για:

• εξοικονόμηση ενέργειας
• παραγωγή καθαρής ενέργειας
• διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ
• έξυπνο συνδυασμό επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων

Το σχέδιο REPowerEU έχει ως βάση την πλήρη εφαρμογή της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55% (Fit for 55). Η δέσμη θέτει ως στόχο τη μείωση κατά τουλάχιστον 55% των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Πώς εφαρμόζουν οι χώρες της ΕΕ το σχέδιο REPowerEU;

Οι χώρες της ΕΕ προσθέτουν ειδικά κεφάλαια στα εθνικά τους σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) στο πλαίσιο του Next Generation EU, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν βασικές επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που θα συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων του REPowerEU. Οι στόχοι αυτοί περιλαμβάνουν την εξοικονόμηση ενέργειας, τη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού και την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ειδικότερα, οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις θα πρέπει να επικεντρώνονται στα εξής:

• βελτίωση των ενεργειακών υποδομών και εγκαταστάσεων για την κάλυψη των άμεσων αναγκών που σχετίζονται με την ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο, συμπεριλαμβανομένου του υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ), ιδίως για να δοθεί η δυνατότητα διαφοροποίησης του εφοδιασμού προς το συμφέρον της ΕΕ στο σύνολό της
• ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων
• απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές
• αύξηση της παραγωγής και της χρήσης βιώσιμου βιομεθανίου και υδρογόνου από ανανεώσιμες πηγές ή χωρίς ορυκτά καύσιμα
• αύξηση του μεριδίου και επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
• αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας
• παροχή κινήτρων για τη μείωση της ενεργειακήςζήτησης
• αντιμετώπιση των εσωτερικών και διασυνοριακών σημείων συμφόρησης κατά τη μεταφορά και τη διανομή ενέργειας και στήριξη των μεταφορών με μηδενικές εκπομπές και των σχετικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των σιδηροδρόμων
• στήριξη της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας

Τα κεφάλαια για το REPowerEU περιγράφουν τις νέες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που ξεκίνησαν από 1ης Φεβρουαρίου 2022 και ύστερα ή/και τις κλιμακούμενες πτυχές των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που ήδη περιλαμβάνονται στα εγκεκριμένα ΣΑΑ, με τα αντίστοιχα ορόσημα και τους στόχους τους.

Η Επιτροπή πρότεινε τις αναγκαίες τροποποιήσεις στον κανονισμό για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας τον Μάιο του 2022. Τον Δεκέμβριο του 2022 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία σχετικά με τη χρηματοδότηση του REPowerEU, δίνοντας τη δυνατότητα στις χώρες της ΕΕ να προσθέσουν ειδικά κεφάλαια στα εθνικά τους σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Στις 21 Φεβρουαρίου 2023 το Συμβούλιο εξέδωσε και τυπικά τον τροποποιημένο κανονισμό.

• Σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ: Έγκριση του REPowerEU από το Συμβούλιο (δελτίο Τύπου, 21 Φεβρουαρίου 2023)

Πώς χρηματοδοτείται το σχέδιο REPowerEU;

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) αποτελεί την κύρια πηγή χρηματοδότησης για το REPowerEU. Συγκεκριμένα, τα κεφάλαια για το REPowerEU χρηματοδοτούνται κυρίως από τα υπόλοιπα δάνεια ύψους 225 δισ. ευρώ.

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν συνέργειες και συμπληρωματικότητα μεταξύ των μέτρων που ήδη χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και των πρωτοβουλιών που υποστηρίζονται από άλλα εθνικά ή ενωσιακά ταμεία.

Τα κράτη μέλη μπορούν να ζητήσουν προχρηματοδότηση έως και του 20% των κονδυλίων που διατίθενται στα κεφάλαια για το REPowerEU, η οποία καταβάλλεται το πολύ σε δύο δόσεις.

Η χρηματοδότηση επιχορηγήσεων, για ποσό έως 20 δισ. ευρώ, παρέχεται από το Ταμείο Καινοτομίας (60%) και την πώληση δικαιωμάτων του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ΣΕΔΕ) (40%).

Το ποσό των επιχορηγήσεων για κάθε κράτος μέλος κατανέμεται με τη χρήση μαθηματικού τύπου όπου λαμβάνονται υπόψη:

• τα κριτήρια της πολιτικής συνοχής
• η εξάρτηση των κρατών μελών από τα ορυκτά καύσιμα
• η αύξηση των τιμών των επενδύσεων

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να μεταφέρουν κονδύλια ύψους έως και 5,4 δισ. ευρώ από το αποθεματικό για το Brexit και από τα κονδύλια πολιτικής συνοχής, με σκοπό τη χρηματοδότηση των μέτρων του REPowerEU.

Ποια είναι τα κύρια αποτελέσματα του σχεδίου REPowerEU;

Τα μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU έχουν προστατεύσει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ από ενεργειακές ελλείψεις και, παράλληλα, έχουν επιταχύνει τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας και έχουν ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ. Έχουν επίσης συμβάλει στη διαφοροποίηση των πηγών και των οδών εφοδιασμού.

Ειδικότερα, στο πλαίσιο του σχεδίου, η ΕΕ έχει αναλάβει δράση με τους εξής τρόπους:

• θεσπίζοντας μέτρα μείωσης της ζήτησης αερίου
• θεσπίζοντας κανόνες για την αποθήκευση αερίου
• ενισχύοντας τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
• καθιερώνοντας ταχείες διαδικασίες αδειοδότησης για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
• διευκολύνοντας την από κοινού αγορά αερίου

Επιπλέον, οι εισαγωγές ρωσικού αερίου μειώθηκαν από 45% το 2021 σε 13% το 2025. Όσον αφορά άλλες εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, μετά την έγκριση των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας, όλες οι εισαγωγές ρωσικού άνθρακα απαγορεύτηκαν και οι εισαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν από 27% σε κάτω από 3% το 2025.

Προκειμένου να σταματήσουν πλήρως οι υπόλοιπες εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, η Επιτροπή παρουσίασε τον Μάιο του 2025 τον χάρτη πορείας REPowerEU ως συνέχεια του σχεδίου REPowerEU. Ένα από τα βασικά παραδοτέα του χάρτη πορείας είναι η έκδοση νέου κανονισμού για τον πλήρη τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού αερίου στην ΕΕ.

Τον Δεκέμβριο του 2025 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με αυτόν τον νέο κανονισμό, ο οποίος εγκρίθηκε επίσημα στις 26 Ιανουαρίου 2026. Η συμφωνία περιλαμβάνει σταδιακή απαγόρευση τόσο ΥΦΑ όσο και αερίου αγωγών από τη Ρωσία, με πλήρη απαγόρευση από το τέλος του 2026 και το φθινόπωρο του 2027 αντίστοιχα.

• Εισαγωγές ρωσικού αερίου: Τελικό πράσινο φως του Συμβουλίου για σταδιακή απαγόρευση (δελτίο Τύπου, 26 Ιανουαρίου 2026)

Δείτε επίσης:

• REPowerEU (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)