Dlaczego UE przyjmuje sankcje?
Sankcje to sposób zapobiegania konfliktom oraz reagowania na pojawiające się lub trwające kryzysy. To także metoda promowania pokoju, demokracji, szacunku dla praworządności, praw człowieka i prawa międzynarodowego.
Narzędzie dyplomacji
Środki ograniczające („sankcje”) to zasadniczy element unijnej wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Pozwalają one Unii reagować na globalne wyzwania i wydarzenia, które są sprzeczne z jej celami i wartościami.
Decyzje o sankcjach muszą zapaść w Radzie Unii Europejskiej jednomyślnie.
Unijne sankcje są wymierzone w osoby i podmioty odpowiedzialne za polityki i działania, na które UE chce wpłynąć. Nie są wymierzone w kraj czy ludność.
Sankcje nie mają charakteru represyjnego, ale służą skłonieniu osób i podmiotów nimi objętych do zmiany polityki lub postępowania. W ten sposób promują cele unijnej wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.
Wśród celów tych są:
ochrona unijnych wartości, podstawowych interesów i bezpieczeństwa
wspieranie demokracji, praworządności, praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego
utrzymywanie pokoju, zapobieganie konfliktom i zwiększanie bezpieczeństwa międzynarodowego
Sankcje mogą być wymierzone w rządy państw trzecich, grupy oraz osoby i polegają na zamrożeniu aktywów i zakazie wjazdu. UE może przyjmować też sankcje gospodarcze i dyplomatyczne.
Wszelkie sankcje UE są w pełni zgodne z obowiązkami wynikającymi z prawa międzynarodowego, w tym związanymi z pomocą humanitarną, prawami człowieka i z podstawowymi wolnościami.
Wytyczne w sprawie sankcji
W 2004 r. Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa ustalił podstawowe zasady co do:
- stosowania sankcji
- ich wykonywania
- pomiaru i kontroli ich skutków.
Najnowsza wersja najlepszych praktyk w zakresie skutecznego wprowadzania sankcji pochodzi z 2022 r. Wytyczne w sprawie stosowania i oceniania sankcji zostały ostatnio zaktualizowane w 2018 r.
Zwolnienie ze względów humanitarnych
Unijne sankcje są w pełni zgodne z prawem międzynarodowym, w tym międzynarodowym prawem humanitarnym.
9 grudnia 2022 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję 2664 (2022), która przewiduje „wyodrębnienie humanitarne”, czyli stałe zwolnienie – ze względów humanitarnych – z zamrożenia środków wprowadzonego w ramach oenzetowskich systemów sankcji.
14 lutego 2023 r. Rada postanowiła wprowadzić zwolnienie wynikające z tej rezolucji także na szczeblu UE. 31 marca 2023 r. zastosowała je w tzw. mieszanych systemach sankcji ONZ/UE, w których środki UE są uzupełnieniem sankcji Rady Bezpieczeństwa ONZ.
W latach 2023–2024 Rada wprowadziła zwolnienie ze względów humanitarnych do niektórych kolejnych systemów sankcji, w tym systemów ustanowionych w związku z sytuacją w Bośni i Hercegowinie, Burundi, Gwinei, Libanie, Mjanmie, Nikaragui, Tunezji, Wenezueli i Zimbabwe oraz w związku z cyberatakami i terroryzmem.
Decyzje te świadczą o głębokiej determinacji UE, aby zapobiegać niezamierzonemu negatywnemu wpływowi sankcji na działania humanitarne, i potwierdzają jej przywiązanie do pełnego przestrzegania prawa międzynarodowego.
- Działania humanitarne: UE wprowadza kolejny wyjątek od sankcji (komunikat prasowy z 19 lutego 2024)
- Działania humanitarne: UE wprowadza dalsze zwolnienia z sankcji ułatwiające udzielanie pomocy (komunikat prasowy z 27 listopada 2023)
- Działania humanitarne: UE wprowadza zwolnienia z sankcji ułatwiające udzielanie pomocy (komunikat prasowy z 31 marca 2023)
Łamanie sankcji to przestępstwo
28 listopada 2022 r. Rada zdecydowała, aby naruszanie sankcji dodać do unijnego wykazu przestępstw zawartego w Traktacie o funkcjonowaniu UE. Chodzi o to, aby zapobiegać sytuacjom, w których sankcje są wdrażane w rożnym stopniu w poszczególnych państwach członkowskich oraz eliminować ryzyko obchodzenia sankcji.
Ponadto 12 kwietnia 2024 r. Rada przyjęła nowe przepisy mające zagwarantować, że naruszanie sankcji będzie penalizowane.
Dzięki nowym przepisom niektóre działania są uznawane za przestępstwo we wszystkich państwach członkowskich, np. pomoc w obchodzeniu zakazu podróży, handel towarami podlegającymi sankcjom lub prowadzenie zakazanej działalności finansowej. Karalne może też być podżeganie do popełnienia tych przestępstw i pomocnictwo w ich popełnieniu.
Państwa członkowskie muszą dopilnować, aby naruszanie unijnych sankcji podlegało skutecznym i proporcjonalnym karom, różniącym się zależnie od przestępstwa. Maksymalną karą za umyślne naruszanie sankcji musi być jednak pozbawienie wolności.
- Rada i Parlament osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie karania naruszeń sankcji UE (komunikat prasowy z 12 grudnia 2023)
- Sankcje: Rada dodaje naruszanie sankcji do unijnego wykazu przestępstw (komunikat prasowy z 28 listopada 2022)
- Rada ostatecznie uznaje za przestępstwo i penalizuje naruszanie unijnych sankcji (komunikat prasowy z 12 kwietnia 2024)
Więcej
Jakie sankcje nakłada UE?
W jaki sposób UE przyjmuje sankcje i dokonuje ich przeglądu?
Sankcje
Ostatnia aktualizacja: 12 kwietnia 2024