Γιατί η ΕΕ θεσπίζει κυρώσεις

Εργαλείο διπλωματίας

Τα περιοριστικά μέτρα ή «κυρώσεις» αποτελούν βασικό εργαλείο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας της ΕΕ. Επιτρέπουν στην ΕΕ να αντιδρά σε παγκόσμιες προκλήσεις και σε εξελίξεις που αντιτίθενται στους στόχους και τις αξίες της.

Οι αποφάσεις για τις κυρώσεις λαμβάνονται με ομοφωνία από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι κυρώσεις της ΕΕ είναι στοχευμένες και στρέφονται κατά των υπευθύνων για πολιτικές ή δράσεις που επιθυμεί να επηρεάσει η ΕΕ. Στο στόχαστρό τους δεν βρίσκονται ούτε χώρες ούτε λαοί.

Οι κυρώσεις δεν έχουν τιμωρητικό χαρακτήρα· αντιθέτως, επιβάλλονται προκειμένου να επιφέρουν αλλαγή στην πολιτική ή στη συμπεριφορά όσων υπόκεινται σε αυτές και αποσκοπούν στην προώθηση των στόχων της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας της ΕΕ.

Οι στόχοι αυτοί περιλαμβάνουν:

διαφύλαξη των αξιών, των θεμελιωδών συμφερόντων και της ασφάλειας της ΕΕ

στήριξη της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αρχών του διεθνούς δικαίου

διαφύλαξη της ειρήνης, πρόληψη συγκρούσεων και ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας

Οι κυρώσεις μπορεί να στοχεύουν κυβερνήσεις τρίτων χωρών, μη κρατικές οντότητες, ομάδες και φυσικά πρόσωπα και να συνίστανται σε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Η ΕΕ μπορεί επίσης να θεσπίζει οικονομικές κυρώσεις και διπλωματικά μέτρα.

Όλα τα περιοριστικά μέτρα που θεσπίζει η ΕΕ συμμορφώνονται πλήρως με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων που αφορούν την ανθρωπιστική βοήθεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες.

Κατευθυντήριες γραμμές για τα περιοριστικά μέτρα

Το 2004, η Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας συμφώνησε ορισμένες βασικές αρχές που αφορούν:

• τη χρήση των κυρώσεων
• την εφαρμογή τους
• τον τρόπο εκτίμησης και ελέγχου των επιπτώσεών τους

Οι βέλτιστες πρακτικές για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων επικαιροποιήθηκαν για τελευταία φορά το 2022. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή και αξιολόγηση των περιοριστικών μέτρων επικαιροποιήθηκαν για τελευταία φορά το 2018.

• Βέλτιστες πρακτικές για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων (3 Ιουλίου 2024)
• Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή και αξιολόγηση των περιοριστικών μέτρων (4 Μαΐου 2018)
• Βασικές αρχές για τη χρήση περιοριστικών μέτρων (7 Ιουνίου 2004)
• Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας

Εξαίρεση για ανθρωπιστικούς λόγους

Οι κυρώσεις της ΕΕ συνάδουν πλήρως με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Στις 9 Δεκεμβρίου 2022, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εξέδωσε την απόφαση 2664 (2022), η οποία προβλέπει μόνιμη εξαίρεση για ανθρωπιστικούς λόγους από τα μέτρα δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλονται από τα καθεστώτα κυρώσεων των Ηνωμένων Εθνών.

Στις 14 Φεβρουαρίου 2023, το Συμβούλιο αποφάσισε να θεσπίσει την εξαίρεση για ανθρωπιστικούς λόγους, όπως προβλέπεται από την απόφαση 2664 του ΟΗΕ, στα καθεστώτα κυρώσεων του ΟΗΕ που εφαρμόζονται σε επίπεδο ΕΕ. Στις 31 Μαρτίου 2023 εισήγαγε την εξαίρεση για ανθρωπιστικούς λόγους στα λεγόμενα μικτά καθεστώτα κυρώσεων ΟΗΕ/ΕΕ, στα οποία τα μέτρα της ΕΕ συμπληρώνουν τις κυρώσεις που επιβάλλονται από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Μεταξύ 2023 και 2024, το Συμβούλιο εισήγαγε την εξαίρεση για ανθρωπιστικούς λόγους και σε ορισμένα καθεστώτα περιοριστικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των καθεστώτων που θεσπίστηκαν λόγω της κατάστασης στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μπουρούντι, τη Γουινέα, τον Λίβανο, τη Μιανμάρ, τη Νικαράγουα, την Τυνησία, τη Βενεζουέλα και τη Ζιμπάμπουε, καθώς και σε σχέση με τις κυβερνοεπιθέσεις και την τρομοκρατία.

Οι αποφάσεις αυτές καταδεικνύουν την ακλόνητη αποφασιστικότητα της ΕΕ να αποφύγει τις ακούσιες αρνητικές συνέπειες των κυρώσεων στην ανθρωπιστική δράση, καθώς και τη σημασία που αποδίδεται στον πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

• Ανθρωπιστική δράση: Η ΕΕ θεσπίζει περαιτέρω εξαιρέσεις από τις κυρώσεις (δελτίο Τύπου, 19 Φεβρουαρίου 2024)
• Ανθρωπιστική δράση: Η ΕΕ θεσπίζει περαιτέρω εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για τη διευκόλυνση της παροχής βοήθειας (δελτίο Τύπου, 27 Νοεμβρίου 2023)
• Ανθρωπιστική δράση: Η ΕΕ θεσπίζει εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για τη διευκόλυνση της παροχής βοήθειας (δελτίο Τύπου, 31 Μαρτίου 2023)

Η παραβίαση των κυρώσεων είναι έγκλημα

Στις 28 Νοεμβρίου 2022, το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία προστίθεται η παραβίαση των περιοριστικών μέτρων στον κατάλογο των εγκλημάτων με ευρωπαϊκή διάσταση ο οποίος περιέχεται στη Συνθήκη για τη λειτουργία της ΕΕ. Έτσι οι κυρώσεις θα επιβάλλονται στον ίδιο βαθμό σε όλα τα κράτη μέλη και θα αποσοβηθεί ο κίνδυνος καταστρατήγησης των μέτρων αυτών.

Επίσης, στις 12 Απριλίου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε νέους κανόνες προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η παραβίαση των περιοριστικών μέτρων θα συνιστά ποινικό αδίκημα.

Με τους νέους αυτούς κανόνες, ορισμένες ενέργειες θεωρούνται ποινικά αδικήματα σε όλα τα κράτη μέλη, όπως για παράδειγμα η παροχή βοήθειας για την παράκαμψη ταξιδιωτικής απαγόρευσης, η εμπορία προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις ή η διεξαγωγή απαγορευμένων χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων. Η ηθική αυτουργία, η υποβοήθηση και η συνέργεια στα αδικήματα αυτά θα τιμωρούνται επίσης ως ποινικό αδίκημα.

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι η παραβίαση των κυρώσεων της ΕΕ επισύρει αποτελεσματικές και αναλογικές ποινικές κυρώσεις, οι οποίες ποικίλλουν ανάλογα με το αδίκημα. Ωστόσο, η εκ προθέσεως παραβίαση των κυρώσεων πρέπει να επισύρει τη στέρηση της ελευθερίας ως μέγιστη ποινή.

• Πολιτική συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για την ποινικοποίηση της παραβίασης των κυρώσεων της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 12 Δεκεμβρίου 2023)
• Κυρώσεις: Το Συμβούλιο πρόσθεσε την παραβίαση των περιοριστικών μέτρων στον κατάλογο των εγκλημάτων με ευρωπαϊκή διάσταση (δελτίο Τύπου, 28 Νοεμβρίου 2022)
• Τελική έγκριση από το Συμβούλιο για τη θέσπιση ποινικών αδικημάτων και ποινών για την παραβίαση των κυρώσεων της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 12 Απριλίου 2024)

Δείτε επίσης