Zagrożenia zdrowotne wtórnego dymu i aerozoli

Używanie tytoniu i wtórny dym

Tytoń jest wciąż jednym z najważniejszych czynników powodujących przedwczesne zgony, których można by uniknąć, i podstawowym czynnikiem ryzyka przy zachorowaniach na raka. Co czwarty zgon nowotworowy w UE, Islandii i Norwegii wiąże się z paleniem tytoniu.

Wtórny dym tytoniowy, znany również jako dym środowiskowy, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia osób niepalących. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) co najmniej 69 z 7000 związków zawartych w dymie tytoniowym to związki rakotwórcze. Wiele innych jego składników to związki toksyczne.

Choć pełny wpływ zdrowotny wtórych aerozoli z podgrzewanych wyrobów tytoniowych nie jest jeszcze do końca znany, badania wskazują na potencjalnie szkodliwe skutki, zwłaszcza dla serca i płuc, m.in. w postaci problemów z układem oddechowym, np. astmy.

Około 31% Europejczyków jest narażonych na wtórny dym tytoniowy w domu, w pracy, podczas wypoczynku, w placówkach edukacyjnych lub w miejscach publicznych, a prawie jedna czwarta ludności UE (24%) w wieku od 15 lat wzwyż jest palaczami – wynika z niedawnego badania Komisji Europejskiej.

Badanie Eurobarometru z marca 2009 r. wykazało, że 84% obywateli UE jest za tym, by biura i inne zamknięte pomieszczenia w pracy były wolne od dymu tytoniowego. 79% opowiada się za restauracjami wolnymi od dymu, a 61% chciałoby barów i pubów wolnych od dymu.

Korzyści zdrowotne przepisów o środowiskach wolnych od dymu

Badania z państw członkowskich UE wskazują, że przepisy o środowiskach wolnych od dymu tytoniowego i aerozoli – wynikające z zalecenia Rady z 2009 r. na ten temat – przynoszą korzyści zdrowotne.

Sprawozdanie z 2013 r. dotyczące zalecenia Rady z 2009 r. w sprawie środowisk wolnych od dymu tytoniowego (Komisja Europejska)

Korzyści te to znaczne zmniejszenie liczby zawałów serca u ogółu społeczeństwa (we Włoszech) oraz spadek liczby hospitalizacji na skutek zawału serca i innych ostrych incydentów wieńcowych (np. w Niemczech i we Włoszech).

Także Dania, Włochy i Malta zgłosiły zmniejszenie zachorowalności wśród ogółu społeczeństwa.

W Irlandii zaobserwowano szybką poprawę zdrowia oddechowego, natomiast w Szwecji przepisom o środowiskach wolnych od dymu przypisuje się znaczną redukcję przypadków objawów ze strony układu oddechowego i sensorycznego, zwłaszcza wśród pracowników centrów gier hazardowych.

Malta zgłosiła zmniejszenie rocznej śmiertelności ogółu społeczeństwa ze względu mniejsze narażenie na wtórny dym tytoniowy.

Ochrona Europejczyków

UE chce lepiej chronić obywateli, zwłaszcza dzieci i młodzież, przed wtórnym dymem tytoniowym i wtórnymi aerozolami.

3 grudnia 2024 r. Rada uaktualniła zalecenie w sprawie środowisk wolnych od dymu i aerozoli, aby ograniczyć ekspozycję na szkodliwe emisje w przestrzeni publicznej, transporcie i w pracy.

Rada zachęca też państwa członkowskie, by objęły obowiązującymi przepisami nowe produkty, takie jak e-papierosy i podgrzewane wyroby tytoniowe.

Rada zaleca większą ochronę przed wtórnym dymem tytoniowym i aerozolami (komunikat prasowy z 3 grudnia 2024)

Zaleca państwom członkowskim, by:

objęły polityką na rzecz środowisk wolnych od dymu i aerozoli także ważne miejsca na świeżym powietrzu, w tym place zabaw, parki rozrywki i przystanki
rozszerzyły przepisy na nowe wyroby tytoniowe, takie jak e-papierosy i podgrzewany tytoń, które są coraz popularniejsze wśród młodych ludzi.

Aktualizacja zalecenia jest zgodna z inicjatywą Komisji Europejskiej w ramach europejskiego planu walki z rakiem zakładającą stworzenie do 2040 r. „pokolenia wolnego od tytoniu”. Jej celem jest, by do 2040 r. tytoniu używało w UE mniej niż 5% populacji (w porównaniu z 25% w 2021 r.).

Wtórny dym a problemy oddechowe i krążeniowe

Osoby dorosłe i dzieci narażone na wtórny dym tytoniowy wdychają wiele tych samych substancji rakotwórczych co palacze.

Wtórny dym może powodować raka płuc u osób, które nigdy nie paliły, oraz może być powiązany z innymi nowotworami u dorosłych (np. z rakiem piersi) i u dzieci.

Osoby, które wdychają wtórny dym tytoniowy, są bardziej narażone na choroby serca (o 25–30%) i na nowotwory (o 16%).

Według WHO roczna liczba zgonów na świecie związanych z wtórnym dymem tytoniowym wynosi ponad 1,2 mln. Wykres poniżej przedstawia główne przyczyny zgonów.

Wersja tekstowa

Wykres przedstawia globalną roczną liczbę zgonów spowodowanych narażeniem na wtórny dym tytoniowy, w podziale na choroby. Przy każdej chorobie podaje liczbę spowodowanych przez nią zgonów.

choroba niedokrwienna serca: 414 640 zgonów
udar: 280 052 zgony
przewlekła obturacyjna choroba płuc: 266 124 zgony
zakażenia dolnych dróg oddechowych: 151 938 zgonów
rak tchawicy, oskrzeli i płuc: 97 910 zgonów
rak piersi: 7 518 zgonów.

Co czwartą ofiarą wtórnego dymu jest dziecko

Wykres ilustruje globalną liczbę zgonów związanych z wtórnym dymem tytoniowym w podziale na kobiety, mężczyzn i dzieci (poniżej 15 roku życia).

Wersja tekstowa

Wykres kołowy ilustruje rozkład zgonów z powodu wtórnego dymu tytoniowego:

kobiety: 47%
dzieci: 28%
mężczyźni: 25%.

Co czwarta osoba w UE jest palaczem

24% respondentów pali papierosy, cygara, cygaretki lub fajkę, 20% już nie pali, a 56% nigdy nie paliło – pokazuje badanie Eurobarometru z czerwca 2024 r. na temat używania tytoniu w UE.

Palenie jest powszechniejsze wśród mężczyzn (28%) niż wśród kobiet (21%). Najwyższy odsetek palaczy występuje wśród osób w wieku 25–39 lat (32%), a następnie 44–54 lata (28%) i 15–24 lata (22%).

Najwięcej palaczy w Bułgarii, Grecji i Chorwacji

Mapa przedstawia odsetek palaczy w UE z uwzględnieniem byłych palaczy.

Wersja tekstowa

Wykres przedstawia nawyki związane z paleniem tytoniu w państwach UE-27:

Belgia: 21% palacze, 21% ekspalacze, 58% osoby, które nigdy nie paliły
Bułgaria: 37% palacze, 18% ekspalacze, 45% osoby, które nigdy nie paliły
Czechy: 23% palacze, 21% ekspalacze, 56% osoby, które nigdy nie paliły
Dania: 14% palacze, 27% ekspalacze, 59% osoby, które nigdy nie paliły
Niemcy: 24% palacze, 18% ekspalacze, 58% osoby, które nigdy nie paliły
Estonia: 25% palacze, 25% ekspalacze, 50% osoby, które nigdy nie paliły
Irlandia: 16% palacze, 18% ekspalacze, 66% osoby, które nigdy nie paliły
Grecja: 36% palacze, 21% ekspalacze, 43% osoby, które nigdy nie paliły
Hiszpania: 24% palacze, 24% ekspalacze, 52% osoby, które nigdy nie paliły
Francja: 27% palacze, 24% ekspalacze, 49% osoby, które nigdy nie paliły
Chorwacja: 35% palacze, 17% ekspalacze, 48% osoby, które nigdy nie paliły
Włochy: 24% palacze, 15% ekspalacze, 61% osoby, które nigdy nie paliły
Cypr: 29% palacze, 14% ekspalacze, 57% osoby, które nigdy nie paliły
Łotwa: 33% palacze, 18% ekspalacze, 49% osoby, które nigdy nie paliły
Litwa: 29% palacze, 22% ekspalacze, 49% osoby, które nigdy nie paliły
Luksemburg: 19% palacze, 24% ekspalacze, 56% osoby, które nigdy nie paliły, 1% odpowiedź „nie wiem”
Węgry: 26% palacze, 14% ekspalacze, 60% osoby, które nigdy nie paliły
Malta: 22% palacze, 17% ekspalacze, 61% osoby, które nigdy nie paliły
Holandia: 11% palacze, 34% ekspalacze, 55% osoby, które nigdy nie paliły
Austria: 32% palacze, 22% ekspalacze, 46% osoby, które nigdy nie paliły
Polska: 27% palacze, 14% ekspalacze, 59% osoby, które nigdy nie paliły
Portugalia: 21% palacze, 11% ekspalacze, 68% osoby, które nigdy nie paliły
Rumunia: 34% palacze, 8% ekspalacze, 58% osoby, które nigdy nie paliły
Słowenia: 24% palacze, 21% ekspalacze, 55% osoby, które nigdy nie paliły
Słowacja: 27% palacze, 19% ekspalacze, 54% osoby, które nigdy nie paliły
Finlandia: 15% palacze, 31% ekspalacze, 54% osoby, które nigdy nie paliły
Szwecja: 8% palacze, 36% ekspalacze, 56% osoby, które nigdy nie paliły
średnia dla UE: 24% palacze, 21% ekspalacze, 56% osoby, które nigdy nie paliły, 0,02% odpowiedź „nie wiem”.

Nowe wyroby tytoniowe i inne

Nowe wyroby tytoniowe i wyroby powiązane, np. e-papierosy i podgrzewane wyroby tytoniowe, zwiększają ryzyko uzależnienia od nikotyny i mogą zachęcać do sięgania po tradycyjne wyroby tytoniowe.

Według WHO podgrzewane wyroby tytoniowe i e-papierosy imitują palenie tradycyjnych papierosów.

Chociaż nowe wyroby tytoniowe i wyroby powiązane są często wprowadzane do obrotu jako bezpieczniejsza alternatywa dla papierosów, pochodzące z nich emisje zawierają szkodliwe i uzależniające związki i substancje chemiczne, np. nikotynę, które użytkownicy wdychają.

Oprócz powodowania uzależnienia nikotyna może mieć szkodliwy wpływ na zdrowie, w tym na rozwój mózgu u dzieci i nastolatków.

3% osób w UE używa e-papierosów

Wykres przedstawia deklarowane używanie e-papierosów wśród respondentów w 27 państwach UE.

Wersja tekstowa

Wykres przedstawia deklarowane używanie e-papierosów wśród respondentów w 27 państwach UE.

Dane według kategorii: używam e-papierosów, używałam(-em) e-papierosów, próbowałam(-em) e-papierosów raz lub dwa, nigdy nie używałam(-em) e-papierosów, nie wiem.

1. Używam:

średnio 3% respondentów w całej UE deklaruje, że używa obecnie e-papierosów
Irlandia ma najwyższy odsetek obecnych użytkowników e-papierosów (9%), najniższy mają Malta i w Szwecja – (1%)

2. Używałam(-em):

eksużytkownicy e-papierosów stanowią średnio 3% respondentów
Polska ma najwyższy odsetek eksużytkowników e-papierosów (9%), najniższy mają Rumunia i Słowenia – (1%)

3. Próbowałam(-em) raz lub dwa:

średnio 8% respondentów przyznało, że próbowało e-papierosów raz lub dwa
Szwecja ma najwyższy odsetek osób, które próbowały e-papierosów (14%), a Słowenia – najniższy (2%)

4. Nigdy nie używałam(-em):

większość respondentów (średnio 85%) nigdy nie używała e-papierosów
na Litwie odsetek osób, które nigdy nie były użytkownikami, jest najniższy (68%), natomiast najwyższy jest w Rumunii (96%)

5. Nie wiem:

średnio 1% respondentów nie potrafiło odpowiedzieć na pytanie o używanie e-papierosów
odpowiedzi „nie wiem” najczęściej udzielano na Łotwie i Litwie (5%), a w niektórych krajach, takich jak Irlandia, tego rodzaju odpowiedzi nie padały.

2% osób w UE używa podgrzewanych wyrobów tytoniowych

Wykres dotyczy używania podgrzewanych wyrobów tytoniowych w UE.

Wersja tekstowa

Wykres dotyczy używania podgrzewanych wyrobów tytoniowych w UE.

1. Używam

średnio 2% respondentów używa obecnie podgrzewanych wyrobów tytoniowych, przy czym sytuacja jest różna w różnych państwach:

najwięcej użytkowników jest na Cyprze i Litwie (5%) oraz w Hiszpanii (3%)
w niektórych państwach, takich jak Niemcy i Słowenia, odsetek jest bliski zeru lub nie odnotowano deklaracji o używaniu podgrzewanych wyrobów tytoniowych

2. Używałam(-em)

około 1% respondentów używało podgrzewanych wyrobów tytoniowych w przeszłości, ale już tego nie robi:

najwyższy wskaźnik tego rodzaju odpowiedzi odnotowano w Polsce (7%)
w większości pozostałych państw odnotowano odsetek w wysokości 1–2%

3. Próbowałam(-em) raz lub dwa

średnio 4% respondentów próbowało podgrzewanych wyrobów tytoniowych raz lub dwa:

najwięcej w Bułgarii (10%), Hiszpanii (10%) i na Litwie (9%)
niższy odsetek odnotowano w Niemczech i Słowenii (1–2%)

4. Nigdy nie używałam(-em)

większość respondentów (średnio 92%) nigdy nie używała podgrzewanych wyrobów tytoniowych

najwyższy odsetek jest w Niemczech i Holandii (96%) i konsekwentnie w wielu państwach przekracza 90%, w tym w Estonii, Irlandii i Francji
najniższy odsetek osób, które nigdy nie były użytkownikami, odnotowano na Łotwie (79%) i w Polsce (80%)

Nie wiem

niewielki odsetek respondentów w całej UE (1%) nie potrafił udzielić odpowiedzi na temat używania podgrzewanych wyrobów tytoniowych:

odpowiedzi „nie wiem” najczęściej udzielano w Niemczech (4%) i na Łotwie (6%).