Κίνδυνοι για την υγεία από το παθητικό κάπνισμα και τα αερολύματα

Χρήση προϊόντων καπνού και παθητικό κάπνισμα

Ο καπνός εξακολουθεί να είναι μία από τις κύριες αποτρέψιμες αιτίες πρόωρου θανάτου και ο κύριος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο, δεδομένου ότι ο ένας στους τέσσερις θανάτους από καρκίνο στην ΕΕ, την Ισλανδία και τη Νορβηγία συνδέεται με το κάπνισμα.

Το παθητικό κάπνισμα ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των μη καπνιστών. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τουλάχιστον 69 από τις 7000 χημικές ενώσεις που περιέχει ο καπνός του τσιγάρου μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο και πολλές από αυτές είναι τοξικές.

Αν και δεν είναι ακόμη σαφής η πλήρης έκταση των επιπτώσεων που έχουν στην υγεία τα δευτερογενή αερολύματα που εκλύονται από θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, οι έρευνες παραπέμπουν σε ενδεχόμενες βλάβες στην καρδιά και στους πνεύμονες, μεταξύ των οποίων αναπνευστικά προβλήματα και άσθμα.

Υπολογίζεται ότι περίπου το 31 % των Ευρωπαίων εκτίθεται σε παθητικό κάπνισμα στο σπίτι, στη δουλειά, κατά τη διάρκεια ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων, σε εκπαιδευτικά ιδρύματα ή σε δημόσιους χώρους, ενώ το ένα τέταρτο σχεδόν (24 %) του πληθυσμού της ΕΕ ηλικίας 15 ετών και άνω είναι καπνιστές, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρομέτρου του Μαρτίου 2009, το 84% των πολιτών της ΕΕ συμφωνεί με την απαγόρευση του καπνίσματος στα γραφεία και άλλους εσωτερικούς χώρους εργασίας, το 79% με την απαγόρευση του καπνίσματος στα εστιατόρια και το 61% με την απαγόρευση του καπνίσματος σε καφέ και μπαρ.

Οφέλη για την υγεία από τη νομοθεσία για την απαγόρευση του καπνίσματος

Μελέτες από τα κράτη μέλη της ΕΕ δείχνουν τα οφέλη για την υγεία που ενέχει η νομοθεσία για την απαγόρευση του καπνίσματος, εν συνεχεία της σύστασης του Συμβουλίου για περιβάλλον χωρίς καπνό από το 2009.

Έκθεση σχετικά με τη σύσταση του Συμβουλίου του 2009 για περιβάλλον χωρίς καπνό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2013)

Τα οφέλη αυτά περιλαμβάνουν ιδιαιτέρως μειωμένα συμβάντα καρδιακών προσβολών στον γενικό πληθυσμό, όπως παρατηρείται στην Ιταλία, και μειωμένες εισαγωγές σε νοσοκομεία για εμφράγματα του μυοκαρδίου και άλλα οξέα εμφράγματα της στεφανιαίας σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία.

Η Δανία, η Ιταλία και η Μάλτα ανέφεραν επίσης μειωμένα επίπεδα νοσηρότητας στο ευρύ κοινό.

Στην Ιρλανδία παρατηρήθηκε ταχεία βελτίωση της αναπνευστικής υγείας και στη Σουηδία καταγράφηκαν σημαντικές μειώσεις αναπνευστικών και αισθητηριακών συμπτωμάτων σε συσχετισμό με τη νομοθεσία για την απαγόρευση του καπνίσματος, ιδίως μεταξύ εργαζομένων σε καταστήματα τυχερών παιχνιδιών.

Η Μάλτα ανέφερε μείωση της ετήσιας θνησιμότητας στο ευρύ κοινό λόγω μειωμένης έκθεσης στο παθητικό κάπνισμα.

Προστασία των Ευρωπαίων

Στόχος της ΕΕ είναι η καλύτερη προστασία των πολιτών και κυρίως των παιδιών και των νέων, από το παθητικό κάπνισμα και τα αερολύματα.

Στις 3 Δεκεμβρίου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε επικαιροποιημένη σύσταση για περιβάλλον χωρίς καπνό και αερολύματα, με στόχο τη μείωση της έκθεσηςσε επιβλαβείς εκπομπές στους δημόσιους χώρους, τις μεταφορές και τους χώρους εργασίας.

Προτρέπει επίσης τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν στους ισχύοντες κανόνες τους νεοεμφανιζόμενα προϊόντα, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού.

Σύσταση του Συμβουλίου για αύξηση της προστασίας από το παθητικό κάπνισμα και τα αερολύματα (δελτίο Τύπου, 3 Δεκεμβρίου 2024)

Η σύσταση συνιστά στα κράτη μέλη να:

επεκτείνουν τις πολιτικές για περιβάλλον χωρίς καπνό και αερολύματα σε στοιχειώδεις υπαίθριους χώρους, όπως οι παιδικές χαρές, τα πάρκα αναψυχής και οι σταθμοί μέσων μεταφοράς
επεκτείνουν τις διατάξεις αυτές ώστε να συμπεριλαμβάνουν νεοεμφανιζόμενα προϊόντα καπνού, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού που χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο από τους νέους

Η επικαιροποίηση συνάδει με την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια «γενιά χωρίς καπνό» έως το 2040 — μέρος του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου — και αποσκοπεί στη μείωση της χρήσης προϊόντων καπνού στην ΕΕ από 25% το 2021 σε κάτω από 5% έως το 2040.

Το παθητικό κάπνισμα συνδέεται με αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα

Ενήλικες και παιδιά που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα εισπνέουν πολλούς από τους ίδιους καρκινογόνους παράγοντες που εισπνέουν και οι καπνιστές.

Το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ και μπορεί επίσης να συνδέεται με άλλους καρκίνους σε ενήλικες (π.χ. καρκίνος του μαστού) και σε παιδιά.

Τα άτομα που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα διατρέχουν κατά 25-30% μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιακής νόσου και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου έως και 16%.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, ο ετήσιος αριθμός θανάτων σε όλο τον κόσμο που αποδίδεται στο παθητικό κάπνισμα υπερβαίνει τα 1,2 εκατομμύρια άτομα. Οι κύριες αιτίες θανάτου απεικονίζονται στο παρακάτω διάγραμμα.

Κείμενο

Αυτό το διάγραμμα παρουσιάζει τον ετήσιο αριθμό θανάτων παγκοσμίως που προκαλούνται από την έκθεση σε παθητικό κάπνισμα, ταξινομημένων ανά συγκεκριμένες ασθένειες. Κάθε τύπος νόσου καταγράφεται μαζί με τον αντίστοιχο αριθμό θανάτων.

ισχαιμική καρδιοπάθεια: 414 640 θάνατοι
εγκεφαλικό επεισόδιο: 280 052 θάνατοι
χρόνια αποφρακτική πνευμονική νόσος: 266 124 θάνατοι
λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος: 151 938 θάνατοι
καρκίνος της τραχείας, καρκίνος των βρόγχων και καρκίνος του πνεύμονα: 97 910 θάνατοι
καρκίνος του μαστού: 7 518 θάνατοι

Περισσότεροι από 1 στους 4 θανάτους που προκαλούνται από το παθητικό κάπνισμα αφορούν παιδιά

Στο παρακάτω διάγραμμα απεικονίζεται η ποσοστιαία κατανομή μεταξύ γυναικών, ανδρών και παιδιών (ηλικίας κάτω των 15 ετών) ως προς τον ετήσιο αριθμό θανάτων παγκοσμίως που αποδίδεται στο παθητικό κάπνισμα.

Κείμενο

Το κυκλικό διάγραμμα απεικονίζει τον τρόπο ποσοστιαίας κατανομής των θανάτων από το παθητικό κάπνισμα:

γυναίκες: 47%
παιδιά: 28%
άνδρες: 25%

Το 1 στα 4 άτομα στην ΕΕ είναι καπνιστές

Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρομέτρου σχετικά με τη χρήση προϊόντων καπνού στην ΕΕ η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2024, το 24% όσων απάντησαν καπνίζει τσιγάρα, πούρα, πουράκια ή πίπα, ενώ το 20% δεν καπνίζει πλέον και το 56% δεν έχει καπνίσει ποτέ.

Είναι περισσότερες οι πιθανότητες να καπνίζουν οι άνδρες (28%) παρά οι γυναίκες (21%), ενώ τα υψηλότερα ποσοστά καπνιστών παρατηρούνται στις ηλικίες 25-39 (32%), με τις ηλικίες 44-54 (28%) και 15-24 (22%) να ακολουθούν.

Η Βουλγαρία, η Ελλάδα και η Κροατία έχουν τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος

Ο χάρτης αυτός απεικονίζει τα ποσοστά καπνίσματος στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των πρώην καπνιστών.

Κείμενο

Το διάγραμμα παρουσιάζει μια κατανομή των καπνιστικών συνηθειών στις χώρες της ΕΕ των 27:

Βέλγιο: το 24% είναι καπνιστές, το 20% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 56% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Βουλγαρία: το 21% είναι καπνιστές, το 21% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 58% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Τσεχική Δημοκρατία: το 37% είναι καπνιστές, το 18% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 45% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Δανία: το 23% είναι καπνιστές, το 21% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 56% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Γερμανία: το 14% είναι καπνιστές, το 27% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 59% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Εσθονία: το 24% είναι καπνιστές, το 18% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 58% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Ιρλανδία: το 25% είναι καπνιστές, το 25% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 50% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Ελλάδα: το 16% είναι καπνιστές, το 18% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 66% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Ισπανία: το 36% είναι καπνιστές, το 21% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 43% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Γαλλία: το 24% είναι καπνιστές, το 24% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 52% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Κροατία: το 27% είναι καπνιστές, το 24% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 49% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Ιταλία: το 35% είναι καπνιστές, το 17% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 48% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Κύπρος: το 24% είναι καπνιστές, το 15% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 61% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Λετονία: το 29% είναι καπνιστές, το 14% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 57% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Λιθουανία: το 33% είναι καπνιστές, το 18% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 49% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Λουξεμβούργο: το 29% είναι καπνιστές, το 22% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 49% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Ουγγαρία: το 19% είναι καπνιστές, το 24% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 56% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Μάλτα: το 26% είναι καπνιστές, το 14% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 60% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Κάτω Χώρες: το 22% είναι καπνιστές, το 17% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 61% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Αυστρία: το 11% είναι καπνιστές, το 34% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 55% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Πολωνία: το 32% είναι καπνιστές, το 22% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 46% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Πορτογαλία: το 27% είναι καπνιστές, το 14% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 59% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Ρουμανία: το 21% είναι καπνιστές, το 11% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 68% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Σλοβενία: το 34% είναι καπνιστές, το 8% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 58% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Σλοβακία: το 24% είναι καπνιστές, το 21% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 55% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Φινλανδία: το 27% είναι καπνιστές, το 19% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 54% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
Σουηδία: το 15% είναι καπνιστές, το 31% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 54% δεν ήταν ποτέ καπνιστές
ΕΕ (μέσος όρος): το 24% είναι καπνιστές, το 21% ήταν καπνιστές αλλά το έκοψαν, το 56% δεν ήταν ποτέ καπνιστές και το 0,02% δεν είναι σίγουροι

Νεοεμφανιζόμενα προϊόντα καπνού και άλλα προϊόντα

Νεοεμφανιζόμενα προϊόντα καπνού και συναφή προϊόντα, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, αυξάνουν τον κίνδυνο εθισμού στη νικοτίνη και ενδέχεται να ενθαρρύνουν τη χρήση παραδοσιακών προϊόντων καπνού.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μιμούνται τη ενέργεια του καπνίσματος παραδοσιακών τσιγάρων.

Μολονότι συχνά διατίθενται στην αγορά ως ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις αντί των τσιγάρων, οι εκπομπές των νεοεμφανιζόμενων προϊόντων καπνού και άλλων συναφών προϊόντων περιέχουν επιβλαβείς και εθιστικές χημικές ενώσεις και ουσίες, όπως η νικοτίνη, τις οποίες οι χρήστες εισπνέουν.

Πέραν του εθισμού, η νικοτίνη μπορεί να έχει επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία, μεταξύ άλλων στην ανάπτυξη του εγκεφάλου σε παιδιά και εφήβους.

Το 3% των ατόμων στην ΕΕ χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά τσιγάρα

Το διάγραμμα περιγράφει την αναφερόμενη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων από τους ερωτηθέντες στις 27 χώρες της ΕΕ.

Κείμενο

Το διάγραμμα περιγράφει την αναφερόμενη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων από τους ερωτηθέντες στις 27 χώρες της ΕΕ.

Τα δεδομένα χωρίζονται στις ακόλουθες κατηγορίες: είναι καπνιστές ηλ. τσιγάρων, ήταν καπνιστές ηλ. τσιγάρων αλλά το έκοψαν, έχουν δοκιμάσει ηλ. τσιγάρα μια-δυο φορές, δεν έχουν δοκιμάσει ποτέ ηλ. τσιγάρα, δεν είναι σίγουροι.

1. είναι καπνιστές:

σε ολόκληρη την ΕΕ, κατά μέσο όρο ένα 3% των ερωτηθέντων είναι καπνιστές ηλ. τσιγάρων
Η Ιρλανδία έχει το υψηλότερο ποσοστό καπνιστών ηλ. τσιγάρων (9%), ενώ Μάλτα και Σουηδία αναφέρουν το χαμηλότερο (1%)

2. ήταν καπνιστές:

κατά μέσο όρο, ένα 3% των ερωτηθέντων ήταν καπνιστές ηλ. τσιγάρων αλλά έκτοτε το έκοψαν
Η Πολωνία εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό πρώην καπνιστών ηλ. τσιγάρων (9%), ενώ Ρουμανία και Σλοβενία αναφέρουν το χαμηλότερο (1%)

3. δοκίμασαν μια-δυο φορές:

κατά μέσο όρο, ένα 8% των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι δοκίμασαν μια-δυο φορές να καπνίσουν ηλ. τσιγάρα.
Η Σουηδία έχει το υψηλότερο ποσοστό ατόμων που δοκίμασαν ηλ. τσιγάρα (14%), ενώ η Σλοβενία αναφέρει το χαμηλότερο ποσοστό (2%)

4. δεν έχουν δοκιμάσει ποτέ:

η πλειονότητα των ερωτηθέντων, 85% κατά μέσο όρο, δεν έχουν δοκιμάσει ποτέ ηλ. τσιγάρα
Η Λιθουανία έχει το χαμηλότερο ποσοστό ανθρώπων που δεν δοκίμασαν ποτέ (68%), ενώ η Ρουμανία έχει το υψηλότερο (96%)

5. δεν είναι σίγουροι:

το 1% κατά μέσο όρο των ερωτηθέντων δεν είναι σίγουροι αν δοκίμασαν ηλ. τσιγάρα
Η Λετονία και η Λιθουανία έχουν τα υψηλότερα ποσοστά ανθρώπων που δεν είναι σίγουροι (5%), ενώ σε ορισμένες χώρες όπως η Ιρλανδία δεν αναφέρεται κανένας που δεν είναι σίγουρος

Το 2% των ανθρώπων στην ΕΕ χρησιμοποιεί θερμαινόμενα προϊόντα καπνού

Το διάγραμμα αυτό αναφέρεται στη χρήση θερμαινόμενων προϊόντων καπνού στην ΕΕ.

Κείμενο

Το διάγραμμα αυτό αναφέρεται στη χρήση θερμαινόμενων προϊόντων καπνού στην ΕΕ.

1. είναι χρήστες:

Κατά μέσο όρο, το 2% των ερωτηθέντων χρησιμοποιούν θερμαινόμενα προϊόντα καπνού. Τα ποσοστά χρήσης ποικίλλουν ανά χώρα:

Η μεγαλύτερη χρήση παρατηρείται στην Κύπρο και τη Λιθουανία (5%), καθώς και στην Ισπανία (3%)
σε ορισμένες χώρες, όπως η Γερμανία και η Σλοβενία, η σημερινή χρήση είναι αμελητέα ή δεν αναφέρεται

2. ήταν χρήστες:

Το 1% περίπου των ερωτηθέντων έχουν χρησιμοποιήσει θερμαινόμενα προϊόντα καπνού στο παρελθόν αλλά έκτοτε σταμάτησαν:

το υψηλότερο ποσοστό αναφέρεται στην Πολωνία (7%)
οι περισσότερες χώρες αναφέρουν 1-2% σε αυτή την κατηγορία

3. δοκίμασαν μια-δυο φορές:

Το 4% κατά μέσο όρο των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι δοκίμασαν θερμαινόμενα προϊόντα καπνού μια-δυο φορές:

τα υψηλότερα ποσοστά ανθρώπων που δοκίμασαν παρατηρούνται στη Βουλγαρία (10%), την Ισπανία (10%) και τη Λιθουανία (9%)
τα χαμηλότερα ποσοστά ανθρώπων που δοκίμασαν αναφέρονται στη Γερμανία και τη Σλοβενία (1-2%)

4. δεν δοκίμασαν ποτέ:

η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων, 92% κατά μέσο όρο, δεν έχουν δοκιμάσει ποτέ θερμαινόμενα προϊόντα καπνού:

τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες (96%) και κυμαίνονται σταθερά πάνω από 90% σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων η Εσθονία, η Ιρλανδία και η Γαλλία
τα χαμηλότερα ποσοστά όσων δεν δοκίμασαν ποτέ παρατηρούνται στη Λετονία (79%) και την Πολωνία (80%)

δεν είναι σίγουροι:

ένα μικρό ποσοστό (1%) των ερωτηθέντων σε ολόκληρη την ΕΕ δεν είναι σίγουροι για το αν έχουν χρησιμοποιήσει θερμαινόμενα προϊόντα καπνού:

τα υψηλότερα ποσοστά ανθρώπων που δεν είναι σίγουροι αναφέρονται στη Γερμανία (4%) και τη Λετονία (6%)