Gezondheidsrisico's van tweedehands rook en aerosolen
De EU moedigt de lidstaten aan de bestaande wetgeving inzake rook- en aerosolenvrije ruimten te actualiseren en uit te breiden.
Tabaksgebruik en tweedehands rook
Tabak blijft een van de belangrijkste vermijdbare oorzaken van vroegtijdig overlijden en de grootste risicofactor voor kanker. Bij 1 op 4 van de overlijdens als gevolg van kanker in de EU, IJsland en Noorwegen speelt roken een rol.
Tweedehands rook, ook wel passieve rook genoemd, brengt ernstige gezondheidsrisico's met zich mee voor niet-rokers. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kunnen ten minste 69 van de 7 000 verbindingen in tabaksrook kanker veroorzaken. Vele ervan zijn giftig.
De totale impact op de gezondheid van tweedehands aerosolen die vrijkomen bij het gebruik van verhitte tabaksproducten is nog niet duidelijk, maar onderzoek wijst op mogelijke schade aan met name het hart en de longen, met onder meer ademhalingsaandoeningen en astma.
Volgens een recente studie van de Europese Commissie wordt 31% van de Europeanen thuis, op het werk, tijdens vrijetijdsactiviteiten, in onderwijsinstellingen of in openbare ruimten blootgesteld aan tweedehands tabaksrook. Bijna een kwart (24%) van de EU-bevolking van 15 jaar en ouder rookt.
Uit de Eurobarometer-enquête van maart 2009 bleek dat 84% van de EU-burgers voorstander was van rookvrije kantoren en andere overdekte werkruimten. 79% was voorstander van rookvrije restaurants, en 61% van rookvrije cafés.
Gezondheidsvoordelen van antirookwetgeving
Studies van de EU-lidstaten wijzen op de gezondheidsvoordelen van antirookwetgeving. Deze blijken onder meer uit het verslag over de uitvoering van de aanbeveling van de Raad betreffende rookvrije ruimten van 2009.
Deze voordelen bestaan onder meer uit een aanzienlijke vermindering van de incidentie van hartaanvallen bij de algemene bevolking (waargenomen in Italië), en uit een daling van het aantal ziekenhuisopnamen voor myocardinfarct en andere acute coronaire hartziekten (waargenomen in onder meer Duitsland en Italië).
Denemarken, Italië en Malta rapporteerden ook verminderingen van de morbiditeit onder de bevolking.
In Ierland werd een snelle verbetering van de gezondheid van de luchtwegen vastgesteld, en in Zweden zou de antirookwetgeving hebben geleid tot een aanzienlijke vermindering van de ademhalingsklachten en sensorische symptomen bij werknemers van gaminghallen.
Malta meldde een daling van de jaarlijkse sterfte bij de bevolking dankzij de verminderde blootstelling aan tweedehands rook.
De Europese burger beschermen
De EU streeft ernaar burgers, met name kinderen en jongeren, beter te beschermen tegen tweedehands rook en aerosolen.
Op 3 december 2024 nam de Raad een geactualiseerde aanbeveling aan over rook- en aerosolenvrije omgevingen, die tot doel heeft de blootstelling aan schadelijke emissies in openbare ruimten, in het vervoer en op de werkplek te verminderen.
De lidstaten worden ertoe aangespoord aan nieuwe producten zoals e-sigaretten en verhitte tabak in hun regelgeving op te nemen.
Ook wordt hun aanbevolen:
- het beleid voor rook- en aerosolenvrije omgevingen uit te breiden tot belangrijke buitenruimten zoals speelplaatsen, pretparken en bus-, tram- en treinhaltes en -stations
- deze bepalingen uit te breiden tot nieuwe tabaksproducten, zoals e-sigaretten en verhitte tabak, die bij jongeren aan populariteit winnen
De actualisering is in lijn met het initiatief van de Europese Commissie (in het kader van het Europees kankerbestrijdingsplan) om tussen nu en 2040 een tabaksvrije generatie tot stand te brengen. Concreet is het de ambitie om het tabaksgebruik terug te brengen van 25% in 2021 tot minder dan 5% in 2040.
Verband tussen tweedehands rook en ademhalings- en cardiovasculaire problemen
Volwassenen en kinderen die aan tweedehands rook worden blootgesteld, inhaleren in grote mate dezelfde kankerverwekkende stoffen als rokers.
Tweedehands rook kan longkanker veroorzaken bij mensen die nog nooit hebben gerookt en kan ook worden gelinkt aan andere vormen van kanker bij volwassenen (bv. borstkanker) en kinderen.
Mensen die tweedehands rook inademen, lopen 25 tot 30% meer risico op hartziekten en tot 16% meer risico op kanker.
Volgens de WHO sterven wereldwijd jaarlijks meer dan 1,2 miljoen mensen aan de gevolgen van passief roken. Hieronder ziet u de belangrijkste doodsoorzaken.
Deze grafiek laat, ingedeeld naar specifieke ziekten, zien hoeveel sterfgevallen er jaarlijks wereldwijd veroorzaakt worden door blootstelling aan tweedehands rook. Elk type ziekte wordt vermeld samen met het overeenkomstige aantal sterfgevallen.
- ischemische hartziekte: 414 640 overlijdens
- beroerte: 280 052 overlijdens
- chronische obstructieve longziekte: 266 124 overlijdens
- infectie van de lagere luchtwegen: 151 938 overlijdens
- kanker van de luchtpijp, de bronchiën of de longen: 97 910 overlijdens
- borstkanker: 7 518 overlijdens
Meer dan 1 op de 4 mensen die sterven door passief roken is een kind
De onderstaande grafiek illustreert hoe de jaarlijkse wereldwijde overlijdens die worden toegeschreven aan passief roken, verdeeld zijn over vrouwen, mannen en kinderen (jonger dan 15 jaar).
Het taartdiagram toont hoe de sterfgevallen door tweedehands rook zijn verdeeld:
- Vrouwen: 47%
- Kinderen: 28%
- Mannen: 25%
1 op de 4 mensen in de EU rookt
Uit een Eurobarometer-enquête over tabaksgebruik in de EU, gepubliceerd in juni 2024, bleek dat 24% van de respondenten sigaretten, sigaren, cigarillo's of een pijp rookt, terwijl 20% gestopt is met roken en 56% nooit heeft gerookt.
Mannen (28%) roken vaker dan vrouwen (21%), en de meeste rokers zitten in de leeftijdsgroep 25-39 jaar (32%), gevolgd door 44-54 jaar (28%) en 15-24 jaar (22%).
In Bulgarije, Griekenland en Kroatië wordt het meest gerookt
Deze kaart toont hoe groot het aandeel rokers, ex-rokers en niet-rokers in de verschillende EU-landen is.
De grafiek toont de verschillen in rookgewoonten in de 27 EU-landen:
- België: 24% is roker, 20% is ex-roker, 56% heeft nooit gerookt.
- Bulgarije: 21% is roker, 21% is ex-roker, 58% heeft nooit gerookt.
- Tsjechië: 37% is roker, 18% is ex-roker, 45% heeft nooit gerookt.
- Denemarken: 23% is roker, 21% is ex-roker, 56% heeft nooit gerookt.
- Duitsland: 14% is roker, 27% is ex-roker, 59% heeft nooit gerookt.
- Estland: 24% is roker, 18% is ex-roker, 58% heeft nooit gerookt.
- Ierland: 25% is roker, 25% is ex-roker, 50% heeft nooit gerookt.
- Griekenland: 16% is roker, 18% is ex-roker, 66% heeft nooit gerookt.
- Spanje: 36% is roker, 21% is ex-roker, 43% heeft nooit gerookt.
- Frankrijk: 24% is roker, 24% is ex-roker, 52% heeft nooit gerookt.
- Kroatië: 27% is roker, 24% is ex-roker, 49% heeft nooit gerookt.
- Italië: 35% is roker, 17% is ex-roker, 48% heeft nooit gerookt.
- Cyprus: 24% is roker, 15% is ex-roker, 61% heeft nooit gerookt.
- Letland: 29% is roker, 14% is ex-roker, 57% heeft nooit gerookt.
- Litouwen: 33% is roker, 18% is ex-roker, 49% heeft nooit gerookt.
- Luxemburg: 29% is roker, 22% is ex-roker, 49% heeft nooit gerookt.
- Hongarije: 19% is roker, 24% is ex-roker, 56% heeft nooit gerookt, 1% weet het niet.
- Malta: 26% is roker, 14% is ex-roker, 60% heeft nooit gerookt.
- Nederland: 22% is roker, 17% is ex-roker, 61% heeft nooit gerookt.
- Oostenrijk: 11% is roker, 34% is ex-roker, 55% heeft nooit gerookt.
- Polen: 32% is roker, 22% is ex-roker, 46% heeft nooit gerookt.
- Portugal: 27% is roker, 14% is ex-roker, 59% heeft nooit gerookt.
- Roemenië: 21% is roker, 11% is ex-roker, 68% heeft nooit gerookt.
- Slovenië: 34% is roker, 8% is ex-roker, 58% heeft nooit gerookt.
- Slowakije: 24% is roker, 21% is ex-roker, 55% heeft nooit gerookt.
- Finland: 27% is roker, 19% is ex-roker, 54% heeft nooit gerookt.
- Zweden: 15% is roker, 31% is ex-roker, 54% heeft nooit gerookt.
- EU-gemiddelde: 24% is roker, 21% is ex-roker, 56% heeft nooit gerookt, 0,02% weet het niet.
Nieuwe tabaks- en andere producten
Nieuwe tabaks- en aanverwante producten zoals e-sigaretten en verhitte tabaksproducten vergroten het risico op nicotineverslaving en kunnen het gebruik van traditionele tabaksproducten aanmoedigen.
Volgens de WHO wordt met het roken van verhitte tabaksproducten en e-sigaretten de handeling van het roken van traditionele sigaretten nagebootst.
Emissies van nieuwe tabaks- en aanverwante producten worden vaak als veiliger alternatief voor sigaretten in de markt gezet, maar bevatten schadelijke en verslavende verbindingen en chemische stoffen, zoals nicotine, die door gebruikers worden geïnhaleerd.
Nicotine is niet alleen verslavend, maar kan ook schadelijke gezondheidseffecten hebben, onder meer voor de ontwikkeling van de hersenen bij kinderen en adolescenten.
3% van de EU'ers gebruikt e-sigaretten
De grafiek geeft aan hoe het met het gebruik van e-sigaretten gesteld is in de 27 EU-landen.
De grafiek geeft aan hoe het met het gebruik van e-sigaretten gesteld is in de 27 EU-landen.
De gegevens zijn verdeeld in de volgende categorieën: u gebruikt ze; u hebt ze gebruikt maar nu niet meer; u hebt ze slechts 1 of 2 keer geprobeerd; u hebt ze nooit gebruikt; en weet niet.
1. Gebruikers
- 3% van de respondenten in de EU gebruikt momenteel e-sigaretten
- in Ierland worden e-sigaretten het meest gebruikt (9%), in Malta en Zweden het minst (1%)
2. Ex-gebruikers
- 3% van de respondenten in de EU gebruikte vroeger e-sigaretten, maar is daarmee gestopt
- Polen heeft het grootste percentage ex-gebruikers (9%), Roemenië en Slovenië het kleinste (1%)
3. 1 of 2 keer geprobeerd
- 8% van de respondenten in de EU gaf aan 1 of 2 keer e-sigaretten geprobeerd te hebben
- in Zweden ligt dat percentage het hoogst (14%), in Slovenië het laagst (2%)
4. Nooit gebruikt
- de meeste respondenten in de EU (85%) hebben nooit e-sigaretten gebruikt
- in Roemenië hebben 96% van de mensen nooit e-sigaretten gebruikt, in Litouwen 68%
5. Niet zeker
- 1% van de respondenten in de EU gaf geen duidelijk antwoord over het gebruik van e-sigaretten.
- in Letland en Litouwen ligt het onzekerheidscijfer het hoogst (5%), in andere landen zoals Ierland gaven alle respondenten een duidelijk antwoord
2% van de EU'ers gebruikt verhitte tabaksproducten
Deze grafiek laat zien hoe het staat met het gebruik van verhitte tabaksproducten in de EU.
Deze grafiek gaat over het gebruik van verhitte tabaksproducten in de EU.
1. Gebruikers
Gemiddeld is 2% van de respondenten momenteel gebruiker van verhitte tabaksproducten. De percentages variëren per land:
- in Cyprus (5%), Litouwen (5%) en Spanje (3%) worden deze producten meer gebruikt
- in sommige landen, zoals Duitsland en Slovenië, is het actuele gebruik verwaarloosbaar of niet gerapporteerd
2. Ex-gebruikers
Ongeveer 1% van de respondenten gebruikte in het verleden verhitte tabaksproducten, maar nu niet meer:
- in Polen (7%) is het percentage het grootst
- in de meeste andere landen bedraagt het percentage 1 à 2%
3. 1 of 2 keer geprobeerd
Gemiddeld 4% van de respondenten heeft slechts 1 of 2 keer verhitte tabaksproducten geprobeerd:
- in Bulgarije (10%), Spanje (10%) en Litouwen (9%) wordt het meest geëxperimenteerd
- in Duitsland en Slovenië minder (1-2%)
4. Nooit gebruikt
De grote meerderheid van de respondenten (92%) heeft nooit verhitte tabaksproducten gebruikt
- de percentages zijn het hoogst in Duitsland en Nederland (96%) en liggen ook in landen als Estland, Ierland en Frankrijk boven de 90%
- in Letland (79%) en Polen (80%) ligt het percentage mensen dat nooit een verhit tabaksproduct heeft gebruikt het laagst
Niet zeker
Een klein percentage (1%) van de respondenten in de EU gaf geen duidelijk antwoord over het gebruik van verhitte tabaksproducten:
- dat cijfer ligt het hoogst in Duitsland (4%) en Letland (6%)
Laatst bijgewerkt: 3 december 2024