Η στεγαστική κρίση της ΕΕ
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίση που οφείλεται στην άνοδο των τιμών των κατοικιών και στο αυξανόμενο κόστος στέγασης. Η ΕΕ εργάζεται για την κατάρτιση σχεδίου για οικονομικά προσιτότερη στέγαση.
Το κόστος της στέγασης ανεβαίνει
Οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ έχουν σημειώσει αύξηση έως και 60% κατά μέσο όρο από το 2015, με ορισμένα κράτη μέλη να καταγράφουν άνοδο που ξεπερνά το 200%, ενώ οι τιμές των ενοικίων και το κόστος της ενέργειας συνέχισαν επίσης να ανεβαίνουν.
Ταυτόχρονα, τα εισοδήματα των νοικοκυριών δεν έχουν αυξηθεί ανάλογα, με αποτέλεσμα πολλοί Ευρωπαίοι να δυσκολεύονται να καλύψουν τις δαπάνες για τη στέγασή τους. Παρότι οι χώρες και οι περιφέρειες της ΕΕ πλήττονται σε διαφορετικό βαθμό από την κρίση, ο αντίκτυπός της είναι ευρύς, με αποτέλεσμα να συνιστά κοινή πρόκληση για όλους τους Ευρωπαίους.
Σήμερα, σχεδόν το ένα πέμπτο του εισοδήματος του μέσου νοικοκυριού της ΕΕ διατίθεται στη στέγαση, και περίπου ένα στα δέκα άτομα αναφέρουν ότι αδυνατούν να πληρώσουν εγκαίρως το ενοίκιο ή το ενυπόθηκο δάνειό τους. Στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, η κατάσταση είναι ακόμη πιο τεταμένη: ένας στους δέκα κατοίκους των πόλεων δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του στη στέγαση.
Οι εξελίξεις αυτές περιορίζουν τις επιλογές των επικείμενων αγοραστών και ενοικιαστών και εντείνουν, σε ολόκληρη την Ένωση, τους οικονομικούς και κοινωνικούς προβληματισμούς όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα.
Τα διαμερίσματα στο αστικό κέντρο μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων γίνονται ολοένα και πιο απρόσιτα
Το ακόλουθο γράφημα δείχνει το ποσοστό του μισθού που αναμένεται να δαπανηθεί το 2025 στο ενοίκιο σε διάφορες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Το ποσοστό της τάξης του 100% υποδηλώνει ότι για την καταβολή του ενοικίου απαιτείται το σύνολο του μισθού, ενώ οποιαδήποτε τιμή υπερβαίνει το 100% σημαίνει ότι το ενοίκιο ξεπερνά τον μέσο μισθό. Γενικά, θεωρείται ιδανικό να καταβάλλεται το πολύ το 30% του μισθού για το ενοίκιο.
Το γράφημα απεικονίζει το ποσοστό του μισθού που αναμένεται να δαπανηθεί το 2025 στο ενοίκιο σε διάφορες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Το υψηλότερο ποσοστό μισθού για την κάλυψη του ενοικίου —το οποίο αγγίζει το 116%— αναμένεται στη Λισαβόνα.
Παρόμοια είναι η εικόνα και σε άλλες πόλεις όπως στη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη, όπου δαπανάται επίσης μεγάλο μέρος του μισθού —της τάξης του 74%— στο ενοίκιο.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης τα ποσοστά στο Μιλάνο και τη Ρώμη, με 72% και 65 % αντίστοιχα.
Το ετερογενές τοπίο της στέγασης
Οι συνθήκες στέγασης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ λόγω διαφορών στις δομές της αγοράς, στα νομικά πλαίσια και τα χρηματοπιστωτικά συστήματα. Σε ορισμένα κράτη μέλη κυριαρχεί η ιδιοκτησία κατοικιών στην αγορά, ενώ σε άλλα υπερισχύει η ιδιωτική μίσθωση κατοικιών ή η επιδοτούμενη στέγαση.
Περίπου τα δύο τρίτα των Ευρωπαίων ζουν σε ιδιόκτητη κατοικία, ωστόσο, το ποσοστό αυτό διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών. Στα αντίθετα άκρα βρίσκονται η Ρουμανία —όπου η ιδιοκατοίκηση υπερβαίνει το 90%— και οι Κάτω Χώρες, όπου το ποσοστό αυτό μόλις υπερβαίνει το 10%. Ταυτόχρονα, ενώ στη Γαλλία λαμβάνει επιδότηση ενοικίου πάνω από το ένα πέμπτο του πληθυσμού, το αντίστοιχο ποσοστό στη Σουηδία είναι 0,6%.
Αυτές οι διαρθρωτικές διαφορές διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες βιώνουν τα αυξανόμενα επιτόκια, τις δημογραφικές πιέσεις και τη ζήτηση στις μητροπολιτικές περιοχές. Σε ορισμένα κράτη, η στενότητα των αγορών ενοικίασης κατοικιών οδηγεί σε άνοδο των τιμών· σε άλλα, οι περιορισμένες κατασκευές κατοικιών και η έντονη ζήτηση έχουν καταστήσει την ιδιοκτησία κατοικίας ακόμη πιο απρόσιτη.
Η ισορροπία μεταξύ διαμερισμάτων και μονοκατοικιών ποικίλλει επίσης μεταξύ των κρατών μελών: σχεδόν το 72% των κατοίκων αστικών περιοχών ζουν σε διαμερίσματα, ενώ το 82% των κατοίκων αγροτικών περιοχών ζουν σε μονοκατοικίες. Ως το 2050 ο αστικός πληθυσμός της Ευρώπης προβλέπεται να ανέλθει στο 83% και, ως εκ τούτου, οι στεγαστικές πιέσεις αναμένεται να ενταθούν, ιδίως στις ταχέως αναπτυσσόμενες πόλεις που αντιμετωπίζουν ήδη πιέσεις όσον αφορά τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα.
Η κατάσταση της στέγασης στις χώρες της ΕΕ: Ιδιοκατοίκηση έναντι ενοικίασης
Το ακόλουθο γράφημα συγκρίνει την κατάσταση στον τομέα της στέγασης στις χώρες της Ευρώπης, παρουσιάζοντας τις διαφορές στα ποσοστά ιδιοκατοίκησης και ενοικίασης κατοικιών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκτησίας κατοικιών σημειώνονται σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπως η Ρουμανία, η Βουλγαρία ή η Σλοβακία, ενώ τα υψηλότερα ποσοστά ενοικίασης παρατηρούνται σε χώρες όπως η Αυστρία, η Γερμανία και η Γαλλία.
Το γράφημα απεικονίζει την κατάσταση της στέγασης στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, παρουσιάζοντας το ποσοστό του πληθυσμού κάθε χώρας που εντάσσεται σε κάθε μία από τις ακόλουθες τέσσερις στεγαστικές κατηγορίες:
Ιδιοκτήτης χωρίς ανεξόφλητο ενυπόθηκο ή στεγαστικό δάνειο: ποσοστό των ανθρώπων που έχουν την πλήρη κυριότητα του σπιτιού τους, χωρίς ενυπόθηκο ή στεγαστικό δάνειο. Στη Ρουμανία, για παράδειγμα, το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην ΕΕ, φτάνοντας το 92,8%.
Ιδιοκτήτης με ενυπόθηκο ή στεγαστικό δάνειο: οι άνθρωποι που έχουν στην κυριότητά τους τα σπίτια τους αλλά έχουν ανεξόφλητο ενυπόθηκο ή στεγαστικό δάνειο. Στις Κάτω Χώρες, το 58% των ιδιοκτητών κατοικίας αποπληρώνουν ενυπόθηκο δάνειο.
Ενοικιαστής με ενοίκιο σε αγοραία τιμή: αυτό δείχνει το ποσοστό των ανθρώπων που πληρώνουν ενοίκιο σε τιμές αγοράς. Στη Γερμανία, το 46,9% των ατόμων καταβάλλουν την τιμή της αγοράς, σε σύγκριση με το 2,4% στη Βουλγαρία.
Ενοικιαστής με μειωμένο ή μηδενικό ενοίκιο: η κατηγορία αυτή δείχνει το ποσοστό των ανθρώπων που καταβάλλουν μειωμένο ή μηδενικό ενοίκιο. Για παράδειγμα, στη Γαλλία αυτό αφορά το 21,9% του πληθυσμού, ενώ στη Σουηδία μόλις το 0,6%.
Στόχος είναι να αποτυπωθούν οι διαφορές ανά την ΕΕ όσον αφορά την ιδιοκατοίκηση έναντι της ενοικίασης, με την ιδιοκατοίκηση να κυριαρχεί σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ρουμανία και η Βουλγαρία, και την ενοικίαση να καταγράφει, αντίθετα, υψηλότερα ποσοστά σε χώρες όπως η Κροατία και η Ουγγαρία.
Το σχέδιο της ΕΕ για οικονομικά προσιτή στέγαση
Η στεγαστική πολιτική συνιστά εθνική αρμοδιότητα, καθώς η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα στον τομέα αυτό. Ο ρόλος των περιφερειακών και τοπικών αρχών στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης είναι καίριος, καθώς είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των στεγαστικών πολιτικών, τη διαχείριση του χωροταξικού σχεδιασμού και των πολεοδομικών κανονισμών, καθώς και για την παροχή λύσεων οικονομικά προσιτής στέγασης με βάση τις ειδικές ανάγκες των εκάστοτε κοινοτήτων.
Ωστόσο, οι συνέπειες της στεγαστικής κρίσης αγγίζουν κάθε πτυχή του κοινωνικο-οικονομικού ιστού της Ευρώπης. Η αύξηση του κόστους στέγασης επηρεάζει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, περιορίζει την πρόσβαση σε θέσεις εργασίας και στην εκπαίδευση και συμβάλλει στη δημιουργία ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών και κοινωνικών ομάδων. Αυτές οι διασυνοριακές επιπτώσεις προσδίδουν στο ζήτημα μια σαφή ενωσιακή διάσταση.
Λαμβάνοντας τούτο υπόψη, οι ηγέτες της ΕΕ εξέτασαν την κατάσταση στον τομέα της στέγασης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου του 2025 και κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει σχέδιο για οικονομικά προσιτή στέγαση, το οποίο θα στηρίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών στον συγκεκριμένο τομέα. Η προβλεπόμενη ημερομηνία δημοσίευσης του ευρωπαϊκού σχεδίου της Επιτροπής για την οικονομικά προσιτή στέγαση είναι τον Δεκέμβριο του 2025.
Η δανική Προεδρία έχει ήδη παρουσιάσει συμπεράσματα σχετικά με το επικείμενο σχέδιο, τα οποία εγκρίθηκαν από 26 κράτη μέλη. Συγκεκριμένα, επεσήμαναν τέσσερις βασικούς τομείς εστίασης: τη χρηματοδότηση, τον κατασκευαστικό τομέα και τη βιωσιμότητα, τον σχεδιασμό, και την κοινωνική ένταξη.
Στις 29 Ιουνίου 2026, το Συμβούλιο κάλεσε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να λαμβάνουν υπόψη την αλληλεπίδραση μεταξύ στεγαστικών αναγκών και δημογραφικών τάσεων, όπως η γήρανση του πληθυσμού, η συρρίκνωση του μεγέθους των νοικοκυριών και η μετεγκατάσταση από αγροτικές σε αστικές περιοχές. Δόθηκε προσοχή στον πολύπλευρο και διαγενεακό χαρακτήρα της στεγαστικής κρίσης της Ευρώπης και στον αντίκτυπό της σε πτυχές όπως η συνοχή, η βιωσιμότητα και η ανταγωνιστικότητα.
Πώς αντέδρασε η ΕΕ στην ενεργειακή κρίση του 2022;
Κοινωνική πολιτική
Καθαρή και βιώσιμη κινητικότητα
Τελευταία ενημέρωση: 29 Ιουνίου 2026