Καθαρή και βιώσιμη κινητικότητα
Η απαλλαγή του τομέα των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές έχει καίρια σημασία για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα. Οι κανόνες της ΕΕ επιδιώκουν να καταστήσουν την κινητικότητα πιο βιώσιμη, διασφαλίζοντας παράλληλα τη συνδεσιμότητα σε ολόκληρη την ΕΕ.
Οι στόχοι για το κλίμα και ο τομέας των μεταφορών
Η ΕΕ στηρίζει την ανάπτυξη των συστημάτων μεταφορών προκειμένου να ενισχύσει την ενιαία αγορά και να βελτιώσει τη συνδεσιμότητα μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης, απαλλάσσοντας παράλληλα τον τομέα μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές.
Στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού, οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμευτεί να καταστήσουν την ΕΕ κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, έως το 2030 η ΕΕ θα μειώσει τις καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στο σύνολο της οικονομίας της κατά τουλάχιστον 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 και θα συνεχίσει να μειώνει σταδιακά τις εκπομπές έως το 2050.
Ο τομέας των μεταφορών, από την πλευρά του, πρέπει να μετασχηματιστεί, κάτι που προϋποθέτει μείωση κατά 90% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990) έως το 2050.
Οι μεταφορές ευθύνονται για το ένα τέταρτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ
Η πρόοδος όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών είναι βραδύτερη στις μεταφορές από ό,τι σε άλλους τομείς της οικονομίας. Ενώ οι εκπομπές έχουν μειωθεί σημαντικά σε άλλους τομείς, οι εκπομπές από τις μεταφορές έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Είναι ζωτικής σημασίας να καταστούν οι επιβατικές και οι εμπορευματικές μεταφορές στην ΕΕ πιο αποδοτικές και λιγότερο εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα.
Το 2021 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με τη στρατηγική της Επιτροπής για έξυπνη και βιώσιμη κινητικότητα, στα οποία περιγράφονται οι στόχοι της ΕΕ για να καταστεί η κινητικότητα στην ΕΕ πράσινη, έξυπνη και ανθεκτική.
Η δέσμη «Προσαρμογή στον στόχο του 55%» (Fit for 55) είναι ένα σύνολο πρωτοβουλιών πολιτικής και νομοθετημάτων για την επίτευξη του στόχου μείωσης των εκπομπών έως το 2030 κατά τουλάχιστον 55%, που περιλαμβάνει βασικές πρωτοβουλίες για την απαλλαγή των οδικών, αεροπορικών και θαλάσσιων μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές.
Αυτές είναι ορισμένες από τις πιο πρόσφατες πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ για μια πιο βιώσιμη κινητικότητα:
Οδικές μεταφορές
Αυτοκίνητα και ημιφορτηγά: Πρότυπα εκπομπών CO2
Οι οδικές μεταφορές καταγράφουν το υψηλότερο ποσοστό εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των μεταφορών. Μόνο τα αυτοκίνητα ευθύνονται για το 12% όλων των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ΕΕ.
Τον Μάρτιο του 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών CO2 από νέα αυτοκίνητα και ημιφορτηγά, αναθεωρώντας τον κανονισμό της ΕΕ του 2019.
Οι αναθεωρημένοι κανόνες θέτουν στόχους για τη σταδιακή μείωση των εκπομπών. Από το 2030 έως το 2034 οι εκπομπές θα πρέπει να μειωθούν κατά 55% για τα νέα αυτοκίνητα και κατά 50% για τα νέα ημιφορτηγά σε σύγκριση με τους στόχους για το 2021.
Από το 2035 όλα τα νέα αυτοκίνητα και ημιφορτηγά θα πρέπει να είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών.
Φορτηγά και λεωφορεία: Πρότυπα εκπομπών CO2
Το Συμβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες για την ενίσχυση των προτύπων για τις εκπομπές των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων τον Μάιο του 2024. Ο κανονισμός επικαιροποιεί τους κανόνες του 2019 ώστε να βοηθηθεί η ΕΕ να επιτύχει τις φιλοδοξίες της όσον αφορά την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Ο κανονισμός επιδιώκει να μειώσει τις εκπομπές CO2 στον τομέα των οδικών μεταφορών σύμφωνα με τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα, θέτοντας απαιτητικότερους στόχους μείωσης των εκπομπών για το 2030 (- 45%) και θεσπίζοντας νέους στόχους για το 2035 (- 65%) και το 2040 (- 90%).
Οι κανόνες επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής του προηγούμενου κανονισμού ώστε όλα σχεδόν τα νέα βαρέα οχήματα με πιστοποιημένες εκπομπές CO₂ —συμπεριλαμβανομένων των μικρότερων φορτηγών, των αστικών λεωφορείων, των πούλμαν και των ρυμουλκουμένων— να υπόκεινται σε στόχους μείωσης των εκπομπών.
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, όλα τα νέα αστικά λεωφορεία θα πρέπει να είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών μέχρι το 2035. Τα λεωφορεία και τα πούλμαν μεγάλων αποστάσεων θα εξακολουθήσουν να υπόκεινται στους συνολικούς στόχους.
Το Συμβούλιο κατέληξε σε συμφωνία («γενική προσέγγιση») για την πρόταση τον Οκτώβριο του 2023. Τον Ιανουάριο του 2024 οι διαπραγματευτές του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή πολιτική συμφωνία σχετικά με τους νέους κανόνες. Το Συμβούλιο τους ενέκρινε τον Μάιο του 2024.
Euro 7
Εκτός από τον καθορισμό προτύπων εκπομπών για τα οχήματα, η ΕΕ έχει επίσης εγκρίνει κανόνες για να μειώσει και άλλους ατμοσφαιρικούς ρύπους από τις οδικές μεταφορές.
Ο κανονισμός Euro 7 θεσπίζει κανόνες για τις εκπομπές που συμπληρώνουν τα ανωτέρω όρια CO2 και καλύπτουν επίσης κι άλλους ρύπους. Σε αυτούς περιλαμβάνεται η ρύπανση από τη φθορά των ελαστικών, τα φρένα και τις μπαταρίες.
Οι κανόνες καλύπτουν τα αυτοκίνητα, τα ημιφορτηγά και τα βαρέα οχήματα σε μια ενιαία νομική πράξη.
Το Συμβούλιο ενέκρινε γενική προσέγγιση για τον κανονισμό τον Σεπτέμβριο του 2023. Τον Δεκέμβριο του 2023 το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με την πρόταση. Το Συμβούλιο θέσπισε τον νέο κανονισμό τον Απρίλιο του 2024.
Οδικά τέλη
Η νομοθεσία της ΕΕ θεσπίζει κανόνες σχετικά με τα τέλη των βαρέων οχημάτων όταν χρησιμοποιούν ορισμένες οδικές υποδομές στα κράτη μέλη.
Τον Νοέμβριο του 2021 το Συμβούλιο έδωσε το πράσινο φως για την αναθεώρηση των κανόνων αυτών, οι οποίοι αναφέρονται συλλογικά ως «οδηγία για την ευρωβινιέτα». Οι αναθεωρημένες διατάξεις αποσκοπούν στην προώθηση οικολογικότερων και αποδοτικότερων μεταφορών και περιλαμβάνουν ένα νέο σύστημα για την αντιμετώπιση των εκπομπών CO2 με στόχο τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα του τομέα σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τη Συμφωνία του Παρισιού.
Η οδηγία άρχισε να ισχύει τον Μάρτιο του 2022.
Σιδηροδρομικές μεταφορές
Οι σιδηροδρομικές μεταφορές, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό τροφοδοτούνται από ηλεκτρισμό, είναι το πλέον βιώσιμο μέσο μεταφοράς. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος του 2018, μόνο το 0,4% των συνολικών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της ΕΕ προέρχονται από τον σιδηροδρομικό τομέα.
Το 2021 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα για τους σιδηροδρόμους στο πλαίσιο μιας πιο έξυπνης και βιώσιμης κινητικότητας στην ΕΕ. Οι υπουργοί της ΕΕ τόνισαν την ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης των σιδηροδρομικών μεταφορών επιβατών και εμπορευμάτων στην ΕΕ.
Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τον οικολογικό προσανατολισμό των εμπορευματικών μεταφορών, η Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της σχετικά με τη χρήση της χωρητικότητας των σιδηροδρομικών υποδομών στις 11 Ιουλίου 2023. Η πρωτοβουλία αυτή περιλαμβάνει μέτρα που αποσκοπούν στην καλύτερη διαχείριση, τον συντονισμό και, ως εκ τούτου, την αύξηση της χωρητικότητας των σιδηροδρόμων. Το Συμβούλιο καθόρισε τη διαπραγματευτική του θέση επί της πρότασης τον Ιούνιο του 2024.
Δικαιώματα των επιβατών σιδηροδρομικών μεταφορών
Το 2021 η ΕΕ αναθεώρησε τους κανόνες της σχετικά με τους επιβάτες σιδηροδρομικών γραμμών με σκοπό την καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών, ιδιαίτερα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Οι διατάξεις υποστηρίζουν επίσης την καθαρή κινητικότητα διευκολύνοντας τους ταξιδιώτες να μεταφέρουν τα ποδήλατά τους με τρένο.
Οι αναθεωρημένοι κανόνες υποχρεώνουν τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις να εγκαθιστούν χώρους ποδηλάτων και να ενημερώνουν τους επιβάτες σχετικά με τη διαθέσιμη χωρητικότητα για τα ποδήλατα. Κατά γενικό κανόνα, θα πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις χώροι για ποδήλατα σε κάθε ευρωπαϊκό συρμό.
Οι νέοι κανόνες άρχισαν να ισχύουν τον Ιούνιο του 2021.
Αεροπορικές μεταφορές
ReFuelEU Aviation - Βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα
Τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα (βιοκαύσιμα, συνθετικά αεροπορικά καύσιμα και καύσιμα αεροσκαφών ανακυκλωμένου άνθρακα) είναι από τα βασικά βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα εργαλεία για τη σημαντική μείωση των εκπομπών των αεροσκαφών. Ωστόσο, το δυναμικό αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο, καθώς η ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών παρεμποδίζεται από το χαμηλό επίπεδο προσφοράς και από τις τιμές που είναι πολύ υψηλότερες από τις τιμές των ορυκτών καυσίμων. Ως αποτέλεσμα, τα καύσιμα αυτά αντιπροσωπεύουν μόλις το 0,05% της συνολικής κατανάλωσης καυσίμων στον τομέα των αερομεταφορών.
Ο κανονισμός ReFuelEU Aviation στο πλαίσιο της δέσμης Fit for 55 έχει ως στόχο να μειώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των αερομεταφορών και να βοηθήσει την ΕΕ να επιτύχει τους στόχους της για το κλίμα μέσω της αυξημένης χρήσης βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων, διασφαλίζοντας παράλληλα ισότιμους όρους ανταγωνισμού για έναν βιώσιμο τομέα αεροπορικών μεταφορών. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι προμηθευτές καυσίμων αεροσκαφών θα πρέπει να αυξήσουν το μερίδιο των βιώσιμων καυσίμων στο 70% έως το 2050.
Μετά την προσωρινή συμφωνία που επιτεύχθηκε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Απρίλιο του 2023, το Συμβούλιο ενέκρινε τον κανονισμό τον Οκτώβριο του 2023.
Fit for 55: Ενίσχυση της διάδοσης πιο οικολογικών καυσίμων στους τομείς των αεροπορικών και των θαλάσσιων μεταφορών (Ενημερωτικό γράφημα)
Βιωσιμότητα των διεθνών αεροπορικών μεταφορών
Όλες οι χώρες της ΕΕ είναι μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ). Από κοινού με τα άλλα μέλη, επιδιώκουν τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των αερομεταφορών.
Προκειμένου να περιορίσει στο ελάχιστο τις αρνητικές επιπτώσεις της διεθνούς πολιτικής αεροπορίας στο κλίμα και να προαγάγει τη βιώσιμη ανάπτυξη των διεθνών αεροπορικών μεταφορών, ο ΔΟΠΑ επεξεργάζεται σειρά μέτρων που περιλαμβάνουν:
- τεχνολογικές βελτιώσεις των αεροσκαφών
- λειτουργικές βελτιώσεις
- βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα
- CORSIA (σύστημα αντιστάθμισης και μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές)
Τον Ιούνιο του 2020 η ΕΕ επιβεβαίωσε τη συμμετοχή της στο CORSIA από την έναρξη της εθελοντικής φάσης την 1η Ιανουαρίου 2021. Επιπλέον, το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση τον Δεκέμβριο του 2022 ώστε να μπορέσουν τα κράτη μέλη να συμμορφωθούν με ορισμένες από τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο του CORSIA.
Τον Ιούλιο του 2021, στο πλαίσιο της δέσμης Fit for 55, η Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της για αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ) όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές, με σκοπό την αύξηση της συμβολής του τομέα στην κλιματική πολιτική της ΕΕ και την εφαρμογή του CORSIA στην ΕΕ. Το Συμβούλιο θέσπισε τους νέους κανόνες τον Απρίλιο του 2023.
- Έκδοση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τις απαιτήσεις αντιστάθμισης για τις εκπομπές από τις αεροπορικές μεταφορές (CORSIA) (δελτίο Τύπου, 19 Δεκεμβρίου 2022)
- «Fit for 55»: Το Συμβούλιο εκδίδει καίρια νομοθετήματα για την επίτευξη των κλιματικών στόχων για το 2030 (δελτίο Τύπου, 25 Απριλίου 2023)
- Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας – ΔΟΠΑ
Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός
Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ καταβάλλουν προσπάθειες για να αναπτύξουν κοινούς κανόνες και στόχους για τη διαχείριση του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού. Η αποδοτική διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας θα πρέπει να συμβάλει στη μείωση των εκπομπών από τον τομέα, καθώς και στη διασφάλιση επαρκούς χωρητικότητας και τη βελτίωση της οικονομικής αποδοτικότητας.
Η Επιτροπή υπέβαλε τροποποιημένη πρόταση για την αλλαγή του ισχύοντος κανονισμού στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. Τον Ιούνιο του 2021, το Συμβούλιο συμφώνησε για γενική προσέγγιση σχετικά με τη μεταρρύθμιση του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού.
Τον Μάρτιο του 2024, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με την αναθεώρηση, η οποία πρέπει να εγκριθεί και από τα δύο θεσμικά όργανα. Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση επί της μεταρρύθμισης τον Σεπτέμβριο 2024.
Θαλάσσιες μεταφορές
FuelEU Μaritime: Καύσιμα απαλλαγμένα από ανθρακούχες εκπομπές
Στο πλαίσιο της δέσμης Fit for 55, η πρωτοβουλία FuelEU Μaritime θα προωθήσει τη χρήση ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές.
Στόχος είναι να μειωθεί η ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ενέργειας που χρησιμοποιούν τα πλοία έως και κατά 80% έως το 2050, προωθώντας τη χρήση πιο βιώσιμων καυσίμων στα πλοία που χρησιμοποιούν λιμένες της ΕΕ, με παράλληλη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της θαλάσσιας κυκλοφορίας και αποφυγή στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά.
Οι νέοι κανόνες θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 2023.
Η ΕΕ καταβάλλει επίσης προσπάθειες, στο πλαίσιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ), για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα πλοία. Τον Ιούλιο του 2023 εγκρίθηκε αναθεωρημένη στρατηγική του ΔΝΟ για τη μείωση των εκπομπών, με τη φιλοδοξία να επιτευχθούν καθαρές μηδενικές εκπομπές γύρω στο 2050. Τα μέτρα για την εφαρμογή της αναθεωρημένης στρατηγικής του ΔΝΟ είναι υπό συζήτηση.
Η Προεδρία του Συμβουλίου και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ παρίστανται στις συνεδριάσεις του ΔΝΟ και συμβάλλουν ενεργά στην ανάπτυξη περιβαλλοντικών και άλλων μέτρων. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι μέλη του οργανισμού.
Καθαρότερες θάλασσες
Για να εξασφαλιστεί καθαρότερη ναυτιλία στην ΕΕ, το Συμβούλιο επεξεργάζεται δέσμη νομοθετημάτων, γνωστή ως «δέσμη για την ασφάλεια στη θάλασσα». Η δέσμη αυτή περιλαμβάνει μέτρα σχετικά με:
- τον έλεγχο του κράτους λιμένα
- τη ρύπανση από τα πλοία
- την τήρηση των υποχρεώσεων του κράτους σημαίας
- τις διερευνήσεις ατυχημάτων
- την επανεξέταση της εντολής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA)
Στόχος είναι να εκσυγχρονισθούν οι κανόνες της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα και η μείωση της ρύπανσης των υδάτων από πλοία.
Πολυτροπικές μεταφορές
Διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών (ΔΕΔ-Μ)
Το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), που δρομολογήθηκε το 1996, σχεδιάστηκε με στόχο τον καθορισμό κριτηρίων για διασυνοριακά έργα που οδηγούν σε διευρωπαϊκή συνδεσιμότητα.
Οι ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές για το ΔΕΔ-Μ, οι οποίες χρονολογούνται από το 2013, αναθεωρήθηκαν προς μια φιλόδοξη κατεύθυνση τον Δεκέμβριο του 2021.
Τον Δεκέμβριο του 2023 η Προεδρία του Συμβουλίου και οι διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία επί του αναθεωρημένου κανονισμού σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την ανάπτυξη του δικτύου ΔΕΔ-Μ. Το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό τον Ιούνιο του 2024.
Η νέα νομική πράξη έχει ως στόχο την κατασκευή ενός αξιόπιστου και αδιάλειπτου διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών υψηλής ποιότητας που διασφαλίζει τη βιώσιμη συνδεσιμότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη χωρίς φυσικές διακοπές, σημεία συμφόρησης και ελλείποντες κρίκους. Το δίκτυο θα αναπτυχθεί ή θα αναβαθμιστεί σε στάδια, και ο νέος κανονισμός θα ορίσει σαφείς προθεσμίες για την ολοκλήρωση του δικτύου ΔΕΔ-Μ τριών επιπέδων:
- ολοκλήρωση του κεντρικού δικτύου έως το 2030
- ολοκλήρωση της νέας επέκτασης του κεντρικού δικτύου έως το 2040
- ολοκλήρωση του συνολικού δικτύου έως το 2050
Υποδομές εναλλακτικών καυσίμων
Στόχος του κανονισμού για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων είναι να διασφαλιστεί η ανάπτυξη σε ολόκληρη την Ευρώπη δημοσίως προσβάσιμων υποδομών ηλεκτρικής επαναφόρτισης και ανεφοδιασμού με εναλλακτικά καύσιμα στους τομείς των οδικών, των αεροπορικών και των πλωτών μεταφορών.
Οι κανόνες θέτουν στόχους για την εγκατάσταση σταθμών επαναφόρτισης και ανεφοδιασμού. Περιλαμβάνουν τη διασφάλιση ύπαρξης σταθμών επαναφόρτισης τουλάχιστον ανά 60 χιλιόμετρα στους κύριους δρόμους.
Το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό τον Ιούλιο του 2023.
Fit for 55: Προς πιο βιώσιμες μεταφορές (Ενημερωτικό γράφημα)
Συστήματα ευφυών μεταφορών
Το Συμβούλιο θέσπισε νέο πλαίσιο για την ανάπτυξη συστημάτων ευφυών μεταφορών (ITS), με σκοπό την επίσπευση της ψηφιακής μετάβασης και μιας εξυπνότερης κινητικότητας στην ΕΕ. Οι νέοι κανόνες αποτελούν μέρος της στρατηγικής της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα.
Τα συστήματα ευφυών μεταφορών (ITS), όπως είναι οι προγραμματιστές ταξιδιών, το eCall και τα αυτοματοποιημένα αυτοκίνητα, επιφέρουν επαναστατικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μετακινούνται οι άνθρωποι, εξοικονομώντας χρόνο, μειώνοντας εκπομπές και σημεία συμφόρησης και απλουστεύοντας τον προγραμματισμό των διαδρομών.
Η αναθεωρημένη οδηγία ITS, την οποία εξέδωσε το Συμβούλιο τον Οκτώβριο του 2023, αποσκοπεί επίσης στην επιτάχυνση της διαθεσιμότητας και την ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των ψηφιακών δεδομένων που τροφοδοτούν υπηρεσίες, όπως οι προγραμματιστές πολυτροπικών μετακινήσεων και οι υπηρεσίες πλοήγησης. Αυτό θα επιτρέψει στα οχήματα και τις οδικές υποδομές να επικοινωνούν μεταξύ τους, προκειμένου, για παράδειγμα, να ειδοποιούνται για απρόβλεπτα συμβάντα, όπως τα μποτιλιαρίσματα.
Οικολογικός προσανατολισμός των εμπορευματικών μεταφορών
Στις εμπορευματικές μεταφορές αναλογεί πάνω από το 30% των εκπομπών CO2 του τομέα των μεταφορών, ενώ οι όγκοι των εμπορευμάτων προβλέπεται να αυξηθούν.
Η δέσμη μέτρων για τον οικολογικό προσανατολισμό των εμπορευματικών μεταφορών, που παρουσίασε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2023, αποσκοπεί στη βελτίωση των επιδόσεων των εμπορευματικών μεταφορών με:
- τη θέσπιση μέτρων για την αύξηση της αποδοτικότητας και της συνολικής βιωσιμότητάς τους
- την προώθηση πιο βιώσιμων επιλογών μεταφορών, όπως οι σιδηροδρομικές και οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές
Τον Δεκέμβριο του 2023 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του επί ενός κανονισμού σχετικά με τη λογιστική καταγραφή των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίουτων υπηρεσιών μεταφορών. Η πρόταση αποσκοπεί στη βελτίωση του υπολογισμού των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου των υπηρεσιών μεταφορών και της σχετικής ενημέρωσης, ώστε οι πελάτες να μπορούν να επιλέγουν τις πλέον βιώσιμες επιλογές μεταφορών. Το Συμβούλιο έλαβε επίσης υπό σημείωση έκθεση προόδου σχετικά με πρόταση της Επιτροπής για τα μέγιστα επιτρεπόμενα βάρη και διαστάσειςτων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων, η οποία υποβλήθηκε επίσης ως αναπόσπαστο μέρος της δέσμης μέτρων για τον οικολογικό προσανατολισμό των εμπορευματικών μεταφορών.
Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων το Συμβούλιο ενέκρινε, τον Ιούνιο του 2024, τη διαπραγματευτική του θέση («γενική προσέγγιση») σχετικά με κανονισμό για τη χρήση της χωρητικότητας της σιδηροδρομικής υποδομής στον ενιαίο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό χώρο. Το νομοθέτημα θέτει στόχο να αυξήσει τη διαθεσιμότητα των υποδομών μέσω καλύτερων διαδικασιών σχεδιασμού και κατανομής και μέσω βελτιωμένου διασυνοριακού συντονισμού, αναμένεται δε να συμβάλει σημαντικά στην αποτελεσματικότερη διαχείριση της χωρητικότητας και της κυκλοφορίας των σιδηροδρομικών υποδομών.
- Δέσμη πράξεων για τον οικολογικό προσανατολισμό των εμπορευματικών μεταφορών: Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με την αποτελεσματικότερη διαχείριση της χωρητικότητας και της κυκλοφορίας των σιδηροδρομικών υποδομών (δελτίο Τύπου, 18 Ιουνίου 2024)
- Δέσμη μέτρων για τις πράσινες εμπορευματικές μεταφορές: Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με τη λογιστική καταγραφή των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου των υπηρεσιών μεταφορών (δελτίο Τύπου, 4 Δεκεμβρίου 2023)
Χρηματοδότηση
Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» 2021-2027
Η προαγωγή της βιωσιμότητας είναι ένας από τους βασικούς στόχους του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» (ΜΣΕ). Ως βασικός μηχανισμός χρηματοδότησης για επενδύσεις στα συστήματα μεταφορών της ΕΕ, ο ΜΣΕ συμβάλλει στην απαλλαγή του τομέα της κινητικότητας από ανθρακούχες εκπομπές και, ως εκ τούτου, στην επίτευξη του στόχου για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Ο κανονισμός εφαρμόζεται αναδρομικά από την 1η Ιανουαρίου 2021.
Ο τομέας των μεταφορών θα λάβει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης (περίπου 25 δισ. ευρώ από τα 33 δισ. ευρώ), εκ των οποίων μακράν το μεγαλύτερο μερίδιο θα διατεθεί στις σιδηροδρομικές μεταφορές.