Πώς η ΕΕ εξυγιαίνει τις προβληματικές τράπεζες

Τι είναι η εξυγίανση των τραπεζών;

Η εξυγίανση των τραπεζών αποτελεί δομημένη διαδικασία για την αντιμετώπιση των προβληματικών τραπεζών. Εφαρμόζεται όταν οι αρχές κρίνουν ότι με την εξυγίανση της τράπεζας —αντί με την υπαγωγή της σε κανονικές διαδικασίες αφερεγγυότητας— θα προστατεύονταν καλύτερα η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και οι καταθέτες και θα περιοριζόταν στο ελάχιστο ο κίνδυνος χρήσης δημόσιων πόρων.

Η εξυγίανση των τραπεζών περιλαμβάνει τη χρήση ειδικών εργαλείων και μηχανισμών, όπως η διάσωση με ίδια μέσα (bail-in), η εντολή μεταβίβασης, η σύσταση μεταβατικού ιδρύματος ή ο διαχωρισμός περιουσιακών στοιχείων, για την αποτελεσματική διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων της τράπεζας.

Η διαδικασία αυτή διέπεται από την οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών (BRRD) και, για τις σημαντικές τράπεζες στην τραπεζική ένωση, από τον ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης (ΕΜΕ).

Γιατί χρειάζεται μηχανισμός για την εξυγίανση των προβληματικών τραπεζών;

Είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα ενωσιακό πλαίσιο για την εξυγίανση των τραπεζών, ώστε να αποφεύγεται η διάσωσή τους με χρήματα των φορολογουμένων και να διασφαλίζεται ότι το κόστος της πτώχευσης των τραπεζών βαρύνει τους μετόχους και τους πιστωτές.

Κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να διασώσουν τις τράπεζες για να αποτρέψουν την επαπειλούμενη πλήρη κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος μετά την καταστροφική υποχώρηση των τίτλων που ήταν εξασφαλισμένοι με ενυπόθηκα δάνεια και τη διάλυση της αγοράς των ακινήτων.

Οι διασώσεις αυτές χρηματοδοτήθηκαν από τους φορολογούμενους, διότι η κλίμακα της κρίσης απαιτούσε άμεση και ουσιαστική παρέμβαση για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της σταθερότητας στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Το πλαίσιο εξυγίανσης έχει ως στόχο να αποτρέψει την επανάληψη ενός τέτοιου σεναρίου, παρέχοντας μια σαφή και ενοποιημένη προσέγγιση για τη διαχείριση των πτωχεύσεων τραπεζών χωρίς προσφυγή σε δημόσιους πόρους.

Τι είναι ο ενιαίος μηχανισμός εξυγίανσης;

Ο ενιαίος μηχανισμός εξυγίανσης (ΕΜΕ) διασφαλίζει μια κεντρική προσέγγιση για την εξυγίανση σημαντικών τραπεζών και διασυνοριακών τραπεζικών ομίλων εντός της τραπεζικής ένωσης.

Ο μηχανισμός έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε:

Να προλαμβάνει τη μετάδοση κρίσεων σε μη συμμετέχοντα κράτη μέλη.

Να εξαλείφει τον κίνδυνο λήψης μεμονωμένων και ενδεχομένως μη συνεκτικών αποφάσεων από τα κράτη μέλη για την εξυγίανση διασυνοριακών τραπεζικών ομίλων.

Να αποτρέπει την εξάρτηση των τραπεζών από κρατική χρηματοδοτική στήριξη και από τις διαφορετικές προσεγγίσεις που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη.

Να συμπληρώνει το εποπτικό σύστημα της τραπεζικής ένωσης — τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό.

Ο ΕΜΕ εφαρμόζεται στις συμμετέχουσες χώρες της τραπεζικής ένωσης, δηλαδή στις 20 χώρες της ευρωζώνης και τη Βουλγαρία.

• Τραπεζική ένωση
• Πώς εποπτεύει η ΕΕ τον τραπεζικό τομέα
• Το ευρώ

Ποια είναι η δομή του ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης;

Ο ενιαίος μηχανισμός εξυγίανσης λειτουργεί μέσω των ακολούθων:

• το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης
• το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης

Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης

Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (SRB) είναι ένας πλήρως ανεξάρτητος οργανισμός της ΕΕ που ενεργεί ως το κύριο όργανο λήψης αποφάσεων στον ΕΜΕ.

Η εντολή του SRB καλύπτει σημαντικές τράπεζες στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού (ΕΕΜ), καθώς και διασυνοριακούς ομίλους. Είναι υπεύθυνο για τα ακόλουθα:

• σχεδιασμός εξυγίανσης: επανεξετάζει και εγκρίνει τα σχέδια εξυγίανσης που καταρτίζουν οι τράπεζες προκειμένου να διασφαλιστεί ότι είναι προετοιμασμένες για πιθανές κρίσεις
• εφαρμογή: εκτελεί προγράμματα εξυγίανσης σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης
• λήψη αποφάσεων: έχει την εξουσία να αποφασίζει σχετικά με ενέργειες εξυγίανσης και τη χρήση του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (ΕΤΕ)
• εποπτεία: παρέχει πρόσθετη εποπτεία για να διασφαλίσει τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας εξυγίανσης σε όλα τα κράτη μέλη

Το SRB συνεργάζεται στενά με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), τις εθνικές εντεταλμένες αρχές και άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ για την εκπλήρωση της εντολής του.

• Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης

Το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης

Το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης (ΕΤΕ) είναι ένα ταμείο έκτακτης ανάγκης που έχει συσταθεί σε υπερεθνικό επίπεδο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιόδους κρίσης.

Το ΕΤΕ έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε:

• να διασφαλίζει την εύτακτη εξυγίανση των προβληματικών τραπεζών, αφού εξαντληθούν άλλες επιλογές, όπως το εργαλείο διάσωσης με ίδια μέσα (bail-in)
• να αποτρέπει το ενδεχόμενο χρήσης χρημάτων των φορολογουμένων ως εργαλείο διαχείρισης κρίσεων

Το ΕΤΕ χρηματοδοτείται από εισφορές προερχόμενες από 2.777 πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων στις 21 χώρες της τραπεζικής ένωσης της ΕΕ.

Το ΕΤΕ χρηματοδοτείται από τον ίδιο τον τραπεζικό κλάδο. Όλα τα πιστωτικά ιδρύματα και οι επιχειρήσεις επενδύσεων στις 21 χώρες που συμμετέχουν στην τραπεζική ένωση της ΕΕ πρέπει να καταβάλλουν στο Ταμείο ετήσιο τέλος (αποκαλούμενο «εισφορά»). Το ποσό που πρέπει να καταβάλλει κάθε τράπεζα καθορίζεται βάσει μεγέθους και προφίλ κινδύνου της τράπεζας. Το 2023, το ΕΤΕ είχε φθάσει στο ποσό των 77,6 δισ. ευρώ.

• Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης

Ποια είναι η διαδικασία της εξυγίανσης;

Ο μηχανισμός περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια:

1. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά κατά πόσον μια τράπεζα βρίσκεται σε σημείο πτώχευσης ή πιθανής πτώχευσης. Η εκτίμηση αυτή λαμβάνει υπόψη κριτήρια όπως τα επίπεδα κεφαλαίων και ρευστότητας και/ή οι λειτουργικές δυσκολίες.
2. Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης κρίνει αν η εξυγίανση της τράπεζας εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Προς τούτο, εκτιμά τον δυνητικό αντίκτυπο της πτώχευσης της τράπεζας στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, την προστασία των κεφαλαίων των καταθετών και τη συνέχιση κρίσιμων τραπεζικών δραστηριοτήτων.
3. Εάν κριθεί αναγκαία η εξυγίανση, το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης καταρτίζει πρόγραμμα εξυγίανσης. Το πρόγραμμα αυτό περιγράφει τα εργαλεία και μέτρα που πρέπει να χρησιμοποιηθούν, όπως η διάσωση με ίδια μέσα (bail-in), η εντολή μεταβίβασης, η σύσταση μεταβατικού ιδρύματος ή ο διαχωρισμός περιουσιακών στοιχείων.
4. Εάν δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για εξυγίανση, τότε η τράπεζα τίθεται υπό εκκαθάριση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.
5. Εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις για εξυγίανση, το πρόγραμμα εξυγίανσης εγκρίνεται από το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης. Εν συνεχεία, εντός 24 ωρών, η Επιτροπή δύναται είτε να εγκρίνει το πρόγραμμα είτε να διατυπώσει αντιρρήσεις. Επιπλέον, όταν το προτεινόμενο πρόγραμμα εξυγίανσης περιλαμβάνει χρήση του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει στο Συμβούλιο να διατυπώσει αντιρρήσεις ή να εγκρίνει σημαντική τροποποίηση του ποσού του Ταμείου. Ελλείψει αντιρρήσεων από την Επιτροπή ή το Συμβούλιο, το πρόγραμμα εξυγίανσης τίθεται σε ισχύ 24 ώρες μετά την έγκρισή του από το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης.
6. Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης παρακολουθεί στενά την εφαρμογή του προγράμματος, ώστε να διασφαλίζει ότι εξελίσσεται ομαλά και αποτελεσματικά, και πραγματοποιεί τις αναγκαίες προσαρμογές για την προστασία της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Εργαλεία εξυγίανσης

• Διάσωση με ίδια μέσα (bail-in): μετατρέπει τις υποχρεώσεις σε μετοχικό κεφάλαιο, αναγκάζοντας τους μετόχους και τους πιστωτές να καλύψουν τις ζημίες. Στόχος είναι η ανακεφαλαιοποίηση της προβληματικής τράπεζας και η αποκατάσταση της βιωσιμότητάς της χωρίς να χρησιμοποιούνται χρήματα των φορολογουμένων.
• Εντολή μεταβίβασης: μεταβίβαση βιώσιμων στοιχείων της προβληματικής τράπεζας σε άλλα ιδρύματα. Το εργαλείο αυτό αποσκοπεί στη διασφάλιση της συνέχειας των κρίσιμων λειτουργιών και υπηρεσιών της τράπεζας.
• Σύσταση μεταβατικού ιδρύματος: σύσταση προσωρινής τράπεζας για τη διατήρηση κρίσιμων λειτουργιών. Το μεταβατικό ίδρυμα έχει πεπερασμένο χρονικό ορίζοντα λειτουργίας, συνήθως έως δύο έτη, με δυνατότητα παράτασης κατά ένα έτος.
• Διαχωρισμός περιουσιακών στοιχείων: τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και τα «τοξικά» περιουσιακά στοιχεία απομονώνονται σε χωριστή οντότητα, συχνά αποκαλούμενη «κακή» τράπεζα ή εταιρεία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων. Το εργαλείο αυτό συμβάλλει στην εξυγίανση του ισολογισμού της προβληματικής τράπεζας και της επιτρέπει να συνεχίσει τις δραστηριότητές της.

Χρηματοδοτική στήριξη

Κονδύλια μπορούν να αντληθούν από το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης για την παροχή της αναγκαίας χρηματοδοτικής στήριξης ώστε να διασφαλιστούν η σταθερότητα και η συνέχεια των απαραίτητων τραπεζικών υπηρεσιών. Η χρήση του ΕΤΕ πρέπει να εγκρίνεται από την Επιτροπή, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Το Συμβούλιο έχει την εξουσία να διατυπώνει αντιρρήσεις στη χρήση του ΕΤΕ, παρέχοντας πρόσθετη εποπτεία και στρατηγική καθοδήγηση.

Ποιος είναι ο ρόλος του Συμβουλίου;

Το Συμβούλιο:

• διορίζει τα μέλη του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης
• καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να καταβάλλονται οι εκ των προτέρων εισφορές στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης από τον τραπεζικό κλάδο (με την έγκριση εκτελεστικής πράξης)
• μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να διατυπώσει αντιρρήσεις για συγκεκριμένο πρόγραμμα εξυγίανσης που περιλαμβάνει τη χρήση του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης