Hoe de EU falende banken afwikkelt

Wat houdt bankafwikkeling in?

Bankafwikkeling is een gestructureerd proces voor falende banken. Het wordt toegepast wanneer autoriteiten bepalen dat het beter zou zijn de bank af te wikkelen en geen normale insolventieprocedure te hanteren, om financiële stabiliteit te waarborgen, deposanten te beschermen en het risico dat overheidsmiddelen nodig zouden zijn, tot een minimum te beperken.

Bij bankafwikkeling worden specifieke instrumenten en mechanismen gebruikt, zoals bail‑ins, de verkoop van bedrijfs­onderdelen, overbruggings­instellingen en afsplitsing van activa, om de activa en passiva van de bank doeltreffend te beheren.

Dit proces wordt geregeld door de richtlijn herstel en afwikkeling van banken en, voor belangrijke banken in de bankenunie, het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme.

Waarom is er een mechanisme nodig om falende banken af te wikkelen?

Een EU-kader voor de afwikkeling van banken is cruciaal om te vermijden dat banken met belastinggeld moeten worden gered en ervoor te zorgen dat de kosten van bankfalen door de aandeelhouders en crediteuren worden gedragen.

Tijdens de wereldwijde financiële crisis hebben overheden banken moeten redden om een totale ineenstorting van het financiële stelsel te voorkomen. Het werd namelijk bedreigd door de implosie van door hypotheken gedekte effecten en de ineenstorting van de woningmarkt.

Deze reddingsoperaties werden met belastinggeld gefinancierd omdat de omvang van de crisis onmiddellijke en substantiële maatregelen vereiste om het vertrouwen in en de stabiliteit van de financiële sector te herstellen.

Het afwikkelingskader is bedoeld om te voorkomen dat zo'n scenario zich opnieuw voordoet, door te voorzien in een duidelijke en uniforme aanpak bij het beheer van bankfalen, zonder daarbij overheidsmiddelen te gebruiken.

Wat is het gemeenschappelijk afwikkelings­mechanisme?

Het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme biedt een centrale aanpak bij de afwikkeling van belangrijke banken en grensoverschrijdende bankgroepen binnen de bankenunie.

Het mechanisme is bedoeld om:

te voorkomen dat crises overslaan naar niet-deelnemende lidstaten

te vermijden dat lidstaten afzonderlijke en mogelijke inconsistente besluiten nemen bij de afwikkeling van grensoverschrijdende bankgroepen

te voorkomen dat banken afhankelijk zijn van overheidssteun en in verschillende lidstaten verschillend worden aangepakt

het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme van de bankenunie aan te vullen

Het GAM is van toepassing op de deelnemende landen van de bankenunie: de 20 landen van de eurozone en Bulgarije.

• Bankenunie
• EU-toezicht op de bankensector
• De euro

Wat is de structuur van het gemeenschappelijk afwikkelings­mechanisme?

Het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme bestaat uit:

• de gemeenschappelijke afwikkelingsraad
• het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds

Gemeenschappelijke afwikkelingsraad

De gemeenschappelijke afwikkelingsraad (GAR) is een volledig onafhankelijk EU-agentschap dat optreedt als belangrijkste besluitvormingsorgaan in het GAM.

Onder het mandaat van deze raad vallen belangrijke banken in het kader van het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme en grensoverschrijdende groepen. De GAR is verantwoordelijk voor:

• afwikkelingsplanning: hij evalueert en ondertekent de afwikkelingsplannen van de banken zodat zij voorbereid zijn op mogelijke crises
• uitvoering: hij voert afwikkelingsregelingen uit in samenwerking met de nationale afwikkelingsautoriteiten
• besluitvorming: hij kan beslissen over afwikkelings­handelingen en het gebruik van het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (GAF)
• toezicht: hij houdt extra toezicht om te zorgen dat het afwikkelings­proces in alle lidstaten consistent en doeltreffend is

De GAR werkt nauw samen met de Europese Centrale Bank (ECB), nationale bevoegde autoriteiten en andere EU-instellingen om zijn mandaat te vervullen.

• Gemeenschappelijke afwikkelingsraad

Gemeenschappelijk afwikkelingsfonds

Het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (GAF) is een noodfonds dat op supranationaal niveau is opgericht en in tijden van crisis kan worden aangesproken.

Het fonds is bedoeld om:

• te zorgen voor een ordelijke afwikkeling van falende banken nadat andere opties, zoals de inbreng van de particuliere sector ("bail-in"), uitgeput zijn
• te vermijden dat belastinggeld wordt gebruikt als middel voor crisisbeheersing

Het GAF bestaat uit bijdragen van 2777 kredietinstellingen en beleggings­ondernemingen in de 21 landen van de EU-bankenunie.

Het GAF wordt gefinancierd door de banksector zelf. Alle kredietinstellingen en beleggings­ondernemingen in de 21 landen van de EU-bankenunie moeten een jaarlijkse vergoeding (een zogenoemde bijdrage) aan het fonds betalen. Het bedrag dat elke bank moet betalen, is gebaseerd op de grootte en de risico­componenten ervan. In 2023 bereikte het GAF € 77,6 miljard.

• Gemeenschappelijk afwikkelingsfonds

Hoe werkt het afwikkelings­proces?

Om het mechanisme toe te passen worden de volgende stappen gevolgd:

1. De Europese Centrale Bank beoordeelt of een bank faalt of waarschijnlijk zal falen. Bij deze beoordeling wordt gekeken naar criteria als kapitaal- en liquiditeitsniveaus en/of operationele uitdagingen.
2. De GAR beoordeelt of een afwikkeling van de bank het algemeen belang zou dienen. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijke gevolgen – indien de bank zou falen – voor de financiële stabiliteit, de bescherming van depositofondsen en de continuïteit van kritieke bankfuncties.
3. Als afwikkeling nodig blijkt, dan stelt de GAR een afwikkelingsregeling op. Deze regeling vermeldt de toe te passen instrumenten en maatregelen, zoals inbreng van de particuliere sector (bail-in), verkoop van de onderneming, een overbruggings­instelling of de afsplitsing van activa.
4. Zijn de voorwaarden voor afwikkeling niet vervuld, dan wordt de bank volgens het nationaal recht afgewikkeld.
5. Zijn die voorwaarden wel vervuld, dan wordt de regeling door de GAR goedgekeurd. Daarna gaat een periode van 24 uur in waarin de Commissie de regeling kan goedkeuren of ertegen bezwaar kan maken. Ook kan de Commissie, als bij de voorgestelde afwikkelingsregeling het GAF zou worden aangesproken, de Raad voorstellen daartegen bezwaar te maken of een materiële wijziging van het bedrag van het GAF goed te keuren. Maken de Raad en de Commissie geen bezwaar, dan treedt de regeling 24 uur na goedkeuring door de afwikkelings­raad in werking.
6. De GAR houdt nauwlettend toezicht op de uitvoering van de regeling om te zorgen dat alles vlot en efficiënt verloopt, en maakt waar nodig aanpassingen om financiële stabiliteit te waarborgen.

Afwikkelingsinstrumenten

• bail-in: hierbij wordt schuld omgezet in aandelen en dragen aandeelhouders en crediteuren dus de verliezen. Het doel is de falende bank te herkapitaliseren en weer levensvatbaar te maken zonder belastinggeld te gebruiken
• verkoop van de onderneming: hierbij worden levensvatbare delen van de bank overgedragen aan andere instellingen. Dit instrument is bedoeld om de continuïteit van de kritieke functies en diensten van de bank te waarborgen
• overbruggingsinstelling: hierbij wordt een tijdelijke bank opgericht om de kritieke functies te behouden. De overbruggingsinstelling kan beperkte tijd actief blijven, doorgaans twee jaar met eventuele verlenging van één jaar
• afsplitsing van activa: hierbij worden niet-renderende leningen en probleemactiva afgesplitst in een aparte entiteit, ook wel "bad bank" of "vehikel voor activabeheer" genoemd. Met dit instrument kan de balans van de falende bank worden opgeschoond en kan ze haar activiteiten voortzetten

Financiële ondersteuning

Het afwikkelingsfonds kan worden aangesproken om de nodige financiële steun te bieden teneinde stabiliteit en continuïteit van essentiële bankdiensten te waarborgen. Daarvoor moet de Commissie goedkeuring verlenen, om ervoor te zorgen dat de staatssteunregels worden nageleefd. De Raad kan bezwaar maken tegen het gebruik van het GAF en aanvullend toezicht en strategische sturing bieden.

Welke rol speelt de Raad?

De Raad:

• benoemt de leden van de GAR
• bepaalt (via een uitvoeringsbesluit) hoe de banksector de vooraf te betalen bijdragen in het GAF zal storten
• kan in bepaalde gevallen bezwaar maken tegen een specifieke afwikkelings­regeling als daarbij het GAF wordt aangewend