Jak UE restrukturyzuje upadające banki?

Na czym polega restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja banków?

Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja banków to ustrukturyzowana produra postępowania z upadającymi bankami. Ma on miejsce wtedy, kiedy władze stwierdzą, że restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja banku byłaby lepsza niż objęcie takiej instytucji zwykłą procedurą upadłościową. Może za tym przemawiać ochrona stabilności finansowej i deponentów oraz chęć zminimalizowania ryzyka sięgnięcia po środki publiczne.

Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja zakłada użycie konkretnych narzędzi i mechanizmów, takich jak umorzenie lub konwersja długu, zbycie jednostek organizacyjnych, instytucje pomostowe czy wydzielenie aktywów, po to by skutecznie rozporządzić aktywami i poradzić sobie z zobowiązaniami banku.

Procedura jest regulowana dyrektywą o naprawie oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków oraz – w przypadku istotnych banków w unii bankowej – jednolitym mechanizmem restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Dlaczego potrzebny jest specjalny mechanizm dla upadających banków?

Unijne ramy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są nieodzowne, aby nie trzeba było ratować banków z pieniędzy podatników, ale by koszty upadłości ponosili udziałowcy i wierzyciele.

Podczas globalnego kryzysu finansowego rządy musiały przyjść na ratunek bankom, aby zapobiec całkowitemu załamaniu się systemu finansowego, któremu groziła implozja rynku papierów wartościowych zabezpieczonych hipoteką oraz zapaść rynku mieszkaniowego.

Ratowanie banków było finansowane z pieniędzy podatników, ponieważ skala kryzysu wymagała pilnych i znacznych interwencji, które pozwoliłyby przywrócić sektorowi finansowemu wiarygodność i stabilność.

Ramy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji mają zapobiegać ponownemu wystąpieniu takiej sytuacji: przewidują jasne i jednolite podejście do zarządzania upadającymi bankami bez korzystania ze środków publicznych.

Czym jest jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji?

Mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji to scentralizowane podejście do tego rodzaju procesu w stosunku do istotnych banków i transgranicznych grup bankowych w unii bankowej.

Mechanizm ma:

zapobiegać rozprzestrzenianiu się kryzysów na państwa członkowskie w nim nieuczestniczące

eliminować ryzyko osobnych, potencjalnie niespójnych decyzji państw członkowskich w razie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji transgranicznych grup bankowych

zapobiegać zależności banków od wsparcia rządowego i od odmiennych podejść państw członkowskich

być uzupełnieniem systemu nadzorczego unii bankowej – jednolitego mechanizmu nadzorczego

Mechanizm jest stosowany wobec krajów uczestniczących w unii bankowej: 20 krajów strefy euro i Bułgarii.

• Unia bankowa
• Jak UE nadzoruje sektor bankowy
• Euro

Jak wygląda jednolity mechanizm?

Na jednolity mechanizm składają się:

• Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji
• jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji

Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji to całkowicie niezależna agencja UE, która w mechanizmie odgrywa rolę głównego organu decyzyjnego.

Podlegają jej istotne banki objęte jednolitym mechanizmem nadzorczym i grupy transgraniczne. Odpowiada za:

• planowanie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji: analizuje i zatwierdza plany opracowane przez banki, aby sprawdzić, czy instytucje te są przygotowane na potencjalne kryzysy
• realizację: wykonuje programy restrukturyzacyjno-likwidacyjne we współpracy z organami krajowymi
• podejmowanie decyzji: może decydować o działaniach restrukturyzacyjno-likwidacyjnych i o użyciu jednolitego funduszu
• nadzór: zapewnia dodatkowy nadzór, żeby procedura była spójna i skuteczna we wszystkich państwach członkowskich.

Realizując swoje zadania, Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji ściśle współpracuje z Europejskim Bankiem Centralnym, właściwymi organami krajowymi i innymi instytucjami UE.

• Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji

Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji to fundusz nadzwyczajny ustanowiony na szczeblu ponadnarodowym i uruchamiany w sytuacjach kryzysowych.

Fundusz ma:

• zapewnić uporządkowaną restrukturyzację i uporządkowaną likwidację upadających banków, po tym jak wyczerpane zostaną inne możliwości, np. umorzenie lub konwersja długu
• zapobiegać korzystaniu z pieniędzy podatników jako narzędzia zarządzania kryzysowego.

Fundusz powstaje ze składek 2777 instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych w 21 państwach unii bankowej.

Fundusz jest finansowany przez sektor bankowy. Wszystkie instytucje kredytowe i firmy inwestycyjne w 21 państwach należących do unii bankowej muszą płacić roczną składkę na jego rzecz. Składka każdego z banków jest obliczana proporcjonalnie do jego wielkości i elementów ryzyka. W 2023 r. stan funduszu wyniósł 77,6 mld EUR.

• Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

Jak wygląda proces restrukturyzacyjno-likwidacyjny?

Działania w ramach mechanizmu przebiegają etapami:

1. Europejski Bank Centralny ocenia, czy bank upada lub może upaść. Bierze przy tym pod uwagę kryteria takie jak poziom kapitału i płynności lub wyzwania dla działalności.
2. Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji ocenia, czy restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja leżą w interesie publicznym. Uwzględnia potencjalny wpływ upadłości banku na stabilność finansową, ochronę środków deponentów oraz ciągłość kluczowych funkcji bankowych.
3. Jeśli Jednolita Rada uzna restrukturyzację i uporządkowaną likwidację za niezbędną, opracowuje jej program. Przewiduje on narzędzia i środki, które należy zastosować, takie jak umorzenie lub konwersja długu, zbycie działalności, instytucja pomostowa lub wydzielenie aktywów.
4. Jeśli warunki restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie są spełnione, bank jest likwidowany zgodnie z prawem krajowym.
5. Jeśli warunki są spełnione, Jednolita Rada zatwierdza program restrukturyzacji. Rozpoczyna się wtedy 24-godzinny okres, podczas którego Komisja może przyjąć program albo wyrazić sprzeciw. Jeśli proponowany program przewiduje użycie jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, Komisja może też zaproponować Radzie, aby wyraziła sprzeciw albo zatwierdziła istotną zmianę kwoty z funduszu. Jeśli ani Komisja, ani Rada nie wyrażą sprzeciwu, program wchodzi w życie 24 godziny po zatwierdzeniu go przez Jednolitą Radę.
6. Jednolita Rada ściśle monitoruje realizację programu, aby przebiegała płynnie i skutecznie, a w razie potrzeby dokonuje modyfikacji, aby chronić stabilność finansową.

Instrumenty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

• Umorzenie lub konwersja długu: przekształcenie długu w udziały, w związku z czym straty są finansowane przez udziałowców i wierzycieli. Celem jest dokapitalizowanie upadającego banku i przywrócenie mu rentowności bez korzystania z pieniędzy podatników.
• Zbycie działalności: przeniesienie rentownych części upadającego banku do innych instytucji. To narzędzie ma zapewnić ciągłość kluczowych funkcji i usług banku.
• Instytucja pomostowa: ustanowienie banku tymczasowego nadal pełniącego kluczowe funkcje. Instytucja pomostowa może działać tylko przez ograniczony czas, zwykle do dwóch, maksymalnie trzech lat.
• Wydzielenie aktywów: wydzielenie kredytów zagrożonych i aktywów o obniżonej jakości w osobną jednostkę, często nazywaną bankiem likwidującym złe aktywa. Narzędzie to pomaga oczyścić bilans upadającego banku i pozwala mu kontynuować działalność.

Finansowanie wsparcia

Aby zapewnić niezbędne wsparcie finansowe, a tym samym stabilność i ciągłość zasadniczych usług bankowych, można wykorzystać środki z jednolitego funduszu. Komisja musi zatwierdzić jego użycie, aby było zgodne z zasadami pomocy państwa. Rada może sprzeciwić się użyciu funduszu, zapewniając dodatkowy nadzór i wskazówki strategiczne.

Jaką rolę odgrywa Rada UE?

Rada:

• wyznacza członków Jednolitej Rady ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji
• określa za pomocą aktu wykonawczego, jak sektor bankowy ma dokonywać składek ex ante na jednolity fundusz
• może w niektórych przypadkach sprzeciwić się danemu programowi restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji z użyciem jednolitego funduszu.