Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας

Τι είναι ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας;

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) αποτελεί τον κύριο όγκο του Next Generation EU, καθώς εξασφαλίζει σχεδόν το 90% του συνολικού κονδυλίου.

Πρόκειται για ένα πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης μεγάλης κλίμακας που σχεδιάστηκε για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19.

Αυτό το προσωρινό μέσο, που θεσπίστηκε με κανονισμό του Συμβουλίου στις 11 Φεβρουαρίου 2021, όχι μόνο στηρίζει την ανάκαμψη, αλλά διασφαλίζει επίσης ότι οι οικονομίες των κρατών μελών μπορούν να προχωρήσουν προς την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, προωθώντας τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα για το μέλλον.

Πώς εκταμιεύονται τα κονδύλια (σε τρέχουσες τιμές)

Σε τρέχουσες τιμές, το κονδύλιο Next Generation EU ανέρχεται σε περίπου 807 δισ. ευρώ. Ο ΜΑΑ, που συγκεντρώνει συνολικά το ποσό των 723,8 δισ. ευρώ, παρέχει: 385,8 δισ. ευρώ σε δάνεια και 338 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις.

Μέχρι σήμερα έχουν εκταμιευθεί περίπου 426 δισ. ευρώ από τον ΜΑΑ.

Στις 12 Απριλίου 2024 οι υπουργοί ενέκριναν συμπεράσματα σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Στα συμπεράσματά του, το Συμβούλιο αναγνώρισε τη θετική συμβολή του ΜΑΑ στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και σε άλλες προτεραιότητες της ΕΕ.

• Σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη
• Δέσμη μέτρων ανάκαμψης της ΕΕ: Το Συμβούλιο θεσπίζει τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (δελτίο Τύπου, 11 Φεβρουαρίου 2021)
• Ταμείο ανάκαμψης: Το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (δελτίο Τύπου, 12 Απριλίου 2024)

Πώς αποκτούν οι χώρες της ΕΕ πρόσβαση στα κονδύλια ανάκαμψης;

Κατά τη διάρκεια του 2021 και του 2022, τα κράτη μέλη υπέβαλαν εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) στα οποία παρουσίαζαν τα μεταρρυθμιστικά και επενδυτικά τους προγράμματα για το διάστημα έως το 2026. Κλήθηκαν να παρουσιάσουν συνεκτικές δέσμες έργων σε έξι τομείς πολιτικής.

Στις 30 Ιουνίου 2022 η Επιτροπή επικαιροποίησε τη μέγιστη χρηματοδοτική συνεισφορά για μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη για κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του κανονισμού για τον ΜΑΑ. Τα σχέδια θα επανεξεταστούν και θα αναπροσαρμοστούν ανάλογα με τις ανάγκες, ώστε να ληφθεί υπόψη η τελική κατανομή των κονδυλίων.

Τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή με βάση σειρά κριτηρίων, μεταξύ των οποίων:

• συνέπεια με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου
• βελτίωση του αναπτυξιακού δυναμικού, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας του κράτους μέλους
• αποτελεσματική συμβολή στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση (τα εθνικά σχέδια θα πρέπει να διαθέτουν τουλάχιστον το 37% του προϋπολογισμού για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα και επιπλέον τουλάχιστον 20% για μέτρα στον ψηφιακό τομέα)

Στη συνέχεια, η αξιολόγηση των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας εγκρίθηκε από το Συμβούλιο εντός ενός μηνός, με ειδική πλειοψηφία, βάσει πρότασης της Επιτροπής.

Η θετική αξιολόγηση των αιτήσεων πληρωμών εξαρτάται από την ικανοποιητική εκπλήρωση των σχετικών οροσήμων και στόχων.

Η επικύρωση της απόφασης για τους ιδίους πόρους από όλα τα κράτη μέλη επέτρεψε στην ΕΕ να ξεκινήσει τη διάθεση κονδυλίων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Αφού ξεκινήσουν οι πληρωμές, τα κράτη μέλη υποβάλλουν έκθεση προόδου δύο φορές ετησίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

• Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο με απλά λόγια

Πώς συμβάλλει το σχέδιο ανάκαμψης στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης;

Το 2022 η Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο REPowerEU για την αντιμετώπιση της διατάραξης της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας συμβάλλει στην υλοποίηση του νέου σχεδίου για τον μετασχηματισμό του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ και τη σταδιακή απεξάρτησή της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα μέσω της χρηματοδότησης υποδομών και της στήριξης ενεργειακών μεταρρυθμίσεων.

Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη προσθέτουν ειδικά κεφάλαια για το REPowerEU στα υφιστάμενα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Τα επικαιροποιημένα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλαίων για το REPowerEU, αξιολογούνται από την Επιτροπή βάσει διαδικασίας παρόμοιας με εκείνη που περιγράφεται ανωτέρω.

• REPowerEU: Η ενεργειακή πολιτική στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των χωρών της ΕΕ
• Πώς αντέδρασε η ΕΕ στην ενεργειακή κρίση του 2022;