EU-betrekkingen met de Europese Economische Ruimte

Wat is de Europese Economische Ruimte?

De Europese Economische Ruimte (EER) werd in januari 1994 opgericht door middel van een overeenkomst waarbij de lidstaten van de Europese Unie en de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) werden verenigd in één interne markt.

EER-leden

De Europese Economische Ruimte bestaat uit 30 landen: de 27 EU-lidstaten en 3 EVA-landen.

Diagram van de samenstelling van de Europese Economische Ruimte: de 27 EU-lidstaten en 3 van de 4 EVA-landen (IJsland, Liechtenstein en Noorwegen). Zwitserland is lid van de EVA, maar maakt geen deel uit van de EER.

De EVA telt 4 landen (IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland), maar Zwitserland maakt geen deel uit van de Europese Economische Ruimte. Zwitserse kiezers stemden in december 1992 in een referendum tegen deelname aan de EER. De betrekkingen tussen de EU en Zwitserland worden geregeld door een aantal afzonderlijke overeenkomsten.

Raad geeft groen licht voor overeenkomst met Zwitserland (persmededeling, 24 februari 2026)

Voordelen

Zowel burgers als bedrijven profiteren van de Europese Economische Ruimte, die de interne markt van de EU uitbreidt naar IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. De EER-overeenkomst waarborgt gelijke rechten en verplichtingen binnen de eengemaakte markt voor burgers en marktdeelnemers in de EER.

Voor burgers ondersteunt de EER het vrije verkeer van personen, waardoor het gemakkelijker wordt om in de deelnemende landen te wonen, te werken, te studeren en een bedrijf op te richten, uiteraard volgens de geldende regels.

Bedrijven krijgen dankzij de EER toegang tot een grotere markt met gemeenschappelijke regels. Dit vergemakkelijkt de handel in goederen en diensten en zorgt voor meer voorspelbare voorwaarden voor grensoverschrijdende economische activiteiten.

Uitzonderingen

De EER-overeenkomst heeft geen betrekking op de volgende EU-beleidsterreinen:

het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid
de douane-unie
het gemeenschappelijk handelsbeleid
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
justitie en binnenlandse zaken (de EER-EVA-staten maken echter wel deel uit van het Schengengebied)
directe en indirecte belasting
de economische en monetaire unie

Hoe wordt de Europese Economische Ruimte bestuurd?

De EER is gebaseerd op een institutionele structuur met 2 pijlers, die de EU-instellingen en de instellingen die de EER-EVA-staten vertegenwoordigen, samenbrengt. Dit zorgt ervoor dat de EU-regels in de EER-overeenkomst worden opgenomen en in alle deelnemende landen consequent worden toegepast, met respect voor de autonomie van beide partijen.

EER-instellingen en -besluitvormingsorganen

Bij de EER-overeenkomst zijn gezamenlijke instellingen opgericht die de samenwerking tussen de EU en de EER-EVA-staten ondersteunen. Zij houden toezicht op de uitvoering van de overeenkomst, nemen nieuwe wetgeving erin op en zorgen ervoor dat de gemeenschappelijke regels doeltreffend worden toegepast.

Gemengd comité

Het Gemengd Comité van de EER staat in voor de dagelijkse werking van de EER-overeenkomst. Het brengt vertegenwoordigers van de EU en de EER-EVA-staten bijeen en heeft als taak relevante EU-wetgeving in de overeenkomst op te nemen. Besluiten worden bij consensus genomen.

EER-Raad

De EER-Raad geeft politieke sturing aan de uitvoering van de EER-overeenkomst. De EER-Raad komt gewoonlijk tweemaal per jaar bijeen en bestaat uit leden van de Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigers van de Europese Commissie en de ministers van Buitenlandse Zaken van de EER-EVA-staten.

De EER-Raad evalueert de werking van de EER-overeenkomst en bespreekt kwesties van gemeenschappelijk politiek en economisch belang.

Zitting van de Raad van de Europese Economische Ruimte, 27 mei 2026

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA ziet erop toe dat IJsland, Liechtenstein en Noorwegen de voor de interne markt relevante regels van de EER-overeenkomst correct uitvoeren en toepassen.

Haar rol is vergelijkbaar met die van de Europese Commissie binnen de EU. Waar nodig kan zij mogelijke inbreuken op de EER-regels onderzoeken en handhavingsprocedures inleiden.

EVA-Hof

Het EVA-Hof, gevestigd in Luxemburg, zorgt voor de consistente interpretatie en toepassing van de EER-regels in IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. Het behandelt inbreukprocedures die door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA worden ingesteld, brengt op verzoek van nationale rechterlijke instanties advies uit over de interpretatie van het EER-recht en behandelt beroepen tegen besluiten van de Toezichthoudende Autoriteit.

Rol van de EU-instellingen

De EU-instellingen spelen een centrale rol in de werking van de EER-overeenkomst. De Europese Commissie stelt wetgeving voor en vertegenwoordigt de EU in het Gemengd Comité van de EER, terwijl de Raad van de Europese Unie politieke sturing geeft via de EER-Raad. De Europese Dienst voor extern optreden draagt ook bij aan de politieke dialoog met de EER-EVA-staten.

Samenwerking buiten de interne markt

Naast de samenwerking in het kader van de EER-overeenkomst en de deelname aan de interne markt van de EU werken de EU en de EER-EVA-landen nauw samen op gebieden van gemeenschappelijk belang. Deze samenwerking verloopt via politieke dialoog, gezamenlijke initiatieven en deelname aan Europese programma's.

Politieke samenwerking

De EU en de EER-EVA-landen overleggen regelmatig over Europese en internationale vraagstukken. Dankzij deze samenwerking kunnen zij van gedachten wisselen en, waar passend, hun standpunten op elkaar afstemmen over uitdagingen die van invloed zijn op het bredere Europese continent.

Op de volgende terreinen wordt samengewerkt:

buitenlands en veiligheidsbeleid, waaronder besprekingen over internationale ontwikkelingen, regionale stabiliteit en gemeenschappelijke veiligheidsuitdagingen
steun voor Oekraïne en de op regels gebaseerde internationale orde
energiezekerheid en -veerkracht
klimaatverandering en andere mondiale milieu-uitdagingen
economische veiligheid en concurrentievermogen

Samenwerking op andere gebieden

Door deel te nemen aan EU-programma's en -initiatieven dragen de EER-EVA-landen bij aan de Europese samenwerking en plukken zij daar ook de vruchten van, onder meer op de volgende gebieden:

onderzoek en innovatie, door deelname aan EU-onderzoeksprogramma's en -initiatieven ter ondersteuning van wetenschappelijke samenwerking (zoals Horizon Europa)

onderwijs, opleiding, jeugd en cultuur, via programma's die uitwisselingen, de ontwikkeling van vaardigheden en samenwerking tussen instellingen bevorderen (zoals Erasmus + en Creatief Europa)

milieu- en klimaatactie, waaronder samenwerking op het gebied van de groene transitie en duurzame ontwikkeling (bv. via het LIFE-programma)

digitale transformatie, waaronder inspanningen om de digitale connectiviteit en innovatie te versterken en een veilige digitale omgeving te bevorderen (via het initiatief Digitaal Europa)

Zie ook

Op de afbeelding staan twee mensen die een financiële grafiek met fluctuerende lijnen en staafdiagrammen bekijken, naast een stapel kartonnen dozen, als symbool voor handel en economische activiteit.

Eengemaakte markt van de EU: voordelen, feiten en cijfers

Schengen, het grootste binnengrensvrije gebied ter wereld

Een gestileerde collage van een windmolen, zonnepanelen en een wetenschapper met een smartphone, met lijnen zoals op een circuit en een H<sub>2</sub>-symbool op de achtergrond.

Horizon Europa