REPowerEU-plan: energiebeleid in nationale herstel- en veerkrachtplannen

Wat is het REPowerEU-plan?

De Russische aanvalsoorlog heeft verwoestende gevolgen voor Oekraïne. Hij heeft ook grote economische en maatschappelijke gevolgen voor de EU. In maart 2022 kwamen de EU-leiders overeen de afhankelijkheid van de EU van de invoer van gas, olie en steenkool uit Rusland geleidelijk af te bouwen door:

sneller minder fossiele brandstoffen te gebruiken
de energievoorziening en de aanvoerroutes te diversifiëren
de waterstofmarkt in de EU verder te ontwikkelen
sneller hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen
de Europese elektriciteits- en gasnetwerken beter op elkaar aan te sluiten
de EU-noodplanning voor voorzieningszekerheid aan te scherpen
de energie-efficiëntie te verbeteren en voor meer circulariteit te zorgen

Informele bijeenkomst staatshoofden en regeringsleiders, Versailles, 10-11 maart 2022

Ze vroegen de Europese Commissie met een plan te komen om snel een einde te maken aan de te grote afhankelijkheid van fossiele brandstof uit Rusland. Op 18 mei 2022 presenteerde de Commissie vervolgens het REPowerEU-plan.

Dit plan moet de EU niet alleen strategisch autonomer maken in de energiesector, maar ook de transitie naar schone energie sturen en met gebundelde krachten voor een veerkrachtiger energiesysteem zorgen.

Het REPowerEU-plan uitgelegd (Infographic)

REPowerEU is een plan om

energie te besparen
schone energie te produceren
de energievoorziening in de EU te diversifiëren
investeringen en hervormingen slim te combineren

Het plan bouwt voort op de volledige uitvoering van het Fit for 55-pakket. Dit pakket bevat de doelstelling van minstens 55% minder nettobroeikasgasemissies tegen 2030 en klimaatneutraliteit tegen 2050, zoals bepaald in de Europese Green Deal.

Fit for 55

Hoe voeren de EU-landen het REPowerEU-plan uit?

De EU-landen voegen specifieke hoofdstukken toe aan hun nationale herstel- en veerkrachtplan in het kader van NextGenerationEU om belangrijke investeringen en hervormingen te financieren en zo de doelstellingen van REPowerEU te halen. Het gaat hierbij om energiebesparing, energiediversificatie, en een snellere inzet van hernieuwbare energie.

De hervormingen en investeringen moeten vooral bijdragen aan:

betere energie-infrastructuur en -voorzieningen om te voldoen aan de directe behoeften inzake voorzieningszekerheid voor gas – ook vloeibaar aardgas (lng)–, met name om de toelevering te kunnen diversifiëren in het belang van de Unie als geheel
energie-efficiëntere gebouwen
een koolstofvrije industrie
een hogere productie en een ruimer gebruik van duurzaam biomethaan en hernieuwbare of fossielvrije waterstof
een groter aandeel en een snellere inzet van hernieuwbare energie
een oplossing voor energiearmoede
een stimulans om de energievraag te verlagen
een oplossing voor interne en grensoverschrijdende knelpunten in de energietransmissie en -distributie, en ondersteuning van emissievrij vervoer en de infrastructuur daarvoor, waaronder spoorwegen
de ondersteuning van elektriciteitsopslag

De REPowerEU-hoofdstukken bevatten een overzicht van de nieuwe hervormingen en investeringen die op of na 1 februari 2022 van start zijn gegaan. Hervormingen en investeringen die al in de aangenomen herstel- en veerkrachtplannen stonden maar nu zijn opgeschaald worden eveneens vermeld. De lidstaten verduidelijken ook de mijlpalen en streefdoelen ervan.

In mei 2022 stelde de Commissie de nodige wijzigingen van de verordening betreffende de herstel- en veerkrachtfaciliteit voor. In december 2022 bereikten Raad en Parlement een politiek akkoord over de financiering van REPowerEU, waardoor de EU-landen specifieke hoofdstukken kunnen toevoegen aan hun nationale herstel- en veerkrachtplan. De Raad nam de gewijzigde verordening op 21 februari 2023 formeel aan.

EU-herstelplan: Raad keurt REPowerEU goed (persmededeling, 21 februari 2023)

Hoe wordt het REPowerEU-plan gefinancierd?

De herstel- en veerkrachtfaciliteit is de belangrijkste financieringsbron voor REPowerEU. De REPowerEU-hoofdstukken worden meer bepaald hoofdzakelijk gefinancierd met resterende leningen ter waarde van € 225 miljard.

De lidstaten moeten de maatregelen die al uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden gefinancierd en initiatieven die worden ondersteund vanuit andere nationale en EU-fondsen, op elkaar afstemmen.

De lidstaten kunnen om een voorfinanciering van maximaal 20% van de middelen voor de REPowerEU-hoofdstukken vragen. Die krijgen ze dan in hoogstens 2 tranches.

De € 20 miljard aan subsidies komen uit het Innovatiefonds (60%) en uit de verkoop van emissierechten via het emissiehandelssysteem (ETS) (40%).

Het subsidiebedrag voor elke lidstaat wordt berekend op basis van een formule met als factoren:

de criteria van het cohesiebeleid
de mate waarin lidstaten afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen
de stijging van investeringsprijzen

De lidstaten kunnen ook tot € 5,4 miljard uit de brexitreserve of de cohesiebeleidsfondsen overhevelen naar de herstel- en veerkrachtfaciliteit om REPowerEU-maatregelen te financieren.

Herstel- en veerkrachtfaciliteit

Wat zijn de belangrijkste resultaten van het REPowerEU-plan?

De maatregelen die in het kader van het REPowerEU-plan zijn genomen, hebben EU-burgers en -bedrijven beschermd tegen energietekorten, de overgang naar schone energie versneld en de strategische autonomie van de EU versterkt. Ze hebben ook bijgedragen tot de diversificatie van de bevoorradingsbronnen en -routes.

Zo heeft de EU in het kader van dit plan:

maatregelen aangenomen om de vraag naar gas terug te brengen
regels voor gasopslag ingevoerd
investeringen in hernieuwbare energie gestimuleerd
versnelde vergunningsprocedures voor hernieuwbare energie ingesteld
gezamenlijke gasaankopen gefaciliteerd

Daarnaast is de invoer van Russisch gas gedaald van 45% in 2021 tot 13% in 2025. Wat de invoer van andere fossiele brandstoffen betreft: na de vaststelling van EU-sancties tegen Rusland werd alle invoer van Russische steenkool verboden en is de invoer van olie in 2025 teruggebracht van 27% tot minder dan 3%.

Om de resterende invoer van Russische olie en gas volledig stop te zetten, heeft de Commissie in mei 2025 de REPowerEU-routekaart gepresenteerd als vervolg op het REPowerEU-plan. Een van de belangrijkste resultaten is een nieuwe verordening om de invoer van Russisch gas in de EU volledig te stoppen.

In december 2025 bereikten Raad en Parlement een voorlopig akkoord over deze nieuwe verordening, die op 26 januari 2026 formeel werd aangenomen. De verordening bevat een stapsgewijs verbod op de invoer van zowel lng als leidinggas uit Rusland, dat vanaf eind 2026, respectievelijk het najaar 2027 een volledig verbod wordt.