Usuwanie dwutlenku węgla

Na czym to polega?

Usuwanie dwutlenku węgla to proces aktywnego usuwania dwutlenku węgla (CO₂) z atmosfery.

Ponieważ ograniczenie wszystkich emisji gazów cieplarnianych u źródła nie jest możliwe, usuwanie dwutlenku węgla ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważenia nieuniknionych emisji i ograniczenia globalnego ocieplenia.

Na proces ten składa się usuwanie CO₂ i jego bezpieczne składowanie, tak aby nie mógł on przyczyniać się do wzrostu temperatury na świecie. Emisje zaoszczędzone dzięki działaniom związanym z usuwaniem dwutlenku węgla są na ogół nazywane „emisjami ujemnymi”.

Jakie główne metody są stosowane?

Stosuje się różne metody usuwania dwutlenku węgla z atmosfery. Obejmują one rozwiązania z wykorzystaniem technologii lub oparte na zasobach przyrodniczych, takie jak:

• odbudowa lasów i rekultywacja gleb z myślą o wzmocnieniu ich naturalnej zdolności pochłaniania dwutlenku węgla
• lepsze gospodarowanie gruntami rolnymi w celu zwiększenia ich potencjału, jeśli chodzi o pochłanianie dwutlenku węgla
• bezpośrednie wychwytywanie dwutlenku węgla przy wykorzystaniu systemów mechanicznych, które zasysają CO₂ i umieszczają go w obiektach lub produktach w celu składowania
• sekwestracja dwutlenku węgla z biopaliw i zakładów produkcji bioenergii
• składowanie dwutlenku węgla w trwałych produktach, takich jak drewnopochodne wyroby budowlane.

Jak UE reguluje tę kwestię?

UE i jej państwa członkowskie są prawnie zobowiązane do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Będzie to wymagało drastycznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz zrównoważenia pozostałych nieuniknionych emisji – pochodzących z sektorów zależnych od węgla – poprzez usuwanie dwutlenku węgla. Intensywniejsze ograniczanie emisji i działania służące usuwaniu CO₂ z atmosfery mają zatem zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celu dotyczącego neutralności klimatycznej.

Do 2050 r. usuwanie dwutlenku węgla i jego emisje będą musiały zrównoważyć się

* Zaopatrzenie w energię: obejmuje produkcję bioenergii z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla (BECCS); przemysł: nie obejmuje przemysłowego usuwania dwutlenku węgla innego niż w ramach BECCS

Usuwanie dwutlenku węgla za pomocą systemów naturalnych zmniejszyło się w ostatnich latach, podczas gdy przemysłowe usuwanie dwutlenku węgla nie jest jeszcze w pełni rozwinięte. UE chce zintensyfikować działania związane z usuwaniem dwutlenku węgla i jest zdecydowana opracować jasne zasady regulujące te działania.

Inicjatywy polityczne UE w tym obszarze obejmują:

• unijny system certyfikacji usuwania dwutlenku węgla
• rozwiązania w zakresie rolnictwa węglowego
• cel dotyczący usuwania dwutlenku węgla na gruntach rolnych i leśnych.

Unijny system certyfikacji

Instytucje UE pracują nad ustanowieniem ram prawnych służących certyfikacji działań związanych z usuwaniem dwutlenku węgla.

Pierwszym krokiem w kierunku intensyfikacji takich działań w UE jest ustanowienie wiarygodnego systemu służącego mierzeniu, monitorowaniu i weryfikacji takich operacji.

Projekt przedstawiony przez Komisję w 2022 r. został wstępnie uzgodniony przez Radę i Parlament Europejski podczas rozmów trójstronnych w lutym 2024 r. Rada przyjęła stanowisko na negocjacje z Parlamentem w listopadzie 2023 r.

Rada przyjęła nowe przepisy w listopadzie 2024 r.

• Rada zatwierdza unijne ramy certyfikacji usuwania dwutlenku węgla, technik węglochłonnych i składowania dwutlenku węgla w produktach (komunikat prasowy z 19 listopada 2024)

Jak działa unijna certyfikacja?

Certyfikacja ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia większej jasności i przejrzystości działań związanych z usuwaniem dwutlenku węgla oraz dla uniknięcia niejasności w identyfikacji takich działań.

Rozporządzenie w sprawie ogólnounijnych dobrowolnych ram certyfikacji usuwania dwutlenku węgla pozwoli:

• ułatwić i przyspieszyć wdrażanie działań związanych z usuwaniem dwutlenku węgla i redukcją emisji w glebie
• określić kryteria identyfikacji wysokiej jakości usuwania i redukcji
• tworzyć możliwości biznesowe dla przemysłu i zarządców gruntów rolnych
• przeciwdziałać pseudoekologicznemu marketingowi i budować zaufanie.

Jakie działania mają zostać objęte nowymi przepisami?

Zgodnie ze wstępnym porozumieniem osiągniętym w lutym 2024 r. projekt rozporządzenia przewiduje:

trwałe składowanie dwutlenku węgla za pomocą technologii przemysłowych, takich jak produkcja bioenergii z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla (BECCS) oraz wychwytywanie dwutlenku węgla bezpośrednio z powietrza i jego składowanie (DACCS)

składowanie dwutlenku węgla i redukcja emisji w glebie z rolnictwa węglowego przez co najmniej pięć lat (np. poprzez odbudowę lasów, gospodarowanie glebą i terenami podmokłymi oraz stosowanie praktyk uprawy okrywowej)

składowanie dwutlenku węgla w trwałych produktach (takich jak drewnopochodne wyroby budowlane) przez co najmniej 35 lat

Metody takie jak wychwytywanie dwutlenku węgla ze źródeł kopalnych na potrzeby składowania (CCS) i utylizacji (CCU) nie podlegałyby tym przepisom. Do 2026 r. Komisja dokona przeglądu zakresu tych przepisów, aby ocenić, na ile możliwe jest uwzględnienie w nich redukcji emisji z rolnictwa związanych z hodowlą zwierząt.

Kryteria certyfikacji

Działania mogą być certyfikowane zgodnie z przepisami unijnymi, jeśli spełniają cztery kryteria jakościowe:

• mierzenie: działania związane z usuwaniem dwutlenku węgla muszą przynosi korzyści w postaci możliwego do zmierzenia usunięcia dwutlenku węgla netto lub redukcji emisji dwutlenku węgla (co oznacza, że usunięcie dwutlenku węgla lub redukcja emisji powinny przewyższać emisje będące wynikiem danego działania)
• zasada dodatkowości: działania wykraczają poza standardowe praktyki
• składowanie długoterminowe: certyfikaty są powiązane z czasem trwania składowania, tak by zapewnić jego długoterminowość i zminimalizować ryzyko uwolnienia składowanego dwutlenku węgla
• zrównoważony rozwój: działania przyczyniają się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju, na przykład poprzez ochronę bioróżnorodności i zasobów wodnych.

Komisji Europejskiej, wspomaganej przez grupę ekspertów, powierzono zadanie opracowania metod certyfikacji w oparciu o te kryteria.

Proces certyfikacji

Proces certyfikacji działań związanych z usuwaniem dwutlenku węgla ma mieć charakter dobrowolny.

Ogólnounijny rejestr certyfikacji ma zostać opracowany cztery lata po wejściu w życie rozporządzenia.

Do uzyskania certyfikacji prowadzą następujące kroki:

1. podmioty przedkładają wyczerpujące informacje na temat swoich działań związanych z usuwaniem dwutlenku węgla
2. niezależne jednostki certyfikujące będące osobami trzecimi weryfikują działania pod kątem kryteriów i metodyki UE
3. certyfikaty są wydawane podmiotom
4. działania są rejestrowane w rejestrze UE.

W rozporządzeniu określa się jasne obowiązki co do monitorowania i zasady odpowiedzialności podmiotów.

Rozwiązania w zakresie rolnictwa węglowego

Rada zatwierdziła konkluzje o rolnictwie regeneratywnym (zwanym również rolnictwem węglowym) w następstwie komunikatu Komisji Europejskiej z kwietnia 2022 r. dotyczącego zrównoważonego obiegu węgla. W konkluzjach zachęca się do praktyk rolniczych, które pomagają wychwytywać i składować CO₂.

• Rada przyjmuje konkluzje o rolnictwie regeneratywnym (komunikat prasowy z 7 kwietnia 2022)

Cel dotyczący usuwania dwutlenku węgla na gruntach rolnych i leśnych

W ramach pakietu „Gotowi na 55” UE przyjęła przepisy zobowiązujące państwa członkowskie do usunięcia 310 mln ton ekwiwalentu CO₂ do 2030 r. w sektorze użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa. Sektor ten obejmuje działania związane z użytkowaniem gruntów i lasów, które naturalnie pochłaniają i wychwytują dwutlenek węgla, oraz gospodarowaniem nimi.

Aby osiągnąć cel w zakresie usuwania dwutlenku węgla, wyznaczono wiążące cele dla poszczególnych państw członkowskich.

Rada formalnie przyjęła rozporządzenie w marcu 2023 r.

• „Gotowi na 55”: Rada przyjmuje rozporządzenia o wspólnym wysiłku redukcyjnym oraz o sektorze użytkowania gruntów i leśnictwa (komunikat prasowy z 28 marca 2023)