Koolstof­verwijderingen

Wat is koolstofverwijdering?

Koolstofverwijdering is het proces om _{koolstofdioxide (CO2) actief uit de atmosfeer te verwijderen}.

Het lukt niet om alle broeikasgas­emissies aan de bron terug te dringen. Daarom moet koolstofverwijdering onvermijdelijke emissies compenseren en de opwarming van de aarde beperken.

Bij koolstofverwijdering wordt CO₂ veilig weggehaald en opgeslagen, zodat het niet bijdraagt tot stijging van de temperaturen wereldwijd. De bespaarde emissies worden meestal "negatieve emissies" genoemd.

Wat zijn de belangrijkste methoden om CO₂ te verwijderen?

Er worden verschillende methoden gebruikt om koolstofdioxide uit de atmosfeer te verwijderen, zowel technologische als op de natuur gebaseerde:

• bos- en bodemherstel om hun natuurlijke vermogen om koolstof op te slaan te vergroten
• beter beheer van landbouwgrond om het koolstofopslag­potentieel ervan te vergroten
• rechtstreekse afvang van koolstof met mechanische systemen die CO₂ opzuigen en in opslag­faciliteiten of -producten injecteren
• koolstofvastlegging uit installaties voor de productie van biobrandstoffen en bio-energie
• koolstofopslag in duurzame producten, zoals houten bouwmaterialen

Hoe reguleert de EU koolstofverwijderingen?

De EU en haar lidstaten hebben zich er wettelijk toe verbonden om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Om dat te bereiken moet de uitstoot van broeikasgassen drastisch worden verminderd, en moeten de resterende, onvermijdelijke emissies (in koolstof­afhankelijke sectoren) gecompenseerd worden met koolstof­verwijderingen. Meer emissiereductie en andere activiteiten om CO₂ uit de atmosfeer te halen, zijn essentieel om de neutraliteits­doelstelling te bereiken.

In 2050 moet er een nettobalans zijn bereikt tussen koolstofverwijderingen en -emissies

*Energievoorziening: inclusief bio-energie met koolstofafvang en -opslag (BECCS); industrie: exclusief niet-BECCS industriële verwijderingen

Koolstofverwijderingen via natuurlijke systemen zijn de afgelopen jaren afgenomen, terwijl industriële koolstof­verwijderingen nog niet volledig zijn ontwikkeld. De EU wil hier vaart achter zetten en werkt aan duidelijke regels.

Het gaat om initiatieven als:

• een EU-certificeringssysteem voor koolstofverwijderingen
• oplossingen voor koolstoflandbouw
• een streefcijfer voor koolstofverwijderingen in land en bossen

Een EU-certificeringssysteem voor koolstofverwijderingen

De EU-instellingen werken aan een rechtskader om koolstof­verwijderings­activiteiten te certificeren.

De eerste stap ter stimulering van koolstofverwijderings­activiteiten in de EU is het opzetten van een betrouwbaar systeem om deze activiteiten te kwantificeren, te monitoren en te verifiëren.

In februari 2024 bereikten Raad en Parlement een voorlopig akkoord over het Commissie­voorstel uit 2022. De Raad had zijn standpunt voor onderhandelingen met het Parlement in november 2023 vastgesteld.

In november 2024 nam de Raad de nieuwe regels aan.

• Raad akkoord over certificeringskader voor koolstof­verwijderingen, koolstof­landbouw en koolstofopslag (persmededeling, 19 november 2024)

Hoe werkt het EU-certificeringssysteem voor koolstofverwijdering?

Certificering is cruciaal voor duidelijkere, transparantere en ondubbelzinnige koolstof­verwijderings­handelingen.

De voorgestelde verordening over een EU-breed vrijwillig certificeringskader voor koolstof­verwijdering moet:

• de uitrol van koolstof­verwijdering- en bodem­emissie­reductie-activiteiten faciliteren en versnellen
• voorzien in criteria voor het vaststellen van hoogwaardige verwijderingen en vermindering
• zakelijke kansen creëren voor de industrie en voor grondbeheerders
• greenwashing tegengaan en vertrouwen opbouwen

Om welke activiteiten gaat het?

Volgens het voorlopig akkoord van februari 2024 gaat het om:

permanente koolstofopslag door industriële technologieën, zoals bio-energie met koolstofafvang en -opslag en directe afvang en opslag van koolstof in de lucht

koolstofopslag en bodem­emissie­reductie van koolstoflandbouw voor ten minste 5 jaar (bijvoorbeeld door herstel van bossen, bodem- en wetlands­beheer en dekgewas­praktijken)

koolstofopslag in duurzame producten (zoals houten bouw­materialen) gedurende ten minste 35 jaar

Methoden als afvang van fossiele koolstof voor opslag (CCS) en gebruik (CCU) vallen niet onder de regels. Tegen 2026 moet de Commissie het toepassingsgebied van de regels herzien en nagaan of emissiereductie in de veehouderij haalbaar is.

Certificeringscriteria

Activiteiten worden volgens de EU-regels gecertificeerd als zij voldoen aan 4 kwaliteits­criteria:

• kwantificering: de activiteiten moeten een kwantificeerbaar netto­voordeel op het gebied van koolstof­verwijdering of -emissiereductie opleveren (d.w.z. meer koolstofverwijdering en emissiereductie dan emissies van de activiteit)
• additionaliteit: de activiteiten gaan verder dan standaardpraktijken
• langetermijnopslag: de opslag moet langdurig zijn en het risico dat koolstof vrijkomt tot een minimum beperkt
• duurzaamheid: de activiteiten dragen bij tot duurzaamheidsdoelen, o.a. door de biodiversiteit en de watervoorraden te beschermen

De Europese Commissie moet, bijgestaan door een deskundigen­groep en op basis van deze criteria, de certificerings­methoden ontwikkelen.

Het certificeringsproces

Het certificeringsproces voor koolstof­verwijderings­activiteiten moet vrijwillig zijn.

4 jaar na de inwerkingtreding van de verordening moet er een EU-breed certificerings­register bestaan.

Certificering verloopt in de volgende 4 stappen:

1. exploitanten zorgen voor uitgebreide informatie over hun koolstofverwijderings­activiteit
2. onafhankelijke externe certificeerders verifiëren deze aan de hand van de EU-criteria en -methodologie
3. exploitanten ontvangen de certificaten
4. de activiteiten worden geregistreerd in het EU-register

De verordening bevat duidelijke monitoring­verplichtingen en aansprakelijkheids­regels voor exploitanten.

Oplossingen voor koolstoflandbouw

In navolging van de mededeling van de Europese Commissie van april 2022 over duurzame koolstofcycli heeft de Raad de conclusies over koolstofarme landbouw goedgekeurd. Deze conclusies moedigen landbouwpraktijken voor koolstofafvang en duurzame opslag aan.

• Raad neemt conclusies aan over koolstofarme landbouw (pers­mededeling, 7 april 2022)

Een streefcijfer voor koolstofverwijderingen op het land en in bossen

In het kader van het Fit for 55-pakket heeft de EU wetgeving aangenomen die de lidstaten verplicht om in 2030 in de sector landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw 310 miljoen ton CO₂-equivalent verwijderd te hebben. Onder deze sector vallen activiteiten op het gebied van het gebruik en beheer van grond en bossen, die van nature koolstof absorberen en afvangen.

Om het koolstofverwijderingsdoel te bereiken, bestaan er voor elke lidstaat bindende streefcijfers.

In maart 2023 nam de Raad de verordening aan.

• Fit for 55: Raad neemt verordeningen aan over verdeling inspanningen, en sector landgebruik en bosbouw (pers­mededeling, 28 maart 2023)