Απορροφήσεις άνθρακα

Τι είναι η απορρόφηση άνθρακα;

Ως απορρόφηση άνθρακα νοείται η διαδικασία ενεργού απομάκρυνσης του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) από την ατμόσφαιρα.

Δεδομένου ότι δεν είναι δυνατή η μείωση όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην πηγή, η απορρόφηση άνθρακα έχει ζωτική σημασία για την αντιστάθμιση των αναπόφευκτων εκπομπών και τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Με τον όρο απορρόφηση άνθρακα νοείται η απομάκρυνση του CO₂ και η ασφαλής αποθήκευσή του, ώστε να μην μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Οι εκπομπές που εξοικονομούνται μέσω δραστηριοτήτων απορρόφησης άνθρακα ονομάζονται εν γένει «αρνητικές εκπομπές».

Ποιες είναι οι κύριες μέθοδοι για την απορρόφηση του CO₂;

Για την απομάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα χρησιμοποιούνται διάφορες μέθοδοι. Αυτές περιλαμβάνουν τεχνολογικές λύσεις και λύσεις που βασίζονται στη φύση:

• αποκατάσταση των δασών και του εδάφους για την ενίσχυση της φυσικής τους ικανότητας για αποθήκευση άνθρακα
• καλύτερη διαχείριση των γεωργικών εκτάσεων με σκοπό την αύξηση του δυναμικού τους για αποθήκευση άνθρακα
• απευθείας δέσμευση άνθρακα με χρήση μηχανικών συστημάτων που απορροφούν το CO₂ και το εισάγουν σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης ή προϊόντα
• δέσμευση άνθρακα από μονάδες παραγωγής βιοκαυσίμων και βιοενέργειας
• αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα μακράς διαρκείας, όπως οι κατασκευές με βάση το ξύλο

Με ποιον τρόπο ρυθμίζει η ΕΕ τις απορροφήσεις άνθρακα;

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν δεσμευθεί νομικά να επιτύχουν κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Αυτό θα απαιτήσει δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και αντιστάθμιση των υπόλοιπων, αναπόφευκτων εκπομπών —από τομείς που εξαρτώνται από τον άνθρακα— με απορροφήσεις άνθρακα. Ως εκ τούτου, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της ουδετερότητας είναι απαραίτητο να κλιμακωθούν οι μειώσεις των εκπομπών και των δραστηριοτήτων για την απομάκρυνση του CO₂ από την ατμόσφαιρα.

Έως το 2050 θα πρέπει να επιτευχθεί καθαρό ισοζύγιο μεταξύ των απορροφήσεων και των εκπομπών άνθρακα

*Ενεργειακός εφοδιασμός: περιλαμβάνει βιοενέργεια με δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα (BECCS)· βιομηχανία: δεν περιλαμβάνει βιομηχανικές απορροφήσεις εκτός BECCS

Οι απορροφήσεις άνθρακα με χρήση φυσικών συστημάτων έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ η απορρόφηση άνθρακα από τη βιομηχανία δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως. Η ΕΕ επιθυμεί να ενισχύσει τις δραστηριότητες απορρόφησης άνθρακα και δεσμεύεται να αναπτύξει σαφείς κανόνες για τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων αυτών.

Οι πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα περιλαμβάνουν:

• σύστημα πιστοποίησης της ΕΕ για τις απορροφήσεις άνθρακα
• λύσεις ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας
• στόχο για τις απορροφήσεις άνθρακα στη γη και τα δάση

Σύστημα πιστοποίησης της ΕΕ για τις απορροφήσεις άνθρακα

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ επεξεργάζονται πρόταση για τη θέσπιση νομικού πλαισίου για την πιστοποίηση των δραστηριοτήτων απορρόφησης άνθρακα.

Το πρώτο βήμα για την ενίσχυση των δραστηριοτήτων απορρόφησης άνθρακα στην ΕΕ είναι η δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος για τον ποσοτικό προσδιορισμό, την παρακολούθηση και την επαλήθευση των εν λόγω δραστηριοτήτων.

Η πρόταση, που υποβλήθηκε από την Επιτροπή το 2022, εγκρίθηκε προσωρινά από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά τους τριμερείς διαλόγους που έλαβαν χώρα τον Φεβρουάριο του 2024. Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του για τις διαπραγματεύσεις με το Κοινοβούλιο τον Νοέμβριο του 2023.

Το Συμβούλιο ενέκρινε τους νέους κανόνες τον Απρίλιο του 2024.

• Πράσινο φως του Συμβουλίου για το ενωσιακό πλαίσιο πιστοποίησης για τις μόνιμες απορροφήσεις άνθρακα, την ανθρακοδεσμευτική γεωργία και την αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα (δελτίο Τύπου, 19 Νοεμβρίου 2024)

Πώς λειτουργεί η πιστοποίηση της απορρόφησης άνθρακα στην ΕΕ;

Η πιστοποίηση είναι καίριας σημασίας προκειμένου οι δραστηριότητας απορρόφησης άνθρακα να καταστούν σαφέστερες και περισσότερο διαφανείς και να αποφευχθεί η ασάφεια κατά τον προσδιορισμό τους.

Η πρόταση κανονισμού σχετικά με ένα εθελοντικό πλαίσιο πιστοποίησης της απορρόφησης άνθρακα σε επίπεδο ΕΕ έχει τους ακόλουθους στόχους:

• διευκόλυνση και επιτάχυνση της ανάπτυξης δραστηριοτήτων απορρόφησης άνθρακα και μείωσης των εκπομπών από το έδαφος
• παροχή κριτηρίων για τον προσδιορισμό των υψηλής ποιότητας απορροφήσεων και μειώσεων
• δημιουργία επιχειρηματικών ευκαιριών για τη βιομηχανία και τους διαχειριστές γης
• αντιμετώπιση της προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας και οικοδόμηση εμπιστοσύνης

Ποιες δραστηριότητες θα καλύπτονται;

Σύμφωνα με την προσωρινή συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Φεβρουάριο του 2024, ο προτεινόμενος κανονισμός θα καλύπτει:

μόνιμη αποθήκευση άνθρακα μέσω βιομηχανικών τεχνολογιών, όπως η βιοενέργεια με δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα (BECCS) και η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα απευθείας από την ατμόσφαιρα (DACCS)

αποθήκευση άνθρακα και μείωση των εκπομπών από το έδαφος μέσω ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας για τουλάχιστον πέντε έτη (για παράδειγμα με την αποκατάσταση των δασών, τη διαχείριση του εδάφους και των υγροτόπων και τη χρήση πρακτικών εδαφοκάλυψης)

αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα μακράς διαρκείας (όπως κατασκευές με βάση το ξύλο) για τουλάχιστον 35 έτη

Οι κανόνες δεν θα καλύπτουν μεθόδους όπως η δέσμευση άνθρακα ορυκτής προέλευσης για αποθήκευση (CCS) και χρήση (CCU). Έως το 2026 η Επιτροπή θα επανεξετάσει το πεδίο εφαρμογής των κανόνων προκειμένου να αξιολογήσει τη σκοπιμότητα της συμπερίληψης μειώσεων των γεωργικών εκπομπών που συνδέονται με την κτηνοτροφία.

Κριτήρια πιστοποίησης

Οι δραστηριότητες θα μπορούν να λάβουν πιστοποίηση σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ εφόσον πληρούν τέσσερα κριτήρια ποιότητας:

• ποσοτικός προσδιορισμός: οι δραστηριότητες πρέπει να αποφέρουν ποσοτικά προσδιορίσιμο όφελος ως προς την καθαρή απορρόφηση άνθρακα ή τη μείωση των εκπομπών (δηλαδή η απορρόφηση άνθρακα και η μείωση των εκπομπών θα πρέπει να υπερβαίνουν τις εκπομπές που παράγονται από τη δραστηριότητα)
• προσθετικότητα: οι δραστηριότητες υπερβαίνουν τις συνήθεις πρακτικές
• μακροπρόθεσμη αποθήκευση: τα πιστοποιητικά συνδέονται με τη διάρκεια της αποθήκευσης ώστε να εξασφαλίζεται μακροπρόθεσμη αποθήκευση και να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος απελευθέρωσης άνθρακα
• βιωσιμότητα: οι δραστηριότητες συμβάλλουν στην επίτευξη στόχων βιωσιμότητας, για παράδειγμα μέσω προστασίας της βιοποικιλότητας και των υδάτινων πόρων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επικουρούμενη από ομάδα εμπειρογνωμόνων, έχει επιφορτιστεί με την ανάπτυξη μεθοδολογιών πιστοποίησης με βάση τα εν λόγω κριτήρια.

Η διαδικασία πιστοποίησης

Η διαδικασία πιστοποίησης των δραστηριοτήτων απορρόφησης άνθρακα θα έχει εθελοντικό χαρακτήρα.

Τέσσερα έτη μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού της ΕΕ θα δημιουργηθεί μητρώο πιστοποιήσεων σε επίπεδο Ένωσης.

Για την απόκτηση πιστοποίησης, θα πρέπει να ακολουθούνται τα εξής βήματα:

1. οι φορείς εκμετάλλευσης παρέχουν ολοκληρωμένες πληροφορίες σχετικά με την οικεία δραστηριότητα απορρόφησης άνθρακα
2. ανεξάρτητοι τρίτοι φορείς πιστοποίησης επαληθεύουν τις δραστηριότητες με βάση τα κριτήρια και τη μεθοδολογία της ΕΕ
3. τα πιστοποιητικά χορηγούνται στους φορείς εκμετάλλευσης
4. οι δραστηριότητες καταχωρίζονται στο μητρώο της ΕΕ

Ο κανονισμός θα καθορίζει σαφείς υποχρεώσεις παρακολούθησης και κανόνες περί ευθύνης για τους φορείς εκμετάλλευσης.

Λύσεις ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας

Το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με την ανθρακοδεσμευτική γεωργία, σε συνέχεια της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Απριλίου 2022 σχετικά με τους βιώσιμους κύκλους άνθρακα. Στόχος των συμπερασμάτων είναι να ενθαρρυνθούν γεωργικές πρακτικές που βοηθούν στη δέσμευση και αποθήκευση CO₂.

• Το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα σχετικά με την ανθρακοδεσμευτική γεωργία (δελτίο Τύπου, 7 Απριλίου 2022)

Στόχος για τις απορροφήσεις άνθρακα στη γη και τα δάση

Στο πλαίσιο της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 % (Fit for 55), η ΕΕ θέσπισε νομοθεσία με την οποία απαιτείται από τα κράτη μέλη η απορρόφηση 310 εκατομμυρίων τόνων ισοδυνάμου CO₂ έως το 2030 στον τομέα χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοπονίας. Ο τομέας περιλαμβάνει δραστηριότητες που σχετίζονται με τη χρήση και τη διαχείριση της γης και των δασών που απορροφούν και δεσμεύουν τον άνθρακα με φυσικό τρόπο.

Για την επίτευξη του στόχου απορρόφησης άνθρακα, καθορίστηκαν δεσμευτικοί στόχοι για κάθε κράτος μέλος.

Ο κανονισμός εκδόθηκε από το Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2023.

• Δέσμη Fit for 55: Έκδοση κανονισμών του Συμβουλίου για τον επιμερισμό των προσπαθειών και τον τομέα της χρήσης γης και της δασοπονίας (δελτίο Τύπου, 28 Μαρτίου 2023)