Wejście do strefy euro

Wejście do strefy euro oznacza przyjęcie drugiej na świecie pod względem wielkości waluty rezerwowej i drugiej najczęściej używanej waluty handlowej.

Aby przyjąć euro, dane państwo musi spełnić kryteria określone w traktacie z Maastricht z 1992 r. („kryteria z Maastricht”).

Te gospodarcze i prawne wymogi ustanowiono po to, by upewnić się, że państwa członkowskie są gotowe do wprowadzenia euro i że ich funkcjonowanie w strefie euro będzie niezakłócone.

Ostatnim państwem, które przystąpiło do strefy euro, jest Bułgaria. Kraj ten wprowadzi wspólną walutę 1 stycznia 2026 r.

Międzynarodowa rola euro

Klauzula zwalniająca

Wszystkie państwa UE, gdy spełnią kryteria konwergencji, są zasadniczo zobowiązane do wprowadzenia euro. Jedynym wyjątkiem jest Dania, która korzysta z traktatowej klauzuli zwalniającej ją z tego obowiązku.

Dania może jednak w dowolnym momencie wystąpić o przyjęcie do strefy.

_{Warunki wejścia}

Aby wejść do strefy euro, państwa UE muszą najpierw:

spełnić gospodarcze kryteria konwergencji
zapewnić konwergencję prawną.

Gospodarcze kryteria konwergencji

Stabilne ceny

Stabilne stopy procentowe

Stabilne finanse publiczne

Stabilny kurs wymiany walut

Stabilne ceny

Państwo musi dowieść, że utrzymuje równowagę cenową i ma średni wskaźnik inflacji (przez rok) nie wyższy niż 1,5 punktu procentowego powyżej wskaźnika trzech najstabilniejszych cenowo krajów strefy euro.

Zdrowe i stabilne finanse publiczne

planowany lub faktyczny deficyt finansów publicznych nie powinien przekraczać 3% PKB
wskaźnik zadłużenia publicznego nie powinien przekraczać 60% PKB

Długoterminowe stopy procentowe dowodzące trwałości konwergencji

Średnie długoterminowe nominalne stopy procentowe w tym państwie mogą najwyżej o 2 punkty procentowe przekraczać stopy trzech państw członkowskich osiągających najlepsze wyniki.

Stabilny kurs walutowy dowodzący odporności gospodarki na wahania kursów

Państwo musi przez co najmniej dwa lata uczestniczyć w mechanizmie kursowym ERM II:

bez znacznych odchyleń od centralnego kursu ERM II
bez dewaluacji centralnego kursu jego waluty wobec euro.

Mechanizm kursowy (ERM II) ma wykazać, czy gospodarka danego państwa może funkcjonować sprawnie bez stosowania nadmiernych wahań kursów walutowych.

Gdy państwo spoza strefy euro przystępuje do mechanizmu, jego waluta krajowa zostaje powiązana z euro według kursu centralnego uzgadnianego z państwami członkowskimi strefy euro, państwami spoza strefy euro już uczestniczącymi w mechanizmie oraz Europejskim Bankiem Centralnym, z udziałem Komisji. Dopuszczalne są wtedy wahania kursu waluty w ramach standardowego limitu wynoszącego 15% powyżej lub poniżej uzgodnionego kursu centralnego.

Ponieważ przystąpienie do mechanizmu to warunek wejścia do strefy euro, wszystkie państwa członkowskie spoza strefy (z wyjątkiem Danii) muszą na pewnym etapie do niego przystąpić.

Od 2018 r. państwa chcące przystąpić do mechanizmu muszą też nawiązać ścisłą współpracę z jednolitym mechanizmem nadzorczym Europejskiego Banku Centralnego i uprzednio wdrożyć określone zobowiązania polityczne.

Konwergencja prawna

Kandydaci do członkostwa w strefie euro muszą także dopilnować, aby ich przepisy krajowe były zgodne z unijnym traktatem i ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC) i Europejskiego Banku Centralnego.

Traktat i statut przewidują niezależność banków centralnych.

Ocena gotowości kandydata: raporty o konwergencji

Przynajmniej raz na dwa lata Europejski Bank Centralny i Komisja Europejska oceniają, czy państwa członkowskie spoza strefy euro („państwa członkowskie objęte derogacją”) spełniają kryteria konwergencji i tym samym są gotowe do wprowadzenia euro. Każda z instytucji prezentuje wnioski we własnym raporcie o konwergencji.

Raporty otrzymuje do przeanalizowania Rada UE, która następnie podejmuje decyzje.

Europejski Bank Centralny i Komisja mogą przygotować raport także w innym terminie – kiedy poprosi o to państwo UE, które zamierza przystąpić do strefy euro.

Decyzja o wprowadzeniu euro

O tym, czy dane państwo jest gotowe do wprowadzenia euro, decyduje Rada UE.

Decyzję podejmuje po tym, jak:

otrzyma wniosek Komisji
otrzyma zalecenie od państw strefy euro
zasięgnie opinii Parlamentu Europejskiego
sprawę omówi Rada Europejska.

Ostateczna decyzja jest podejmowana przez wszystkie państwa UE. W prawie UE nazywa się to „uchyleniem derogacji”.

Ustalenie kursu wymiany

Rada UE nieodwołalnie ustala kurs wymiany, stosownie do którego euro zastępuje walutę zainteresowanego państwa członkowskiego.

Ustalenia dokonuje na podstawie wniosku Komisji, po zasięgnięciu opinii Europejskiego Banku Centralnego.

Decyzję w tej sprawie podejmują jednomyślnie w głosowaniu na forum Rady państwa strefy euro razem z państwem chcącym wprowadzić euro.

Rola państw strefy euro

Państwa strefy euro w zaleceniu dla Rady UE wydają opinię, czy dane państwo jest gotowe na przyjęcie euro.

Na wydanie zalecenia mają 6 miesięcy od dnia, w którym Rada otrzymała od Komisji wniosek w sprawie wprowadzenia euro w danym państwie członkowskim.

Aby zalecenie zostało przyjęte, musi je poprzeć kwalifikowana większość państw strefy euro.

Obowiązki związane z przyjęciem euro

Przyjęcie euro oznacza:

ustalenie stałego kursu wymiany waluty krajowej na euro
przekazanie odpowiedzialności za politykę pieniężną Europejskiemu Bankowi Centralnemu
uczestnictwo w koordynowanym zarządzaniu kryzysowym, w tym zapewnianie, w razie potrzeby, pomocy finansowej innym państwom ze strefy euro w celu utrzymania stabilności
spoczywający na rządzie obowiązek przekazania obywatelom informacji i wiedzy o zmianach związanych z przystąpieniem do strefy euro, w tym o jego skutkach w codziennym życiu oraz powiązanych korzyściach i wyzwaniach
ściślejszą koordynację krajowych polityk budżetowych. Co roku w październiku państwa strefy euro przedstawiają Komisji do oceny projekty planów budżetowych na kolejny rok. Jeśli państwa te nie będą spełniać kryteriów związanych ze zdrowymi i stabilnymi finansami publicznymi, mogą otrzymać kary.

Wejście do strefy euro