Πώς γίνεται η ένταξη στην ευρωζώνη

Ένταξη στην ευρωζώνη

Η ένταξη στην ευρωζώνη σημαίνει υιοθέτηση του δεύτερου μεγαλύτερου αποθεματικού νομίσματος και του δεύτερου σημαντικότερου νομίσματος συναλλαγής στον κόσμο.

Για να υιοθετήσουν το ευρώ, οι χώρες πρέπει να πληρούν τα κριτήρια που καθορίζονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992, κοινώς γνωστά ως «κριτήρια του Μάαστριχτ».

Αυτές οι οικονομικές και νομικές απαιτήσεις θεσπίστηκαν προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα κράτη μέλη είναι σε θέση να υιοθετήσουν το ευρώ και να πορευτούν ομαλά εντός της ευρωζώνης.

Η Βουλγαρία είναι η τελευταία χώρα που προσχώρησε στη ζώνη του ευρώ, εισάγοντας το κοινό νόμισμα την 1η Ιανουαρίου 2026.

• Διεθνής ρόλος του ευρώ

Ρήτρες εξαίρεσης

Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι κατ’ αρχήν υποχρεωμένα να εισάγουν το ευρώ όταν πληρούν τα κριτήρια σύγκλισης. Η μόνη εξαίρεση είναι η Δανία, η οποία έχει ρήτρα εξαίρεσης από τις Συνθήκες της ΕΕ που την απαλλάσσει από την υποχρέωση υιοθέτησης του ευρώ.

Η Δανία μπορεί, ωστόσο, να υποβάλει αίτηση ένταξης στην ευρωζώνη, εάν το επιλέξει.

_{Προϋποθέσεις για την ένταξη}

Για να ενταχθούν στην ευρωζώνη, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

• Κριτήρια οικονομικής σύγκλισης
• Νομική σύγκλιση

Κριτήρια οικονομικής σύγκλισης

Σταθερότητα των τιμών

Βιώσιμο επιτόκιο

Βιώσιμα δημόσια οικονομικά

Σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες

Σταθερότητα των τιμών

Η χώρα πρέπει να επιδεικνύει διαρκή σταθερότητα των τιμών και το μέσο ποσοστό πληθωρισμού της (καταγεγραμμένο επί ένα έτος) να μην υπερβαίνει κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα το ποσοστό των τριών κρατών μελών με τις καλύτερες επιδόσεις.

Υγιή και βιώσιμα δημόσια οικονομικά

• Το προβλεπόμενο ή υφιστάμενο δημοσιονομικό έλλειμμα δεν πρέπει να υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ
• Ο δείκτης του δημόσιου χρέους δεν πρέπει να υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ

Μακροπρόθεσμα επιτόκια για αξιολόγηση της διάρκειας της σύγκλισης

Το μέσο ονομαστικό μακροπρόθεσμο επιτόκιο της χώρας δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το αντίστοιχο επιτόκιο των τριών κρατών μελών με τις καλύτερες επιδόσεις κατά περισσότερο από 2 ποσοστιαίες μονάδες.

Σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας ώστε να αποδεικνύεται ότι η οικονομία μπορεί να αντεπεξέλθει στις συναλλαγματικές διακυμάνσεις

Η χώρα πρέπει να συμμετέχει στον μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών (ΜΣΙ ΙΙ) για τουλάχιστον δύο έτη:

• χωρίς σημαντικές αποκλίσεις από την κεντρική ισοτιμία του ΜΣΙ ΙΙ
• χωρίς υποτίμηση της κεντρικής διμερούς ισοτιμίας του νομίσματός της έναντι του ευρώ

Σκοπός του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών (ΜΣΙ ΙΙ) είναι να καταδείξει ότι η οικονομία μιας χώρας μπορεί να λειτουργήσει ομαλά χωρίς προσφυγή σε υπερβολικές συναλλαγματικές διακυμάνσεις.

Όταν μια χώρα εκτός ευρωζώνης εισέρχεται στον ΜΣΙ ΙΙ, το εθνικό της νόμισμα συνδέεται με το ευρώ με κεντρική ισοτιμία που συμφωνείται με τα κράτη μέλη της ευρωζώνης, τις χώρες εκτός ευρωζώνης που ήδη συμμετέχουν στον ΜΣΙ ΙΙ και την ΕΚΤ, με συμμετοχή της Επιτροπής. Εν συνεχεία επιτρέπεται διακύμανση του νομίσματος στο σύνηθες όριο του 15% πάνω ή κάτω από τη συμφωνηθείσα κεντρική συναλλαγματική ισοτιμία.

Δεδομένου ότι ο ΜΣΙ ΙΙ αποτελεί προϋπόθεση για την εισαγωγή του ευρώ, όλα τα κράτη μέλη εκτός της ευρωζώνης, εκτός από τη Δανία, αναμένεται να ενταχθούν στον μηχανισμό σε κάποιο στάδιο.

Από το 2018 οι χώρες που επιθυμούν να προσχωρήσουν στον ΜΣΙ ΙΙ αναμένεται επίσης να έχουν συνάψει στενή συνεργασία με τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και να έχουν υλοποιήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις πολιτικής.

Νομική σύγκλιση

Οι χώρες που επιθυμούν να είναι υποψήφιες για ένταξη στην ευρωζώνη πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν τη συμβατότητα της εθνικής νομοθεσίας με τη Συνθήκη και το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Η Συνθήκη και το καταστατικό προβλέπουν την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών.

Αξιολόγηση της ετοιμότητας της χώρας: Εκθέσεις σύγκλισης

Τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζουν κατά πόσον τα κράτη μέλη εκτός της ευρωζώνης (τα επονομαζόμενα «κράτη μέλη με παρέκκλιση») πληρούν τα κριτήρια σύγκλισης και, ως εκ τούτου, είναι έτοιμα να υιοθετήσουν το ευρώ. Τα δύο θεσμικά όργανα συντάσσουν έκθεση σύγκλισης όπου παρουσιάζουν τα πορίσματά τους.

Οι εκθέσεις υποβάλλονται στο Συμβούλιο της ΕΕ προς εξέταση και επακόλουθη ενδεχόμενη μεταγενέστερη λήψη αποφάσεων.

Η ΕΚΤ και η Επιτροπή μπορούν επίσης να καταρτίσουν την εν λόγω έκθεση ανά πάσα στιγμή κατόπιν αιτήματος χώρας που δεν είναι μέλος της ευρωζώνης και επιθυμεί να ενταχθεί σε αυτή.

• Εκθέσεις σύγκλισης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
• Εκθέσεις σύγκλισης (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα)

Απόφαση για την εισαγωγή του ευρώ

Το Συμβούλιο της ΕΕ αποφασίζει αν μια χώρα είναι σε θέση να υιοθετήσει το ευρώ.

Το Συμβούλιο λαμβάνει τη σχετική απόφαση εφόσον:

• λάβει πρόταση από την Επιτροπή
• λάβει σχετική σύσταση από τα κράτη μέλη της ευρωζώνης
• διαβουλευθεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
• έχει διεξαχθεί συζήτηση στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Η τελική απόφαση λαμβάνεται από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Στη νομοθεσία της ΕΕ, η διαδικασία αυτή αναφέρεται ως «κατάργηση της παρέκκλισης».

Καθορισμός της συναλλαγματικής ισοτιμίας

Επιπροσθέτως, το Συμβούλιο της ΕΕ καθορίζει αμετάκλητα την ισοτιμία με την οποία το ευρώ αντικαθιστά το νόμισμα του κράτους μέλους.

Το Συμβούλιο λαμβάνει την εν λόγω απόφαση μετά από πρόταση της Επιτροπής και αφού διαβουλευθεί με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Η απόφαση λαμβάνεται από τα κράτη μέλη της ευρωζώνης και από τη χώρα που υιοθετεί το ευρώ με ομόφωνη ψηφοφορία στο Συμβούλιο.

Ο ρόλος των κρατών μελών που ανήκουν στην ευρωζώνη

Οι χώρες της ευρωζώνης διαβιβάζουν σύσταση στο Συμβούλιο της ΕΕ σχετικά με το αν μια χώρα είναι έτοιμη να υιοθετήσει το ευρώ.

Τα κράτη μέλη της ευρωζώνης πρέπει να εκδώσουν τη σύσταση εντός έξι μηνών αφότου το Συμβούλιο λάβει την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την υιοθέτηση του ευρώ από κράτος μέλος.

Η σύσταση εγκρίνεται με ειδική πλειοψηφία από τα κράτη μέλη της ευρωζώνης.

Ευθύνες κατά την ένταξη

Η υιοθέτηση του ευρώ συνεπάγεται:

• οριστικό καθορισμό της συναλλαγματικής ισοτιμίας μεταξύ του εθνικού νομίσματος και του ευρώ
• μεταβίβαση της αρμοδιότητας για τη νομισματική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
• τα κράτη μέλη αναμένεται να συμμετέχουν στη συντονισμένη διαχείριση κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της παροχής χρηματοδοτικής συνδρομής σε άλλες χώρες της ευρωζώνης, όταν χρειάζεται, για τη διασφάλιση της σταθερότητας.
• οι κυβερνήσεις θα πρέπει να ενημερώνουν και να εκπαιδεύουν τους πολίτες τους σχετικά με τις αλλαγές που συνδέονται με την ένταξη στην ευρωζώνη, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στην καθημερινή ζωή, των οφελών και των σχετικών προκλήσεων.
• στενότερος συντονισμός των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών. Κάθε χρόνο τον Οκτώβριο, τα κράτη μέλη της ευρωζώνης υποβάλλουν στην Επιτροπή προς αξιολόγηση τα σχέδια δημοσιονομικών προγραμμάτων τους για το επόμενο έτος. Μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις στα κράτη μέλη της ευρωζώνης εάν δεν συμμορφώνονται με τα κριτήρια που σχετίζονται με τα υγιή και βιώσιμα δημόσια οικονομικά.