Współpraca UE z Organizacją Narodów Zjednoczonych
UE i ONZ są zaangażowane w utrzymywanie wielostronnego systemu, który reguluje stosunki na świecie z korzyścią dla wszystkich. UE wraz z państwami członkowskimi wnosi do systemu ONZ największy wkład finansowy.
UE a ONZ
Organizacja Narodów Zjednoczonych jest centralnym elementem światowego systemu wielostronnego. Pełni funkcję platformy dialogu, współpracy i wspólnych działań.
UE i ONZ są zaangażowane w utrzymywanie wielostronnego systemu, który reguluje stosunki na świecie z korzyścią dla wszystkich. Wynika to z przekonania, że aby społeczność międzynarodowa mogła reagować na globalne kryzysy, wyzwania i zagrożenia, musi dysponować sprawnym systemem wielostronnym opartym na uniwersalnych zasadach i wartościach.
Przez lata UE zbudowała silne partnerstwo z ONZ. Uczestniczy ona w corocznej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ i ma akredytowane przedstawicielstwa przy siedzibach ONZ w Genewie, Nowym Jorku, Paryżu, Rzymie i Wiedniu.
Współpraca między UE a ONZ obejmuje wiele obszarów i kwestii, w tym prawa człowieka, zrównoważony rozwój, zmianę klimatu i ochronę środowiska, kwestie cyfrowe, budowanie pokoju, rozbrojenie i nierozprzestrzenianie broni jądrowej, pomoc humanitarną, walkę z korupcją i przestępczością, poprawę bezpieczeństwa zdrowotnego na świecie, zarządzanie przepływami migracyjnymi i kwestie związane z zatrudnieniem.
W czasach globalnych wyzwań geopolitycznych, w tym rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, UE pozostaje orędowniczką Karty Narodów Zjednoczonych i jej zasad.
Wsparcie finansowe UE dla ONZ
UE wraz z państwami członkowskimi wnosi do systemu ONZ największy wkład finansowy.
Państwa członkowskie UE wspólnie finansują jedną czwartą zwykłego budżetu ONZ, a UE i jej państwa członkowskie razem wnoszą jedną trzecią wszystkich środków finansowych na rzecz agencji, funduszy i programów ONZ.
W latach 2013–2024 UE przeznaczyła łącznie ponad 33 mld euro na rzecz agencji, funduszy i programów ONZ. 18% tej kwoty trafiło do Światowego Programu Żywnościowego (WFP), 14% – do Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF), 13% – do Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), 10% – do Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR), a 45% do innych agencji, funduszy i programów.
W 2024 r. UE przekazała ONZ dobrowolne wkłady w wysokości około 3,9 mld euro. Jest to największy wielostronny wkład na rzecz ONZ.
Wkład państw członkowskich UE wyniósł prawie 12,7 mld euro.
Udział w organach ONZ
Zgromadzenie Ogólne ONZ
Zgromadzenie Ogólne jest głównym organem deliberującym, politycznym i przedstawicielskim ONZ. Wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ są członkami Zgromadzenia Ogólnego i każdemu z nich przysługuje jeden głos. UE ma wzmocniony status obserwatora.
Status ten pozwala UE uczestniczyć w dyskusjach, przedstawiać propozycje, brać udział w negocjacjach i każdego roku we wrześniu uczestniczyć w debacie ogólnej. Specjalny status UE nie obejmuje prawa głosu, ale UE koordynuje stanowiska 27 państw członkowskich, by prezentowały jednolity punkt widzenia.
Przewodniczący Rady Europejskiej, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, Komisja Europejska i przedstawicielstwo Unii Europejskiej przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku mogą zatem prezentować na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ stanowiska UE i jej państw członkowskich.
Ponadto UE uzyskała prawo, by jednorazowo odpowiadać na wystąpienia, które dotyczą jej stanowiska. Jako jedyny z obserwatorów posiada również prawo ustnego zgłaszania propozycji i poprawek.
Gdy w 2011 r. UE uzyskała wzmocniony status obserwatora, uzgodniono, że w imieniu UE na forum Zgromadzenia Ogólnego przemawiać będzie przewodniczący Rady Europejskiej.
Rada Bezpieczeństwa ONZ
Rada Bezpieczeństwa ONZ jest głównym organem odpowiedzialnym za zapewnianie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Składa się z pięciu członków stałych i dziesięciu członków niestałych, których Zgromadzenie Ogólne wybiera na dwuletnią kadencję.
Obecnie w skład Rady Bezpieczeństwa ONZ wchodzą cztery państwa członkowskie UE. Francja jest członkiem stałym, a Dania, Grecja i Łotwa – członkami niestałymi. Od stycznia 2027 r. Austria i Portugalia dołączą do Rady Bezpieczeństwa jako członkowie niestali na czas kadencji 2027–2028.
Zgodnie z unijnym prawem państwa członkowskie UE zasiadające w Radzie Bezpieczeństwa ONZ muszą działać jednomyślnie oraz promować stanowiska i interesy UE.
Priorytety UE w ONZ
Co roku Rada przyjmuje konkluzje w sprawie priorytetów UE w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ i na prawnoczłowieczych forach ONZ.
Priorytety w Zgromadzeniu Ogólnym
W przyjętych w lipcu 2026 r. konkluzjach w sprawie priorytetów na 81. sesję Zgromadzenia Ogólnego ONZ (wrzesień 2026 r. – wrzesień 2027 r.) Rada potwierdziła zaangażowanie UE na rzecz skutecznego, inkluzywnego i opartego na zasadach systemu wielostronnego, głęboko zakorzenionego w Karcie Narodów Zjednoczonych i prawie międzynarodowym.
Rada podkreśliła, że w zbiorowym i indywidualnym interesie wszystkich leży zapewnienie poszanowania prawa międzynarodowego oraz suwerennej równości i integralności terytorialnej wszystkich państw, angażowanie się na rzecz pokojowego rozstrzygania sporów i inwestowanie we współpracę międzynarodową.
UE pozostanie przewidywalnym, rzetelnym i wiarygodnym partnerem i będzie współpracować ze swoimi partnerami zaangażowanymi w ochronę i przestrzeganie prawa międzynarodowego oraz znalezienie globalnych rozwiązań wspólnych wyzwań.
Uznając potrzebę rozwoju systemu wielostronnego, UE jest gotowa przyspieszyć reformy, dzięki którym ONZ stanie się bardziej skuteczna, racjonalna pod względem kosztów i zdolna do reagowania. UE i jej państwa członkowskie pozostają łącznie największymi i najbardziej niezawodnymi podmiotami wnoszącymi wkład polityczny i finansowy w ONZ.
Działaniom UE na forum ONZ w nadchodzącym roku będą przyświecać następujące nadrzędne priorytety:
- obrona i rozwój wydajnego, skutecznego i inkluzywnego systemu wielostronnego głęboko zakorzenionego w Karcie Narodów Zjednoczonych i prawie międzynarodowym, w tym międzynarodowym prawie humanitarnym i międzynarodowym prawie dotyczącym praw człowieka
- przyspieszenie reform na rzecz ONZ bardziej skutecznej, racjonalnej pod względem kosztów i zdolnej do reagowania w ramach wszystkich trzech filarów, poprzez partnerstwa i koalicje
- wzmacnianie oenzetowskiego systemu pokoju i bezpieczeństwa opartego na działaniach zapobiegawczych i na utrzymywaniu pokoju
- przyspieszenie osiągania postępów w dziedzinie dobrobytu i zrównoważonego rozwoju do 2030 r. i w dalszej perspektywie.
Priorytety na forach prawnoczłowieczych
W konkluzjach o priorytetach UE na prawnoczłowieczych forach ONZ na 2026 r. Rada podkreśliła, że UE niezmiennie popiera powszechne poszanowanie, chronienie i przestrzeganie praw człowieka wszędzie i wobec wszystkich.
Rada zaznaczyła, że prawo międzynarodowe (w tym Karta Narodów Zjednoczonych) musi być przestrzegane w każdych okolicznościach i że UE będzie wykorzystywać każdą sposobność na forach wielostronnych, by przeciwdziałać podważaniu praw człowieka.
Inne kwestie ważne dla UE to:
- rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie oraz naruszanie praw człowieka w Rosji i na Białorusi
- łamanie praw człowieka na okupowanych terytoriach palestyńskich oraz w Iranie
- pokojowa, pluralistyczna i demokratyczna transformacja w Wenezueli
- mechanizm rozliczalności dla Afganistanu.
UE skoncentruje się też na ukróceniu bezkarności, zapewnieniu rozliczalności oraz na przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego.
Rada podkreśliła, że skuteczne i inkluzywne instytucje wielostronne, skupione wokół Organizacji Narodów Zjednoczonych, są najlepszym sposobem na zapewnienie wszystkim pokoju, bezpieczeństwa, praw człowieka, dobrobytu i zrównoważonego rozwoju.
Obszary współpracy UE z ONZ
Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030
Agenda 2030, przyjęta przez ONZ w 2015 r., w dużym stopniu kształtuje politykę wewnętrzną i zewnętrzną UE. Szereg kluczowych inicjatyw politycznych UE, takich jak europejski zielony ład i strategia Global Gateway, opiera się na 17 celach zrównoważonego rozwoju, które przedstawiono w tym programie działań.
UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane utrzymać pozycję UE jako największego światowego dostarczyciela oficjalnej pomocy rozwojowej, która odgrywa kluczową rolę w realizacji Agendy 2030.
Operacje pokojowe i zarządzanie kryzysowe
UE i ONZ są partnerami w propagowaniu światowego ładu opartego na zasadach i wielostronnych rozwiązań pilnych światowych wyzwań. Ścisła współpraca, której podstawą są wzajemne korzyści, zasada wzajemności i współodpowiedzialność, zwiększa spójność i skuteczność misji i operacji UE i ONZ, często prowadzonych jednocześnie w tym samym kraju.
W 2003 r. UE i ONZ wydały wspólne oświadczenie o współpracy w zakresie zarządzania kryzysowego. Od tego czasu jeszcze bardziej wzmocniły swoje partnerstwo strategiczne w zakresie operacji pokojowych i zarządzania kryzysowego. 20 października 2025 r. Rada zatwierdziła konkluzje pt. „Ulepszenie partnerstwa strategicznego UE–ONZ na rzecz pokoju i bezpieczeństwa”.
- Bezpieczeństwo i obrona
- Konkluzje Rady pt. „Ulepszenie partnerstwa strategicznego UE–ONZ na rzecz pokoju i bezpieczeństwa: wspólne priorytety 2025–2028” (20 października 2025)
Prawa człowieka
UE i ONZ współpracują na rzecz propagowania i ochrony praw człowieka na całym świecie. W tym celu wspierają działalność obrońców praw człowieka, zwalczają dyskryminację i wzmacniają instytucje demokratyczne.
UE jest zdecydowana bronić powszechności i niepodzielności praw człowieka i niezmiennie popiera oenzetowski system praw człowieka.
Pomoc humanitarna
UE ściśle współpracuje z ONZ przy zapewnianiu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, odbudowie zniszczonej infrastruktury i wspieraniu społeczeństw osłabionych przez katastrofy naturalne lub wywołane przez człowieka, w tym przez konflikty zbrojne, susze, powodzie, trzęsienia ziemi i huragany.
UE dostarczyła już pomoc humanitarną do ponad 110 krajów, obejmując nią co roku miliony ludzi. UE i jej państwa członkowskie to wiodący ofiarodawcy pomocy humanitarnej w świecie.
Zmiana klimatu i ochrona środowiska
UE i ONZ ściśle ze sobą współpracują, by przeciwdziałać zmianie klimatu i utracie różnorodności biologicznej. Wspólnie pracują nad wdrażaniem porozumienia paryskiego, zrównoważonym gospodarowaniem gruntami i oceanami oraz realizacją globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu.
Wspierając wdrażanie porozumienia paryskiego, UE podkreśla również zgodność między Agendą 2030 a europejskim zielonym ładem.
Zdrowie i zarządzanie na świecie
UE i ONZ razem pracują nad różnymi kwestiami związanymi ze zdrowiem. Dążą do rozwiązania światowych problemów w dziedzinie zdrowia, do wsparcia zdrowia publicznego i poprawy bezpieczeństwa zdrowotnego na świecie. Wszystkie te cele są elementami strategii UE w dziedzinie zdrowia na świecie.
UE i jej państwa członkowskie są największymi darczyńcami środków na rzecz agencji ONZ w dziedzinie zdrowia – WHO.
Ostatnia aktualizacja: 31 lipca 2026