Pomoc humanitarna
UE i jej 27 państw członkowskich należą wspólnie do największych darczyńców pomocy humanitarnej, która dociera do ofiar katastrof na całym świecie. Pomoc ta ratuje życie, łagodzi cierpienie ludzi i zapobiega mu, a także pozwala zachować ludzką godność.
Pomaganie najbardziej potrzebującym
UE niesie pomoc humanitarną osobom potrzebującym w państwach nienależących do UE, dotkniętych klęskami żywiołowymi i katastrofami spowodowanymi przez człowieka. Szczególną uwagę zwraca się na osoby w najtrudniejszej sytuacji.
Wśród osób potrzebujących pomocy humanitarnej są:
- osoby doświadczające niedożywienia bądź głodu
- uchodźcy i przesiedleńcy
- ofiary konfliktów zbrojnych i innych form przemocy fizycznej lub psychicznej
- osoby pozbawione dachu nad głową lub środków do życia.
Katastrofy spowodowane przez człowieka i klęski żywiołowe to m.in.: konflikty zbrojne, niepokoje społeczne, susze, powodzie, trzęsienia ziemi, tsunami i huragany.
Bezprecedensowe kryzysy humanitarne
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych dzisiejsze bezprecedensowe potrzeby humanitarne wynikają przede wszystkim z połączenia przedłużających się konfliktów zbrojnych, przyspieszającej zmiany klimatu i globalnej niestabilności gospodarczej. Kryzysy te w coraz większym stopniu nakładają się na siebie. Powstają w związku z tym „złożone sytuacje kryzysowe”, w których klęski żywiołowe, wojny i ubóstwo wzajemnie wzmacniają swoje negatywne oddziaływanie.
W 2026 r. 239 mln osób pilnie potrzebuje pomocy humanitarnej, po tym jak w 2025 r. drastycznie zredukowano nakłady na operacje humanitarne i odnotowano rekordową liczbą śmiertelnych ataków na pracowników organizacji humanitarnych.
W wyniku wojen, m.in. w Sudanie, Strefie Gazy i Ukrainie, ginie ludność cywilna, a miliony osób zostają przesiedlone. Do połowy 2025 r. ponad 117 mln osób na całym świecie zostało przymusowo przesiedlonych, co stanowi rażące naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego.
Największy darczyńca
Pomoc humanitarna jest podstawowym elementem unijnej polityki zewnętrznej, wyrazem uniwersalnej wartości, jaką jest międzyludzka solidarność, i obowiązkiem moralnym.
UE i jej 27 państw członkowskich należą wspólnie do największych na świecie darczyńców pomocy humanitarnej. Według danych ONZ w 2025 r. to one zapewniły około 40% globalnej pomocy humanitarnej.
Pomoc humanitarna jest kompetencją dzieloną UE i jej państw członkowskich, co zapisano w art. 4 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Każde państwo członkowskie samo decyduje, ile środków chce przekazać w reakcji na dowolny kryzys i którym organizacjom lub funduszom je przydzieli.
UE uzupełnia i wzmacnia te wysiłki, wykorzystując swój budżet. Długofalowy budżet UE na lata 2021–2027 zawiera specjalną linię na pomoc humanitarną. Na siedem lat przeznaczono w sumie 11,57 mld euro, czyli około 1,65 mld euro na rok. W unijnym budżecie na 2025 r. kwota przydzielona na pomoc humanitarną to 1,9 mld euro.
UE niesie pomoc humanitarną od 1992 r. Beneficjentami jest ponad 110 państw. Co roku pomoc ta dociera do milionów ludzi na całym świecie.
Obecnie UE dostarcza pomoc humanitarną we wszystkich najważniejszych regionach dotkniętych sytuacjami kryzysowymi, w tym w Strefie Gazy, Syrii, Sudanie, Sudanie Południowym, Ukrainie, Sahelu, Jemenie, Mjanmie/Birmie, Demokratycznej Republice Konga, Afganistanie i na Haiti.
Pomoc w zakresie ochrony ludności
W regionach, w których sytuacja jest najtrudniejsza, unijna pomoc humanitarna udzielana jest zazwyczaj równolegle z pomocą w zakresie ochrony ludności. Eksperci z obu dziedzin ściśle współpracują, aby zapewnić jak największą spójność i skuteczność reakcji.
Unijny mechanizm ochrony ludności, który jest unijnym narzędziem koordynacji pomocy dla krajów dotkniętych klęskami żywiołowymi, może zostać uruchomiony tylko wtedy, gdy kraj UE lub inny kraj zwróci się o pomoc. W ramach mechanizmu koordynowane są na przykład działania zespołów poszukiwawczo-ratowniczych oraz wykorzystywanie przez nie sprzętu, wysyłanie samolotów gaśniczych czy repatriacja obywateli UE.
Pomocy humanitarnej nie należy mylić ze współpracą rozwojową, która wspiera długoterminowy rozwój gospodarczy, środowiskowy, społeczny i polityczny państw nienależących do UE.
Jak dostarczana jest pomoc humanitarna?
Unijną pomoc koordynuje Komisja Europejska, a dokładnie jej Dyrekcja Generalna ds. Prowadzonych przez UE Operacji Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej (ECHO).
Pomoc humanitarna finansowana przez UE jest dostarczana na miejscu przez ponad 200 organizacji partnerskich. Wśród nich są agencje ONZ (takie jak OCHA, WFP, UNHCR i UNICEF), Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca oraz międzynarodowe i krajowe organizacje pozarządowe.
Aby otrzymać środki finansowe na projekt humanitarny, partnerskie organizacje humanitarne muszą składać wnioski o finansowanie i stosować się do ścisłych wytycznych dotyczących oceny i monitorowania projektów. Partnerzy muszą informować o tym, że projekty są wspierane przez UE, umieszczając w miejscach realizacji projektów logo UE.
Pomoc humanitarna dostarczana przez UE zapewnia najbardziej potrzebującym:
- bezpieczeństwo żywnościowe
- wsparcie żywieniowe
- opiekę zdrowotną w nagłych wypadkach
- wodę i urządzenia sanitarne
- schronienie
- ochronę przed krzywdą fizyczną i psychologiczną
- edukację w sytuacjach nadzwyczajnych
- pomoc pieniężną.
Jako że w związku ze zmianą klimatu powodzie, susze i huragany są coraz częstsze, UE i jej państwa członkowskie pomagają także zwiększyć zdolności reagowania na katastrofy wywoływane zmianą klimatu i wzmacniać odporność tych, którzy są na nie najbardziej narażeni.
Unijne przepisy o pomocy humanitarnej
Unijne rozporządzenie o pomocy humanitarnej przyjęto w 1996 r. Określa ono, w jaki sposób Komisja Europejska ma realizować akcje humanitarne w imieniu UE.
Wskazuje główne cele, zasady i procedury realizacji unijnych humanitarnych akcji pomocowych.
Zasady humanitarne
Pomoc humanitarna jest przekazywana zgodnie z zasadami neutralności, humanitaryzmu, niezależności i bezstronności. Otrzymują ją wszyscy, niezależnie od rasy, pochodzenia etnicznego, religii, płci, wieku, narodowości czy poglądów politycznych.
Humanitaryzm
Należy reagować na ludzkie cierpienie zawsze i wszędzie, a szczególną uwagę zwracać na najsłabszych.
Neutralność
Udzielając pomocy humanitarnej, nie wolno faworyzować żadnej ze stron konfliktu zbrojnego czy innego sporu.
Bezstronność
Pomoc humanitarną należy nieść wszystkim potrzebującym, bez dyskryminacji.
Niezależność
Cele humanitarne nie mogą pokrywać się z celami politycznymi, gospodarczymi, religijnymi, wojskowymi itd.
Zasady te, których źródłem jest międzynarodowe prawo humanitarne, ONZ ustanowiła w rezolucjach Zgromadzenia Ogólnego 46/182 i 58/114.
Na szczeblu UE zasady humanitarne zostały ujęte w Konsensusie europejskim w sprawie pomocy humanitarnej, popisanym w grudniu 2007 r. przez Radę UE, Parlament Europejski i Komisję Europejską.
Konsensus określa główne ramy polityki, które UE ma stosować, reagując na kryzysy humanitarne. Mówi, dlaczego, jak i kiedy UE ma działać. Zgodnie z konsensusem nadrzędnymi celami działań humanitarnych są:
- ochrona życia
- łagodzenie cierpienia ludzi i zapobieganie mu
- pomoc w zachowaniu ludzkiej godności w obliczu katastrof naturalnych i spowodowanych przez człowieka
Rola Rady w niesieniu pomocy humanitarnej
Rada nie podejmuje decyzji operacyjnych, np. o wysokości kwot przekazywanych w reakcji na konkretne kryzysy. Odgrywa jednak ważną rolę w formułowaniu stanowisk UE względem państw trzecich i regionów pozaunijnych – przyjmuje w tym celu konkluzje.
W sprawach humanitarnych często oznacza to apel do stron konfliktu będącego przyczyną kryzysu o jego zakończenie oraz o poszanowanie międzynarodowego prawa humanitarnego.
Grupa Robocza ds. Pomocy Humanitarnej i Pomocy Żywnościowej
Grupa Robocza ds. Pomocy Humanitarnej i Pomocy Żywnościowej (COHAFA) to organ, który zajmuje się w Radzie sprawami pomocy humanitarnej, takimi jak:
- monitorowanie potrzeb humanitarnych na świecie oraz wspólna reakcja UE
- skuteczność globalnego systemu humanitarnego
- przygotowywanie oświadczeń UE w stosownych organizacjach międzynarodowych i na forach międzynarodowych
- promowanie konsensusu europejskiego w sprawie pomocy humanitarnej, zasad humanitarnych i poszanowania międzynarodowego prawa humanitarnego.
Grupa COHAFA powstała w 2008 r. po podpisaniu konsensusu europejskiego w sprawie pomocy humanitarnej. Grupie przewodniczy państwo sprawujące rotacyjną prezydencję w Radzie.
Międzynarodowe prawo humanitarne
UE popiera międzynarodowe prawo humanitarne, które jest zestawem zasad określających obowiązki państw i niepaństwowych grup zbrojnych podczas konfliktu zbrojnego.
Podstawą prawa humanitarnego są przede wszystkim cztery konwencje genewskie z 1949 r. oraz protokoły dodatkowe przyjęte w 1977 r. i w 2005 r. Zostały one ratyfikowane przez wszystkie 27 państw członkowskich UE. Uzupełnieniem konwencji genewskich są przepisy międzynarodowego prawa zwyczajowego.
Przepisy te zobowiązują m.in. do:
- zapewnienia szybkiego i niezakłóconego dostępu pomocy humanitarnej
- ochrony ludności cywilnej (w tym pracowników organizacji humanitarnych)
- ochrony placówek medycznych
- ochrony przedmiotów niezbędnych ludności cywilnej do przeżycia.
Przepisy te mają chronić osoby, które (już) nie biorą udziału w działaniach wojennych, czyli ludność cywilną, personel medyczny, pracowników organizacji humanitarnych, osoby ranne, chorych i poszkodowanych na morzu żołnierzy oraz jeńców wojennych i innych więźniów. Międzynarodowe prawo humanitarne nakłada także ograniczenia co do metod i środków prowadzenia wojny (np. zakazuje stosowania pewnych rodzajów broni).
W toczących się na świecie konfliktach międzynarodowe prawo humanitarne jest coraz częściej łamane. Dochodzi do:
- ataków na szpitale i szkoły
- ataków na pracowników organizacji humanitarnych i personel medyczny
- blokowania dostępu do ratującej życie pomocy humanitarnej
- ataków na ludność cywilną
- werbunku i wykorzystywania dzieci jako żołnierzy
- gwałtów i innych aktów przemocy seksualnej.
Ofiarami przemocy są cywile, a jej stosowanie uniemożliwia milionom ludzi otrzymanie ratującego życie wsparcia.
W 2024 r. odnotowano najwięcej w historii ofiar wśród pracowników organizacji humanitarnych: zginęło 385 osób, 308 zostało rannych, a 137 – uprowadzonych. W 2025 r. zginęło 334 pracowników organizacji humanitarnych, 193 zostało rannych, a 112 zostało uprowadzonych.
Więcej informacji
Reagowanie kryzysowe
Mechanizm reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR)
Unijna ochrona ludności
- Wsparcie humanitarne dla narodu afgańskiego
- Pomoc humanitarna UE dla Palestyńczyków
- Wsparcie humanitarne dla Sudańczyków
- Pomoc humanitarna dla Ukrainy
- Wsparcie humanitarne dla Wenezuelczyków
- Pomoc humanitarna (Komisja Europejska)
- Pomoc humanitarna i działania w sytuacjach kryzysowych (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
Ostatnia aktualizacja: 25 lutego 2026