Współpraca UE z Organizacją Narodów Zjednoczonych
UE jest orędowniczką multilateralizmu, którego podstawą jest silna i skuteczna Organizacja Narodów Zjednoczonych. Co roku Rada UE przyjmuje priorytety, którymi UE będzie się kierować w ONZ i w Zgromadzeniu Ogólnym.
UE a ONZ
UE i ONZ są zaangażowane w utrzymywanie wielostronnego systemu, który reguluje stosunki na świecie z korzyścią dla wszystkich. Wynika to z przekonania, że aby społeczność międzynarodowa mogła reagować na globalne kryzysy, wyzwania i zagrożenia, musi dysponować sprawnym systemem wielostronnym opartym na uniwersalnych zasadach i wartościach.
Przez lata UE zbudowała silne partnerstwo z ONZ. Uczestniczy ona w corocznej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ i ma akredytowane przedstawicielstwa przy siedzibach ONZ w Genewie, Nowym Jorku, Paryżu, Rzymie i Wiedniu.
Współpraca między UE a ONZ obejmuje wiele obszarów i kwestii, w tym prawa człowieka, zrównoważony rozwój, zmianę klimatu i ochronę środowiska, kwestie cyfrowe, budowanie pokoju, rozbrojenie i nierozprzestrzenianie broni jądrowej, pomoc humanitarną, walkę z korupcją i przestępczością, poprawę bezpieczeństwa zdrowotnego na świecie, zarządzanie przepływami migracyjnymi i kwestie związane z zatrudnieniem.
Gdy 23 marca 2023 r. w posiedzeniu Rady Europejskiej uczestniczył António Guterres, sekretarz generalny ONZ, zarówno Rada, jak i on sam podkreślili znaczenie współpracy UE i ONZ w stawianiu czoła największym światowym wyzwaniom.
Członkowie Rady potwierdzili swoje głębokie przywiązanie do Karty Narodów Zjednoczonych i jej zasad, które są dziś łamane w wyniku stanowczo i wielokrotnie potępionej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. António Guterres wziął również udział w posiedzeniu Rady Europejskiej w marcu 2024 r.
Wsparcie finansowe UE dla ONZ
UE wraz z państwami członkowskimi wnosi do systemu ONZ największy wkład finansowy.
Państwa członkowskie UE wspólnie finansują jedną czwartą zwykłego budżetu ONZ, a UE i jej państwa członkowskie razem wnoszą jedną trzecią wszystkich środków finansowych na rzecz agencji, funduszy i programów ONZ.
W latach 2013–2024 UE przeznaczyła łącznie ponad 33 mld euro na rzecz agencji, funduszy i programów ONZ. 18% tej kwoty trafiło do Światowego Programu Żywnościowego (WFP), 13% – do Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), 14% – do Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF), 10% – do Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR), a 45% do innych agencji, funduszy i programów.
W 2023 r. system ONZ otrzymał około:
W 2024 r. UE przekazała ONZ dobrowolne wkłady w wysokości około 3,9 mld euro, co stanowi najwyższą do tej pory kwotę.
Udział w organach ONZ
Zgromadzenie Ogólne ONZ
Zgromadzenie Ogólne jest głównym organem deliberującym, politycznym i przedstawicielskim ONZ. Wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ są członkami Zgromadzenia Ogólnego i każdemu z nich przysługuje jeden głos. UE ma wzmocniony status obserwatora.
Status ten pozwala UE uczestniczyć w dyskusjach, przedstawiać propozycje, brać udział w negocjacjach i każdego roku we wrześniu uczestniczyć w debacie ogólnej. Specjalny status UE nie obejmuje prawa głosu, ale UE koordynuje stanowiska 27 państw członkowskich, by prezentowały jednolity punkt widzenia.
Przewodniczący Rady Europejskiej, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, Komisja Europejska i przedstawicielstwo Unii Europejskiej przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku mogą zatem prezentować na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ stanowiska UE i jej państw członkowskich.
Ponadto UE uzyskała prawo, by jednorazowo odpowiadać na wystąpienia, które dotyczą jej stanowiska. Jako jedyny z obserwatorów posiada również prawo ustnego zgłaszania propozycji i poprawek.
Gdy w 2011 r. UE uzyskała wzmocniony status obserwatora, uzgodniono, że w imieniu UE na forum Zgromadzenia Ogólnego przemawiać będzie przewodniczący Rady Europejskiej.
Rada Bezpieczeństwa ONZ
Rada Bezpieczeństwa ONZ jest głównym organem odpowiedzialnym za zapewnianie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Składa się z pięciu członków stałych i dziesięciu członków niestałych, których Zgromadzenie Ogólne wybiera na dwuletnią kadencję.
Francja jest jedynym państwem członkowskim UE, które jest stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa. Unijne prawo zobowiązuje członków UE należących do Rady Bezpieczeństwa do zgodnego wspierania i obrony stanowisk i interesów Unii.
Priorytety UE w ONZ
Co roku Rada przyjmuje konkluzje w sprawie priorytetów UE w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ i na prawnoczłowieczych forach ONZ.
Priorytety w Zgromadzeniu Ogólnym
W konkluzjach dotyczących priorytetów na 80. sesję Zgromadzenia Ogólnego ONZ (wrzesień 2025 r. – wrzesień 2026 r.), przyjętych w czerwcu 2025 r., Rada potwierdza swoje zaangażowanie na rzecz multilateralizmu opartego na prawie międzynarodowym, w tym Karcie Narodów Zjednoczonych. Uznaje też nierozerwalny związek między pokojem i bezpieczeństwem, prawami człowieka i zrównoważonym rozwojem.
UE zobowiązuje się pozostać przewidywalnym, wiarygodnym i godnym zaufania partnerem, zdecydowanym poszukiwać globalnych rozwiązań dla wspólnych wyzwań, w tym poprzez wdrożenie Paktu na rzecz przyszłości.
UE jest gotowa zaangażować się we współpracę z partnerami na rzecz realizacji reformy ONZ – w ramach inicjatywy ONZ-80 sekretarza generalnego.
UE, zaniepokojona rosnącymi i różnorodnymi zagrożeniami dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, jest zdecydowana nadal chronić i przywracać sprawiedliwy i trwały pokój i stabilność na całym świecie.
UE będzie nadal działać na rzecz wzmacniania poszanowania, ochrony i przestrzegania wszystkich praw człowieka.
Działaniom UE na forum ONZ w nadchodzącym roku będą przyświecać następujące nadrzędne priorytety:
- wspieranie wielostronnego systemu opartego na prawie międzynarodowym i powszechnym stosowaniu praw człowieka
- dokonanie postępów w kompleksowych reformach mających na celu ożywienie systemu ONZ oraz dążenie do skutecznych partnerstw
- wzmocnienie oenzetowskiej architektury pokoju i bezpieczeństwa
- wspieranie zrównoważonego rozwoju zgodnie z Agendą 2030
- zaradzenie potrójnemu kryzysowi planetarnemu.
Priorytety na forach prawnoczłowieczych
W konkluzjach o priorytetach UE na prawnoczłowieczych forach ONZ na 2026 r. Rada podkreśliła, że UE niezmiennie popiera powszechne poszanowanie, chronienie i przestrzeganie praw człowieka wszędzie i wobec wszystkich.
Rada zaznaczyła, że prawo międzynarodowe (w tym Karta Narodów Zjednoczonych) musi być przestrzegane w każdych okolicznościach i że UE będzie wykorzystywać każdą sposobność na forach wielostronnych, by przeciwdziałać podważaniu praw człowieka.
Inne kwestie ważne dla UE to::
- rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie oraz naruszanie praw człowieka w Rosji i na Białorusi
- łamanie praw człowieka na okupowanych terytoriach palestyńskich oraz w Iranie
- pokojowa, pluralistyczna i demokratyczna transformacja w Wenezueli
- mechanizm rozliczalności dla Afganistanu.
UE skoncentruje się też na ukróceniu bezkarności, zapewnieniu rozliczalności oraz na przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego.
Rada podkreśliła, że skuteczne i inkluzywne instytucje wielostronne, skupione wokół Organizacji Narodów Zjednoczonych, są najlepszym sposobem na zapewnienie wszystkim pokoju, bezpieczeństwa, praw człowieka, dobrobytu i zrównoważonego rozwoju.
Obszary współpracy UE z ONZ
Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030
Agenda 2030, przyjęta przez ONZ w 2015 r., w dużym stopniu kształtuje politykę wewnętrzną i zewnętrzną UE. Szereg kluczowych inicjatyw politycznych UE, takich jak europejski zielony ład i strategia Global Gateway, opiera się na 17 celach zrównoważonego rozwoju, które przedstawiono w tym programie działań.
UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane utrzymać pozycję UE jako największego światowego dostarczyciela oficjalnej pomocy rozwojowej, która odgrywa kluczową rolę w realizacji Agendy 2030.
Operacje pokojowe i zarządzanie kryzysowe
UE i ONZ są partnerami w propagowaniu światowego ładu opartego na zasadach i wielostronnych rozwiązań pilnych światowych wyzwań. Ścisła współpraca, której podstawą są wzajemne korzyści, zasada wzajemności i współodpowiedzialność, zwiększa spójność i skuteczność misji i operacji UE i ONZ, często prowadzonych jednocześnie w tym samym kraju.
W 2003 r. UE i ONZ wydały wspólne oświadczenie o współpracy w zakresie zarządzania kryzysowego. Od tego czasu jeszcze bardziej wzmocniły swoje partnerstwo strategiczne w zakresie operacji pokojowych i zarządzania kryzysowego. 20 października 2025 r. Rada zatwierdziła konkluzje pt. „Ulepszenie partnerstwa strategicznego UE–ONZ na rzecz pokoju i bezpieczeństwa”.
- Bezpieczeństwo i obrona
- Konkluzje Rady pt. „Ulepszenie partnerstwa strategicznego UE–ONZ na rzecz pokoju i bezpieczeństwa: wspólne priorytety 2025–2028” (20 października 2025)
Prawa człowieka
UE i ONZ współpracują na rzecz propagowania i ochrony praw człowieka na całym świecie. W tym celu wspierają działalność obrońców praw człowieka, zwalczają dyskryminację i wzmacniają instytucje demokratyczne.
UE jest zdecydowana bronić powszechności i niepodzielności praw człowieka i niezmiennie popiera oenzetowski system praw człowieka.
Pomoc humanitarna
UE ściśle współpracuje z ONZ przy zapewnianiu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, odbudowie zniszczonej infrastruktury i wspieraniu społeczeństw osłabionych przez katastrofy naturalne lub wywołane przez człowieka, w tym przez konflikty zbrojne, susze, powodzie, trzęsienia ziemi i huragany.
UE dostarczyła już pomoc humanitarną do ponad 110 krajów, obejmując nią co roku miliony ludzi. UE i jej państwa członkowskie to wiodący ofiarodawcy pomocy humanitarnej w świecie.
Zmiana klimatu i ochrona środowiska
UE i ONZ ściśle ze sobą współpracują, by przeciwdziałać zmianie klimatu i utracie różnorodności biologicznej. Wspólnie pracują nad wdrażaniem porozumienia paryskiego, zrównoważonym gospodarowaniem gruntami i oceanami oraz realizacją globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu.
Wspierając wdrażanie porozumienia paryskiego, UE podkreśla również zgodność między Agendą 2030 a europejskim zielonym ładem.
Zdrowie i zarządzanie na świecie
UE i ONZ razem pracują nad różnymi kwestiami związanymi ze zdrowiem. Dążą do rozwiązania światowych problemów w dziedzinie zdrowia, do wsparcia zdrowia publicznego i poprawy bezpieczeństwa zdrowotnego na świecie. Wszystkie te cele są elementami strategii UE w dziedzinie zdrowia na świecie.
UE i jej państwa członkowskie są największymi darczyńcami środków na rzecz agencji ONZ w dziedzinie zdrowia – WHO.
Ostatnia aktualizacja: 30 stycznia 2026