Współpraca UE z Organizacją Narodów Zjednoczonych
UE i ONZ są zaangażowane w utrzymywanie wielostronnego systemu, który reguluje stosunki na świecie z korzyścią dla wszystkich. UE wraz z państwami członkowskimi wnosi do systemu ONZ największy wkład finansowy.
UE a ONZ
Organizacja Narodów Zjednoczonych jest centralnym elementem światowego systemu wielostronnego. Pełni funkcję platformy dialogu, współpracy i wspólnych działań.
UE i ONZ są zaangażowane w utrzymywanie wielostronnego systemu, który reguluje stosunki na świecie z korzyścią dla wszystkich. Wynika to z przekonania, że aby społeczność międzynarodowa mogła reagować na globalne kryzysy, wyzwania i zagrożenia, musi dysponować sprawnym systemem wielostronnym opartym na uniwersalnych zasadach i wartościach.
Przez lata UE zbudowała silne partnerstwo z ONZ. Uczestniczy w corocznej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ i ma akredytowane przedstawicielstwa przy siedzibach ONZ w Genewie, Nowym Jorku, Paryżu, Rzymie i Wiedniu.
Współpraca między UE a ONZ obejmuje wiele obszarów i kwestii, w tym prawa człowieka, zrównoważony rozwój, zmianę klimatu i ochronę środowiska, kwestie cyfrowe, budowanie pokoju, rozbrojenie i nierozprzestrzenianie broni jądrowej, pomoc humanitarną, walkę z korupcją i przestępczością, poprawę bezpieczeństwa zdrowotnego na świecie, zarządzanie przepływami migracyjnymi i kwestie związane z zatrudnieniem.
W czasach globalnych wyzwań geopolitycznych, w tym rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, UE pozostaje orędowniczką Karty Narodów Zjednoczonych i jej zasad.
Wsparcie finansowe UE dla ONZ
UE wraz z państwami członkowskimi wnosi do systemu ONZ największy wkład finansowy.
W 2025 r. wpłaty UE i jej państw członkowskich stanowiły jedną trzecią wszystkich dobrowolnych wpłat i łącznie wyniosły jedną piątą wszystkich wpłat na rzecz agencji, funduszy i programów ONZ.
Wpłaty dobrowolne to datki uznaniowo wnoszone przez państwa lub innych darczyńców niezależnie od ustalonych, obowiązkowych wpłat członkowskich. UE nie jest członkiem ONZ (ma wzmocniony status obserwatora), dlatego dokonuje tylko wpłat dobrowolnych.
W 2025 r. UE przeznaczyła ze swojego budżetu ponad 4 mld euro dla ONZ. Przez ostatnie dziesięć lat UE ponad dwukrotnie zwiększyła swoje nakłady na wpłaty dobrowolne.
Państwa UE pokryły ponad 22% zwykłego budżetu ONZ (który finansuje główne działania administracyjne i polityczne) oraz 21% budżetu ONZ przeznaczonego na utrzymywanie pokoju.
W latach 2013–2025 UE przeznaczyła łącznie ponad 38,1 mld euro na rzecz agencji, funduszy i programów ONZ. 17% tej kwoty trafiło do Światowego Programu Żywnościowego (WFP), 13% – do Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF), 13% – do Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), 11% – do Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM), 10% – do Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR), a 36% do innych agencji, funduszy i programów.
Udział w organach ONZ
Zgromadzenie Ogólne ONZ
Zgromadzenie Ogólne jest głównym organem deliberującym, politycznym i przedstawicielskim ONZ. Wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ są członkami Zgromadzenia Ogólnego i każdemu z nich przysługuje jeden głos. UE ma wzmocniony status obserwatora.
Status ten pozwala UE uczestniczyć w dyskusjach, przedstawiać propozycje, brać udział w negocjacjach i każdego roku we wrześniu uczestniczyć w debacie ogólnej. Specjalny status UE nie daje jej prawa głosu, ale UE koordynuje stanowiska 27 państw członkowskich, by prezentowały jednolity punkt widzenia.
Przewodniczący Rady Europejskiej, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, Komisja Europejska i przedstawicielstwo Unii Europejskiej przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku mogą zatem prezentować na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ stanowiska UE i jej państw członkowskich.
Ponadto UE uzyskała prawo, by jednorazowo odpowiadać na wystąpienia, które dotyczą jej stanowiska. Jako jedyny z obserwatorów posiada również prawo ustnego zgłaszania propozycji i poprawek.
Gdy w 2011 r. UE uzyskała wzmocniony status obserwatora, uzgodniono, że w imieniu UE na forum Zgromadzenia Ogólnego przemawiać będzie przewodniczący Rady Europejskiej.
Rada Bezpieczeństwa ONZ
Rada Bezpieczeństwa ONZ jest głównym organem odpowiedzialnym za zapewnianie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Składa się z pięciu członków stałych i dziesięciu członków niestałych, których Zgromadzenie Ogólne wybiera na dwuletnią kadencję.
Obecnie w skład Rady Bezpieczeństwa ONZ wchodzą cztery państwa członkowskie UE. Francja jest członkiem stałym, a Dania, Grecja i Łotwa – członkami niestałymi. Od stycznia 2027 r. Austria i Portugalia dołączą do Rady Bezpieczeństwa jako członkowie niestali na czas kadencji 2027–2028.
Zgodnie z unijnym prawem państwa członkowskie UE zasiadające w Radzie Bezpieczeństwa ONZ muszą działać jednomyślnie oraz promować stanowiska i interesy UE.
Priorytety UE w ONZ
Co roku Rada przyjmuje konkluzje w sprawie priorytetów UE w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ i na forach ONZ zajmujących się prawami człowieka.
Priorytety w Zgromadzeniu Ogólnym
W przyjętych w lipcu 2026 r. konkluzjach w sprawie priorytetów na 81. sesję Zgromadzenia Ogólnego ONZ (wrzesień 2026 r. – wrzesień 2027 r.) Rada potwierdziła zaangażowanie UE na rzecz skutecznego, inkluzywnego i opartego na zasadach systemu wielostronnego, głęboko zakorzenionego w Karcie Narodów Zjednoczonych i prawie międzynarodowym.
Rada podkreśliła, że w zbiorowym i indywidualnym interesie wszystkich leży zapewnienie poszanowania prawa międzynarodowego oraz suwerennej równości i integralności terytorialnej wszystkich państw, angażowanie się na rzecz pokojowego rozstrzygania sporów i inwestowanie we współpracę międzynarodową.
UE pozostanie przewidywalnym, rzetelnym i wiarygodnym partnerem i będzie współpracować ze swoimi partnerami zaangażowanymi w ochronę i przestrzeganie prawa międzynarodowego oraz znalezienie globalnych rozwiązań wspólnych wyzwań.
Uznając potrzebę rozwoju systemu wielostronnego, UE jest gotowa przyspieszyć reformy, dzięki którym ONZ stanie się bardziej skuteczna, racjonalna pod względem kosztów i zdolna do reagowania. UE i jej państwa członkowskie pozostają łącznie największymi i najbardziej niezawodnymi podmiotami wnoszącymi wkład polityczny i finansowy w ONZ.
Działaniom UE na forum ONZ w nadchodzącym roku będą przyświecać następujące nadrzędne priorytety:
- obrona i rozwój wydajnego, skutecznego i inkluzywnego systemu wielostronnego głęboko zakorzenionego w Karcie Narodów Zjednoczonych i prawie międzynarodowym, w tym międzynarodowym prawie humanitarnym i międzynarodowym prawie dotyczącym praw człowieka
- przyspieszenie reform na rzecz ONZ bardziej skutecznej, racjonalnej pod względem kosztów i zdolnej do reagowania w ramach wszystkich trzech filarów, poprzez partnerstwa i koalicje
- wzmacnianie oenzetowskiego systemu pokoju i bezpieczeństwa opartego na działaniach zapobiegawczych i na utrzymywaniu pokoju
- przyspieszenie osiągania postępów w dziedzinie dobrobytu i zrównoważonego rozwoju do 2030 r. i w dalszej perspektywie.
Priorytety na forach zajmujących się prawami człowieka
W konkluzjach w sprawie priorytetów UE na 2026 r. na forach ONZ zajmujących się prawami człowieka Rada podkreśliła, że UE niezmiennie popiera powszechne poszanowanie, chronienie i przestrzeganie praw człowieka wszędzie i wobec wszystkich.
Rada zaznaczyła, że prawo międzynarodowe (w tym Karta Narodów Zjednoczonych) musi być przestrzegane w każdych okolicznościach i że UE będzie wykorzystywać każdą sposobność na forach wielostronnych, by przeciwdziałać podważaniu praw człowieka.
Inne kwestie ważne dla UE to:
- rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie oraz naruszanie praw człowieka w Rosji i na Białorusi
- łamanie praw człowieka na okupowanych terytoriach palestyńskich oraz w Iranie
- pokojowa, pluralistyczna i demokratyczna transformacja w Wenezueli
- mechanizm rozliczalności dla Afganistanu.
UE skoncentruje się też na ukróceniu bezkarności, zapewnieniu rozliczalności oraz na przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego.
Rada podkreśliła, że skuteczne i inkluzywne instytucje wielostronne, skupione wokół Organizacji Narodów Zjednoczonych, są najlepszym sposobem na zapewnienie wszystkim pokoju, bezpieczeństwa, praw człowieka, dobrobytu i zrównoważonego rozwoju.
Obszary współpracy UE z ONZ
Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030
Agenda 2030, przyjęta przez ONZ w 2015 r., w dużym stopniu kształtuje politykę wewnętrzną i zewnętrzną UE. Szereg kluczowych inicjatyw politycznych UE, takich jak europejski zielony ład i strategia Global Gateway, opiera się na 17 celach zrównoważonego rozwoju, które przedstawiono w tym programie działań.
Unia i jej państwa członkowskie są zdecydowane utrzymać pozycję UE jako największego światowego dostarczyciela oficjalnej pomocy rozwojowej, która odgrywa kluczową rolę w realizacji Agendy 2030.
Operacje pokojowe i zarządzanie kryzysowe
UE i ONZ są partnerami w propagowaniu światowego ładu opartego na zasadach i wielostronnych rozwiązań pilnych światowych wyzwań. Ścisła współpraca, której podstawą są wzajemne korzyści, zasada wzajemności i współodpowiedzialność, zwiększa spójność i skuteczność misji i operacji UE i ONZ, często prowadzonych jednocześnie w tym samym kraju.
W 2003 r. UE i ONZ wydały wspólne oświadczenie o współpracy w dziedzinie zarządzania kryzysowego. Od tego czasu jeszcze bardziej wzmocniły swoje partnerstwo strategiczne co do operacji pokojowych i zarządzania kryzysowego. 20 października 2025 r. Rada zatwierdziła konkluzje pt. „Ulepszenie partnerstwa strategicznego UE–ONZ na rzecz pokoju i bezpieczeństwa”.
- Bezpieczeństwo i obrona
- Konkluzje Rady pt. „Ulepszenie partnerstwa strategicznego UE–ONZ na rzecz pokoju i bezpieczeństwa: wspólne priorytety 2025–2028” (20 października 2025)
Prawa człowieka
UE i ONZ współpracują na rzecz propagowania i ochrony praw człowieka na całym świecie. W tym celu wspierają działalność obrońców praw człowieka, zwalczają dyskryminację i wzmacniają instytucje demokratyczne.
UE jest zdecydowana bronić powszechności i niepodzielności praw człowieka i niezmiennie popiera oenzetowski system praw człowieka.
Pomoc humanitarna
UE ściśle współpracuje z ONZ przy zapewnianiu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, odbudowie zniszczonej infrastruktury i wspieraniu społeczeństw osłabionych przez katastrofy naturalne lub wywołane przez człowieka, w tym przez konflikty zbrojne, susze, powodzie, trzęsienia ziemi i huragany.
UE dostarczyła już pomoc humanitarną do ponad 110 krajów, obejmując nią co roku miliony ludzi. UE i jej państwa członkowskie to wiodący ofiarodawcy pomocy humanitarnej w świecie.
Zmiana klimatu i ochrona środowiska
UE i ONZ ściśle ze sobą współpracują, by przeciwdziałać zmianie klimatu i utracie różnorodności biologicznej. Wspólnie pracują nad wdrażaniem porozumienia paryskiego, zrównoważonym gospodarowaniem gruntami i oceanami oraz realizacją globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu.
Wspierając wdrażanie porozumienia paryskiego, UE podkreśla również zgodność między Agendą 2030 a europejskim zielonym ładem.
Zdrowie i zarządzanie na świecie
UE i ONZ razem pracują nad różnymi kwestiami związanymi ze zdrowiem. Dążą do rozwiązania światowych problemów w dziedzinie zdrowia, do wsparcia zdrowia publicznego i poprawy bezpieczeństwa zdrowotnego na świecie. Wszystkie te cele są elementami strategii UE w dziedzinie zdrowia na świecie.
UE i jej państwa członkowskie są największymi darczyńcami środków na rzecz agencji ONZ w dziedzinie zdrowia – WHO.
Ostatnia aktualizacja: 21 września 2026
