Πολιτική προστασία στην ΕΕ
Κάθε χώρα στον κόσμο μπορεί να ζητήσει βοήθεια μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ όταν μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης υπερβαίνει τις δυνατότητες αντιμετώπισης καταστροφών που διαθέτει.
Τι είναι η πολιτική προστασία;
Η πολιτική προστασία περιλαμβάνει προληπτικά μέτρα για τη μείωση των επιπτώσεων μελλοντικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης ή καταστροφών και την παροχή βοήθειας σε πληθυσμούς που βρίσκονται σε ανάγκη λόγω φυσικής ή ανθρωπογενούς καταστροφής.
Ανάλογα με τη φύση της καταστροφής, η βοήθεια μπορεί να λάβει διάφορες μορφές όπως:
- επιχειρήσεις αναζήτησης και διάσωσης
- πυρόσβεση σε δασικές και αστικές περιοχές
- αποστολή ιατρικού προσωπικού
- ιατρικό εξοπλισμό και φάρμακα
- καθαρισμό νερού
- προσωρινή στέγαση έκτακτης ανάγκης
- ασφαλή επαναπατρισμό των πολιτών της ΕΕ
Οι χώρες που πλήττονται από καταστροφές μεγάλης κλίμακας συχνά δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν και έχουν περιορισμένες ικανότητες αντίδρασης. Για τον λόγο αυτόν έχει ζωτική σημασία να υπάρχει συντονισμένη αντίδραση σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου:
- να εξασφαλίζεται η παροχή βοήθειας σε όσους την έχουν ανάγκη
- να αποφεύγονται αλληλεπικαλύψεις των παρεμβάσεων αρωγής
Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ
Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ συντονίζει τις προσπάθειες αντιμετώπισης φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών σε επίπεδο ΕΕ. Αποσκοπεί σε:
- ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών πολιτικής προστασίας
- μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και ετοιμότητα των πολιτών απέναντι σε καταστροφές
- παροχή άμεσης, αποτελεσματικής και συντονισμένης βοήθειας προς τους πληγέντες
Εκτός από τις 27 χώρες της ΕΕ, στον μηχανισμό συμμετέχουν ορισμένες τρίτες χώρες: Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Ισλανδία, Μαυροβούνιο, Μολδαβία, Νορβηγία, Ουκρανία, Σερβία και Τουρκία.
Το κέντρο συντονισμού αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών (ΚΣΑΕΑ) είναι η καρδιά των επιχειρήσεων του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ. Παρακολουθεί τα γεγονότα σε όλο τον κόσμο ανά πάσα στιγμή και συντονίζει τις προσπάθειες της ΕΕ για την αντιμετώπιση καταστροφών.
Οι δορυφορικοί χάρτες που καταρτίζονται από την υπηρεσία διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης Copernicus υποστηρίζουν και επιχειρήσεις πολιτικής προστασίας. Οι έγκαιρες και ακριβείς γεωχωρικές πληροφορίες που παρέχει το Copernicus είναι χρήσιμες για την οριοθέτηση των πληττόμενων περιοχών και τον σχεδιασμό επιχειρήσεων αντιμετώπισης καταστροφών.
Ο μηχανισμός περιλαμβάνει και ευρωπαϊκή δεξαμενή πολιτικής προστασίας. Πρόκειται για δεξαμενή πόρων που προδεσμεύονται από τα κράτη μέλη σε εθελοντική βάση και προορίζονται για άμεση χρήση εντός ή εκτός ΕΕ.
Το 2019 η ΕΕ δημιούργησε το απόθεμα rescEU, το οποίο περιλαμβάνει:
- στόλο πυροσβεστικών αεροσκαφών και ελικοπτέρων
- αεροσκάφη ιατρικής εκκένωσης
- ιατρικές ομάδες έκτακτης ανάγκης και κινητά νοσοκομεία
- απόθεμα ιατρικού εξοπλισμού και κινητών εργαστηριακών ικανοτήτων
- ικανότητες ανίχνευσης, απολύμανσης και δημιουργίας αποθεμάτων για την αντιμετώπιση χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών συμβάντων
- προσωρινά καταφύγια
- μεταφορές και εφοδιαστική
Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ συμβάλλει επίσης στον συντονισμό των δραστηριοτήτων ετοιμότητας και πρόληψης καταστροφών που διεξάγουν οι εθνικές αρχές και στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.
Για να εξασφαλιστεί καλύτερη ανταπόκριση στις μελλοντικές προκλήσεις, το Συμβούλιο εξέδωσε τον Μάιο του 2021 νέο κανονισμό για την ενίσχυση του μηχανισμού.
Οι νέοι κανόνες παρέχουν στην ΕΕ πρόσθετες ικανότητες για την αντιμετώπιση νέων κινδύνων εντός και εκτός της ΕΕ και για την ενίσχυση του αποθέματος rescEU.
Τον Νοέμβριο του 2023, η ΕΕ εξέδωσε απόφαση σχετικά με τη χρηματοδότηση πυροσβεστικών αεροσκαφών και ελικοπτέρων έως το τέλος του 2027.
Η πολιτική προστασία της ΕΕ σε δράση
Κάθε χώρα στον κόσμο —αλλά και τα Ηνωμένα Έθνη και οι οργανισμοί τους καθώς και άλλοι διεθνείς οργανισμοί— μπορεί να ζητήσει βοήθεια από τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της ΕΕ, όταν το μέγεθος μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης υπερβαίνει την ικανότητα αυτοτελούς αντίδρασης που διαθέτει.
Κατόπιν αιτήματος μιας χώρας για παροχή βοήθειας, το ΚΣΑΕΑ συντονίζει και κινητοποιεί τη βοήθεια ή την εμπειρογνωμοσύνη που προσφέρουν τα κράτη μέλη.
Από το 2001, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ έχει ενεργοποιηθεί πάνω από 770 φορές εντός και εκτός της ΕΕ.
Στις πρόσφατες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται:
- πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
- κατάσταση στη Μέση Ανατολή
- δασικές πυρκαγιές και πλημμύρες στην Ευρώπη
- ο σεισμός στην Τουρκία και τη Συρία το 2023
- η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία λόγω της COVID-19 το 2020-2022
- οι επαναπατρισμοί από το Αφγανιστάν το 2021
Επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
Ως απάντηση στη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας, η ΕΕ συντονίζει τη μεγαλύτερη επιχείρηση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ μέχρι σήμερα.
Όλες οι χώρες της ΕΕ καθώς και η Ισλανδία, η Βόρεια Μακεδονία, η Μολδαβία, η Νορβηγία, η Σερβία και η Τουρκία παρέχουν υλική βοήθεια στην Ουκρανία, η οποία περιλαμβάνει:
- ιατροφαρμακευτικό υλικό
- ηλεκτρογεννήτριες
- είδη καταυλισμού και προστατευτικό ρουχισμό
- εξοπλισμό πυρόσβεσης
- αντλίες τροφοδοσίας και νερού
Η ΕΕ έχει δημιουργήσει κόμβους εφοδιαστικής στην Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία για τη διοχέτευση ειδών στην Ουκρανία με αποτελεσματικότερο τρόπο.
Δεδομένης της τεράστιας ανάγκης για ιατρικά εφόδια στην Ουκρανία, η ΕΕ έχει αναπτύξει τα στρατηγικά της αποθέματα rescEU. Η ΕΕ συντονίζει επίσης τις ιατρικές διακομιδές ουκρανών ασθενών που χρήζουν επείγουσας θεραπείας και έχει ανοίξει ειδικό ιατρικό κόμβο στο Rzeszów (Πολωνία).
Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία λόγω της COVID-19
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η ΕΕ βοήθησε στον συντονισμό και τη χρηματοδότηση της παράδοσης ιατρικού εξοπλισμού και συναφών ειδών σε ολόκληρη την Ευρώπη και τον κόσμο.
Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ ενεργοποιήθηκε 260 φορές μεταξύ του 2020 και του 2022 εξαιτίας της κατάστασης έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία λόγω της νόσου COVID-19 —ο μεγαλύτερος αριθμός ενεργοποιήσεων στην ιστορία του μηχανισμού.
Η βοήθεια που παρασχέθηκε περιελάμβανε:
- δωρεές εξοπλισμού προστασίας, όπως μάσκες, γάντια, στολές και γυαλιά
- ιατρικές ομάδες και ιατρικό εξοπλισμό
- εμβόλια
- διασυνοριακή θεραπεία ασθενών
- επαναπατρισμό αποκλεισμένων πολιτών της ΕΕ
Πολιτική προστασία και κλιματική αλλαγή
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή γίνονται όλο και πιο συχνά, έντονα και επίμονα.
Για τον λόγο αυτό, το Συμβούλιο ενέκρινε τον Μάρτιο του 2022 συμπεράσματα με τα οποία ζητεί την περαιτέρω προσαρμογή των συστημάτων πολιτικής προστασίας στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, τόσο στον τομέα της πρόληψης όσο και στους τομείς της ετοιμότητας, της αντίδρασης και της αποκατάστασης.
Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη παροτρύνονται:
- να επενδύσουν στην έρευνα και την καινοτομία
- να εξασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα επαρκών ικανοτήτων σε εθνικό επίπεδο
- να στηρίξουν την ετοιμότητα του πληθυσμού
Τα συμπεράσματα αυτά αποτελούν σημαντικό βήμα προς την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ.
Η κλιματική αλλαγή στοιχίζει ανθρώπινες ζωές και χρήματα (Ενημερωτικό γράφημα)
Ομάδα «Πολιτική προστασία» του Συμβουλίου
Στο πλαίσιο του Συμβουλίου, η Ομάδα «Πολιτική προστασία» (PROCIV) είναι αρμόδια να εξετάζει ζητήματα που άπτονται της πολιτικής προστασίας, όπως:
- νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής
- συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με ειδικά θέματα
- συνεισφορές στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται σε διεθνή φόρουμ
Διεξάγει επίσης συζητήσεις προσανατολισμού και ανταλλαγή απόψεων για συγκεκριμένα θέματα. Της Ομάδας προεδρεύει η εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου, η οποία καταρτίζει το πρόγραμμα εργασίας.
Τελευταία ενημέρωση: 1 Αυγούστου 2025