Η ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR)

Τι είναι η ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR);

Όταν ενσκήπτουν κρίσεις ή καταστροφές, είτε φυσικές είτε ανθρωπογενείς, η ΕΕ μπορεί να χρησιμοποιήσει διάφορους τομεακούς μηχανισμούς αντιμετώπισης κρίσεων για να παράσχει βοήθεια και να αντιμετωπίσει την κατάσταση.

Οι ρυθμίσεις για την ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR) στηρίζουν τη γρήγορη και συντονισμένη λήψη αποφάσεων από την ΕΕ σε πολιτικό επίπεδο για μείζονες και πολύπλοκες κρίσεις, μεταξύ άλλων και για τρομοκρατικές ενέργειες.

Μέσω του μηχανισμού αυτού, η Προεδρία του Συμβουλίου συντονίζει την πολιτική αντιμετώπιση της κρίσης φέρνοντας σε επαφή:

τα θεσμικά όργανα της ΕΕ
τα κράτη μέλη που έχουν πληγεί
άλλους βασικούς φορείς

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός αντιμετώπισης κρίσεων IPCR (Ενημερωτικό γράφημα)

Πώς λειτουργεί στην πράξη η IPCR για τον συντονισμό σε περίπτωση κρίσης

Σε περιόδους κρίσης, η Προεδρία του Συμβουλίου φέρνει σε επαφή βασικούς φορείς, συγκεκριμένα από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη που έχουν πληγεί, ώστε να εξασφαλιστεί ο συντονισμός και να καλυφθούν ενδεχόμενα κενά.

Ο συντονιστικός μηχανισμός του Συμβουλίου για την αντιμετώπιση κρίσεων μπορεί να ενεργοποιηθεί είτε από την Προεδρία είτε κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους βάσει της ρήτρας αλληλεγγύης.

Ο μηχανισμός IPCR στηρίζει την Προεδρία του Συμβουλίου, την Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΜΑ) και το Συμβούλιο της ΕΕ, παρέχοντας ειδικά μέσα για:

τον εξορθολογισμό της ανταλλαγής πληροφοριών
τη διευκόλυνση της συνεργασίας
τον συντονισμό της αντίδρασης στην κρίση σε πολιτικό επίπεδο

Βασικό μέσο είναι η πραγματοποίηση ανεπίσημης στρογγυλής τραπέζης, ήτοι συνεδρίασης για την κρίση, την οποία συγκαλεί η Προεδρία του Συμβουλίου και στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), του γραφείου του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, των αρμόδιων οργανισμών της ΕΕ, των κρατών μελών και εμπειρογνώμονες. Άλλα μέσα περιλαμβάνουν τα εξής:

αναλυτικές εκθέσεις που παρέχουν σαφή εικόνα της κατάστασης στους υπευθύνους λήψης αποφάσεων
διαδικτυακή πλατφόρμα για τη συλλογή και την ανταλλαγή πληροφοριών
σημείο επαφής 24ωρης λειτουργίας, ώστε να εξασφαλίζεται η διαρκής συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών

Ο συντονιστικός μηχανισμός για την αντιμετώπιση κρίσεων μπορεί να ενεργοποιηθεί για γεγονότα τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ.

Τρόποι λειτουργίας

Υπάρχουν δύο τρόποι ενεργοποίησης, ανάλογα με την κατάσταση:

λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών που δίνει το πράσινο φως για τη σύνταξη αναλυτικών εκθέσεων και τη χρήση της διαδικτυακής πλατφόρμας με στόχο την καλύτερη κατανόηση της εκάστοτε κατάστασης και την προετοιμασία για το ενδεχόμενο κλιμάκωσης
λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης που περιλαμβάνει την κατάρτιση προτάσεων για δράση σε επίπεδο ΕΕ, επί των οποίων αποφασίζει το Συμβούλιο της ΕΕ ή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Σε περίπτωση κρίσης χωρίς ενεργοποίηση IPCR, η ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί να υποστηριχθεί μέσω της λειτουργίας παρακολούθησης. Ο μηχανισμός IPCR είναι πλήρως ενεργοποιημένος επί του παρόντος για τρεις συγκεκριμένες κρίσεις:

τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
την κατάσταση στη Μέση Ανατολή
τη μεταναστευτική και προσφυγική κρίση

Η λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης επιτρέπει την ανάπτυξη ειδικών συντονισμένων μέτρων αντίδρασης της ΕΕ κατά τις συνεδριάσεις στρογγυλής τραπέζης που συγκαλεί η Προεδρία.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα μέσα και τους τρόπους λειτουργίας του συντονιστικού μηχανισμού για την αντιμετώπιση κρίσεων, βλ.:

Ρυθμίσεις IPCR — Σύντομη παρουσίαση (φυλλάδιο)

Ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις

Το Συμβούλιο συμμετέχει σε πολλές προπαρασκευαστικές δραστηριότητες για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία του μηχανισμού αντιμετώπισης κρίσεων IPCR μετά την ενεργοποίησή του. Οι δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνουν:

επιμόρφωση των ενδιαφερόμενων μερών σχετικά με τον μηχανισμό
ασκήσεις
ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τους κινδύνους και τον σχεδιασμό
δίκτυο εμπειρογνωμόνων επικοινωνίας σε καταστάσεις κρίσεων από τα κράτη μέλη και τους φορείς της ΕΕ

Ενεργοποιήσεις της IPCR σήμερα

Λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης

Κατάσταση στη Μέση Ανατολή

Μετά τις βάναυσες και τυφλές τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς σε ολόκληρο το Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Μέση Ανατολή, η ισπανική Προεδρία του Συμβουλίου αποφάσισε να ενεργοποιήσει τις ρυθμίσεις IPCR σε λειτουργία παρακολούθησης στις 16 Οκτωβρίου.

Στις 19 Οκτωβρίου 2023, η Προεδρία αναβάθμισε τον μηχανισμό IPCR σε λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης.

Επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας

Μετά την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου αποφάσισε να ενεργοποιήσει πλήρως τις ρυθμίσεις IPCR (στις 27 Φεβρουαρίου 2022).

Μεταναστευτική και προσφυγική κρίση

Μετά τη μεταναστευτική κρίση του 2015, η λουξεμβουργιανή Προεδρία αποφάσισε τον Οκτώβριο του 2015 να ενεργοποιήσει τη λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών του συντονιστικού μηχανισμού αντιμετώπισης κρίσεων IPCR.

Τον Νοέμβριο του 2015 η Προεδρία αναβάθμισε τον μηχανισμό IPCR σε λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης. Έκτοτε, ο μηχανισμός παραμένει σε πλήρη λειτουργία.

Λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών

Έξαρση του χανταϊού

Λόγω της επιδημικής έξαρσης του χανταϊού, η κυπριακή Προεδρία ενεργοποίησε τις ρυθμίσεις IPCR σε λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών στις 14 Μαΐου 2026.

Οι ρυθμίσεις αυτές θα διευκολύνουν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και θα συμβάλουν στην ενίσχυση της επίγνωσης της κατάστασης και της ετοιμότητας.

Η Προεδρία ενισχύει την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την επιδημία του χανταϊού (δελτίο Τύπου, 14 Μαΐου 2026)

Λειτουργία παρακολούθησης

Έξαρση του ιού Έμπολα

Την 1η Ιουνίου 2026, η κυπριακή Προεδρία αποφάσισε να θέσει τον μηχανισμό IPCR σε λειτουργία παρακολούθησης για τη στήριξη της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με την επιδημική έξαρση του ιού Έμπολα.

Ενεργοποιήσεις της IPCR στο παρελθόν

Σεισμός στην Τουρκία και στη Συρία

Μετά τον σεισμό που σημειώθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2023 στην Τουρκία και στη Συρία, η σουηδική Προεδρία του Συμβουλίου αποφάσισε να τεθεί ο μηχανισμός IPCR σε λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης με σκοπό τον συντονισμό των μέτρων στήριξης της ΕΕ.

Στις 2 Μαΐου 2023, η σουηδική Προεδρία αποφάσισε να απενεργοποιήσει τις ρυθμίσεις IPCR.

Σεισμός στην Τουρκία και στη Συρία: Η Προεδρία του Συμβουλίου ενεργοποιεί τις ρυθμίσεις IPCR (δελτίο Τύπου, 6 Φεβρουαρίου 2023)

Έξαρση του κορωνοϊού COVID-19

Τον Δεκέμβριο του 2019, μετά την επιδημική έξαρση της COVID-19, η φινλανδική Προεδρία του Συμβουλίου αποφάσισε να ενεργοποιήσει τις ρυθμίσεις IPCR της ΕΕ σε λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών.

Λόγω της επιδεινούμενης κατάστασης και λαμβανομένων υπόψη των διάφορων τομέων που επλήγησαν, η κροατική Προεδρία του Συμβουλίου αναβάθμισε τον μηχανισμό IPCR σε λειτουργία πλήρους ενεργοποίησης στις 2 Μαρτίου 2020.

Στις 4 Μαΐου 2023, η σουηδική Προεδρία του Συμβουλίου αποφάσισε να απενεργοποιήσει τις ρυθμίσεις IPCR.

Εξωτερικές παρεμβάσεις στις ευρωπαϊκές εκλογές του Ιουνίου του 2024

Στα συμπεράσματα της έκτακτης συνόδου που πραγματοποιήθηκε στις 17 και 18 Απριλίου 2024 και λόγω των ευρωεκλογών που επρόκειτο να διεξαχθούν, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις εθνικές αρχές να συνεργαστούν όσον αφορά «κινδύνους που οφείλονται σε παραπληροφόρηση, μεταξύ άλλων μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και σε χειραγώγηση των πληροφοριών και σε παρεμβάσεις στις εκλογικές διαδικασίες από το εξωτερικό».

Στις 24 Απριλίου 2024, η βελγική Προεδρία ενεργοποίησε τις ρυθμίσεις IPCR σε λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών λόγω εξωτερικών παρεμβάσεων στις ευρωπαϊκές εκλογές τον Ιούνιο του 2024. Η ενεργοποίηση των ρυθμίσεων IPCR συνετέλεσε στη στήριξη της συνεργασίας αυτής διευκολύνοντας την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Στις 25 Ιουνίου 2024, η βελγική Προεδρία αποφάσισε να απενεργοποιήσει τις ρυθμίσεις IPCR, αλλά και να συνεχίσει να παρακολουθεί την κατάσταση. Τον Ιούνιο του 2025, η πολωνική Προεδρία αποφάσισε να απενεργοποιήσει τις ρυθμίσεις IPCR.

Εξωτερικές παρεμβάσεις: Η Προεδρία ενισχύει την ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου του 2024 (δελτίο Τύπου, 24 Απριλίου 2024)

Γιατί η ΕΕ χρειάζεται μηχανισμό για την αντιμετώπιση των κρίσεων

Η ανάγκη για μηχανισμό αντιμετώπισης των κρίσεων σε επίπεδο ΕΕ προέκυψε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 έπειτα από πολλά δραματικά γεγονότα, όπως:

οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 9ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ
οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Μαδρίτη το 2004 και στο Λονδίνο το 2005
το τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό το 2004

Το 2006 το Συμβούλιο θέσπισε τις ρυθμίσεις για τον συντονισμό σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και κρίσεις (CCA). Οι CCA σχεδιάστηκαν ως πλατφόρμα για την ανταλλαγή πληροφοριών και τον συντονισμό των ενεργειών μεταξύ των κρατών μελών σε περίπτωση μείζονος κρίσης.

Το 2013, βασιζόμενο στις CCA, το Συμβούλιο ενέκρινε τις ολοκληρωμένες ρυθμίσεις για την πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR). Αυτός ο βελτιωμένος μηχανισμός προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα, όπως:

περισσότερη ευελιξία
μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα
μεγαλύτερη αξιοποίηση των υφισταμένων πόρων, δομών και ικανοτήτων

Το 2018 το Συμβούλιο εξέδωσε εκτελεστική απόφαση η οποία κωδικοποιεί σε νομική πράξη τις ρυθμίσεις IPCR.

Εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου ως προς τις ρυθμίσεις για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων της ΕΕ (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Δείτε επίσης:

Πολιτική προστασία στην ΕΕ

Ανθρωπιστική βοήθεια

Αντιμετώπιση κρίσεων