Ανθρωπιστική βοήθεια

Βοήθεια προς τους πλέον ευάλωτους

Η ΕΕ παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε κατοίκους χωρών εκτός ΕΕ οι οποίοι έχουν πληγεί από ανθρωπογενείς ή φυσικές καταστροφές. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα πλέον ευάλωτα θύματα.

Στους ανθρώπους που χρήζουν ανθρωπιστικής βοήθειας συμπεριλαμβάνονται:

οι πληθυσμοί που αντιμετωπίζουν υποσιτισμό και λιμό
οι πρόσφυγες και οι εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της χώρας τους
τα θύματα ένοπλων συγκρούσεων και άλλων μορφών φυσικής ή ψυχολογικής βίας
οι άνθρωποι των οποίων τα σπίτια ή τα μέσα διαβίωσης έχουν καταστραφεί

Παραδείγματα ανθρωπογενών και φυσικών καταστροφών είναι οι ένοπλες συγκρούσεις, οι εμφύλιες αναταραχές, οι ξηρασίες, οι πλημμύρες, οι σεισμοί, τα τσουνάμι και οι τυφώνες.

Πρωτοφανείς ανθρωπιστικές κρίσεις

Κατά τα Ηνωμένα Έθνη, οι σημερινές πρωτοφανείς ανθρωπιστικές ανάγκες οφείλονται κυρίως στον συνδυασμό παγιωμένων ένοπλων συγκρούσεων, επιτάχυνσης της κλιματικής αλλαγής και παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας. Οι εν λόγω κρίσεις αλληλεπικαλύπτονται όλο και περισσότερο, δημιουργώντας «πολύπλοκες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης», όπου οι καταστροφές, ο πόλεμος και η φτώχεια αλληλοενισχύονται.

Το 2026, 239 εκατομμύρια άνθρωποι χρήζουν επείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας, μετά το 2025 που χαρακτηρίστηκε από σοβαρές περικοπές στις ανθρωπιστικές επιχειρήσεις και πρωτοφανή αριθμό θανατηφόρων επιθέσεων κατά εργαζομένων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας.

Οι πόλεμοι στο Σουδάν, τη Γάζα και την Ουκρανία, μεταξύ άλλων, εκτοπίζουν εκατομμύρια ανθρώπους και προκαλούν απώλειες αμάχων. Έως τα μέσα του 2025, περισσότεροι από 117 εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο είχαν εκτοπιστεί διά της βίας, ενώ έχουν καταγραφεί εκτεταμένες παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Γυναίκα και παιδί μπροστά από σκηνή σε καταυλισμό προσφύγων.

Ο μεγαλύτερος χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας

Η ανθρωπιστική βοήθεια αποτελεί θεμελιώδη συνιστώσα της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, έκφραση της οικουμενικής αξίας της αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων, καθώς και ηθική επιταγή.

H ΕΕ και τα 27 κράτη μέλη της αποτελούν από κοινού τον κορυφαίο πάροχο ανθρωπιστικής βοήθειας στον κόσμο. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, έχουν παράσχει περίπου το 40% της παγκόσμιας ανθρωπιστικής βοήθειας το 2025.

Η ανθρωπιστική βοήθεια αποτελεί συντρέχουσα αρμοδιότητα μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών, όπως ορίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 4 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάθε κράτος μέλος αποφασίζει πόση χρηματοδότηση επιθυμεί να χορηγήσει, για ποιες κρίσεις, και σε ποια ανθρωπιστική οργάνωση ή ταμείο.

Η ΕΕ συμπληρώνει και ενισχύει τις προσπάθειες των κρατών μελών μέσω του προϋπολογισμού της. Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 περιλαμβάνει ειδική γραμμή για την ανθρωπιστική βοήθεια, με συνολικό ποσό 11,57 δισ. ευρώ να διατίθεται για την επταετία ή περίπου 1,65 δισ. ευρώ ετησίως. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ για ανθρωπιστική βοήθεια το 2025 ανέρχεται σε 1,9 δισ. ευρώ.

Η ΕΕ, από το 1992, έχει παράσχει ανθρωπιστική βοήθεια σε περισσότερες από 110 χώρες, αγγίζοντας εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο κάθε χρόνο.

Η ΕΕ παρέχει επί του παρόντος ανθρωπιστική βοήθεια σε όλες τις περιοχές που πλήττονται από σοβαρές ανθρωπιστικές κρίσεις, όπως η Γάζα, η Συρία, το Σουδάν, το Νότιο Σουδάν, η Ουκρανία, το Σαχέλ, η Υεμένη, η Μιανμάρ/Βιρμανία, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Αφγανιστάν και η Αϊτή.

Βοήθεια στον τομέα της πολιτικής προστασίας

Στις πλέον ευάλωτες περιοχές του κόσμου, η ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ συνοδεύεται συνήθως από βοήθεια στον τομέα της πολιτικής προστασίας. Εμπειρογνώμονες και από τους δύο τομείς συνεργάζονται στενά για να εξασφαλίσουν τη συνεκτικότερη και αποτελεσματικότερη αντίδραση.

Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ, ο οποίος αποτελεί το εργαλείο της ΕΕ για τον συντονισμό της βοήθειας προς χώρες που έχουν πληγεί από καταστροφές, μπορεί να ενεργοποιηθεί μόνο κατόπιν αιτήματος για βοήθεια από μια χώρα, της ΕΕ ή εκτός αυτής. Ο μηχανισμός συντονίζει, για παράδειγμα, την παροχή ομάδων και εξοπλισμού έρευνας και διάσωσης, την αποστολή πυροσβεστικών αεροσκαφών και τον επαναπατρισμό πολιτών της ΕΕ.

Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνεργασία για την ανάπτυξη, στόχος της οποίας είναι να υποστηρίζει τη μεσοπρόθεσμη οικονομική, περιβαλλοντική, κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη χωρών εκτός της ΕΕ.

Πολιτική προστασία στην ΕΕ

Πώς παρέχεται η ανθρωπιστική βοήθεια

Η βοήθεια της ΕΕ συντονίζεται από τη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας (ECHO) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η ανθρωπιστική βοήθεια που χρηματοδοτείται από την ΕΕ παρέχεται επιτόπου από περισσότερες από 200 οργανώσεις-εταίρους, στις οποίες περιλαμβάνονται υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών —όπως το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA), το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP), η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF)—, το Διεθνές Κίνημα του Ερυθρού Σταυρού και της Ερυθράς Ημισελήνου, και διεθνείς και εθνικές μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ).

Για να λάβουν χρηματοδότηση για ένα ανθρωπιστικό έργο, οι ανθρωπιστικές οργανώσεις-εταίροι πρέπει να υποβάλουν προτάσεις χρηματοδότησης και να ακολουθούν αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση των έργων. Οι εταίροι πρέπει να αναγνωρίζουν τη στήριξη της ΕΕ επιδεικνύοντας την οπτική ταυτότητα της ΕΕ στους χώρους του έργου.

Μέσω της ανθρωπιστικής της βοήθειας, η ΕΕ βοηθά τους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς παρέχοντας:

επισιτιστική ασφάλεια
διατροφική υποστήριξη
επείγουσα υγειονομική περίθαλψη
καθαρό νερό και αποχέτευση
στέγη
προστασία από σωματικές και ψυχολογικές βλάβες
εκπαίδευση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης
άμεση χρηματική βοήθεια

Δεδομένου ότι η κλιματική αλλαγή θα αυξήσει τη συχνότητα των πλημμυρών, των ξηρασιών και των τυφώνων, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παρέχουν επίσης στήριξη με στόχο να βελτιωθούν οι ικανότητες αντιμετώπισης καταστροφών που σχετίζονται με το κλίμα και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των πλέον ευάλωτων σε αυτές.

Κανονισμός της ΕΕ σχετικά με την ανθρωπιστική βοήθεια

Ο κανονισμός της ΕΕ σχετικά με την ανθρωπιστική βοήθεια, ο οποίος εκδόθηκε το 1996, καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτελεί ανθρωπιστικές δράσεις εξ ονόματος της ΕΕ.

Καθορίζει τους κύριους στόχους, τις αρχές και τις διαδικασίες για την υλοποίηση των επιχειρήσεων ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ.

Κανονισμός σχετικά με την ανθρωπιστική βοήθεια (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Εργαζόμενος στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας μπροστά σε κιβώτια ανθρωπιστικής βοήθειας με τη σημαία της ΕΕ.

Ανθρωπιστικές αρχές

Η ανθρωπιστική βοήθεια παρέχεται με βάση τις ανθρωπιστικές αρχές της ουδετερότητας, του ανθρωπισμού, της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας. Η βοήθεια παρέχεται ανεξαρτήτως φυλής, εθνοτικής ομάδας, θρησκείας, φύλου, ηλικίας, ιθαγένειας ή πολιτικών πεποιθήσεων των ωφελουμένων.

Ανθρωπισμός

Η ανθρώπινη δυστυχία πρέπει να αντιμετωπίζεται οπουδήποτε εντοπίζεται, με ιδιαίτερη προσοχή στα πλέον ευάλωτα άτομα.

Ουδετερότητα

Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν πρέπει να ευνοεί καμία πλευρά σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης ή άλλης διένεξης.

Αμεροληψία

Η ανθρωπιστική βοήθεια πρέπει να παρέχεται αποκλειστικά με βάση τις ανάγκες, χωρίς διακρίσεις.

Ανεξαρτησία

Οι ανθρωπιστικοί στόχοι πρέπει να είναι διακριτοί από τους πολιτικούς, οικονομικούς, θρησκευτικούς, στρατιωτικούς ή άλλους στόχους.

Οι αρχές αυτές, οι οποίες έχουν τις ρίζες τους στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, έχουν υιοθετηθεί από τα Ηνωμένα Έθνη στα ψηφίσματα 46/182 και 58/114 της Γενικής Συνέλευσης.

Σε επίπεδο ΕΕ, οι ανθρωπιστικές αρχές κατοχυρώνονται στην ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανθρωπιστική βοήθεια, την οποία υπέγραψαν τον Δεκέμβριο του 2007 το Συμβούλιο της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η κοινή αντίληψη περιγράφει το κύριο πλαίσιο πολιτικής για την ΕΕ όταν ενεργεί για την αντιμετώπιση ανθρωπιστικών κρίσεων. Καθορίζει τους λόγους, τον τρόπο και τον χρόνο δράσης της ΕΕ. Οι πρωταρχικοί στόχοι της ανθρωπιστικής δράσης, όπως κατοχυρώνονται στην κοινή αντίληψη, είναι οι εξής:

η διάσωση ζωών
η πρόληψη και ανακούφιση των δεινών
η συμβολή στη διατήρηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας έναντι φυσικών κινδύνων και ανθρωπογενών καταστροφών

Ο ρόλος του Συμβουλίου στην ανθρωπιστική βοήθεια

Μολονότι το Συμβούλιο δεν λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με επιχειρησιακά θέματα, όπως το ύψος της χρηματοδότησης που πρέπει να παρέχεται για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων κρίσεων, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της θέσης της ΕΕ έναντι χωρών και περιοχών εκτός ΕΕ με την έγκριση συμπερασμάτων του Συμβουλίου.

Όσον αφορά τα ανθρωπιστικά θέματα, αυτό συχνά σημαίνει ότι προτρέπει τα εκάστοτε μέρη να επιλύσουν τις συγκρούσεις που ευθύνονται για τις ανθρωπιστικές κρίσεις και ζητά τον σεβασμό του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Ομάδα «Ανθρωπιστική και επισιτιστική βοήθεια»

Στο Συμβούλιο, η Ομάδα «Ανθρωπιστική και επισιτιστική βοήθεια» (COHAFA) είναι το αρμόδιο όργανο για τη συζήτηση θεμάτων σχετικών με την ανθρωπιστική βοήθεια, όπως:

η παρακολούθηση των ανθρωπιστικών αναγκών ανά τον κόσμο και η αντίδραση της ΕΕ
η αποτελεσματικότητα του διεθνούς συστήματος παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας
η εκπόνηση δηλώσεων της ΕΕ σε σχετικούς διεθνείς οργανισμούς και φόρουμ
η προαγωγή της ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανθρωπιστική βοήθεια, τις ανθρωπιστικές αξίες και το σεβασμό του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου

Η COHAFA συγκροτήθηκε το 2008 μετά την υπογραφή της ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανθρωπιστική βοήθεια. Την προεδρία της ομάδας ασκεί η εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου.

Ομάδα «Ανθρωπιστική και επισιτιστική βοήθεια» (COHAFA)

Διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο

Η ΕΕ είναι προσηλωμένη στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, ένα σύνολο κανόνων που καθορίζει τις ευθύνες των κρατών και των μη κρατικών ένοπλων ομάδων κατά τη διάρκεια ένοπλης σύγκρουσης.

Το ανθρωπιστικό δίκαιο βασίζεται κυρίως στις τέσσερις Συμβάσεις της Γενεύης του 1949 και στα πρόσθετα πρωτόκολλα που εγκρίθηκαν το 1977 και το 2005. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν κυρώσει τις Συμβάσεις της Γενεύης και τα πρόσθετα πρωτόκολλά τους. Οι συμβάσεις αυτές συμπληρώνονται από κανόνες του εθιμικού διεθνούς δικαίου.

Οι κανόνες απαιτούν, μεταξύ άλλων:

ταχεία και απρόσκοπτη διέλευση της ανθρωπιστικής βοήθειας
προστασία των αμάχων (συμπεριλαμβανομένων των εργαζόμενων στον ανθρωπιστικό τομέα)
προστασία της υγειονομικής περίθαλψης
προστασία των αντικειμένων που είναι απαραίτητα για την επιβίωση του άμαχου πληθυσμού

Έχουν σχεδιαστεί για την προστασία προσώπων που δεν συμμετέχουν, ή δεν συμμετέχουν πλέον, στις εχθροπραξίες, συμπεριλαμβανομένων αμάχων, ιατρικού προσωπικού, εργαζομένων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, τραυματιών, ασθενών και ναυαγών στρατιωτικών, καθώς και αιχμαλώτων πολέμου ή άλλων κρατουμένων. Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο επιβάλλει επίσης όρια στα μέσα και τις μεθόδους πολέμου (για παράδειγμα, την απαγόρευση ορισμένων όπλων).

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο παραβιάζεται όλο και περισσότερο σε συγκρούσεις ανά τον κόσμο, για παράδειγμα με:

επιθέσεις σε νοσοκομεία και σχολεία
επιθέσεις κατά εργαζομένων στον ανθρωπιστικό και ιατρικό τομέα
άρνηση πρόσβασης σε σωτήρια ανθρωπιστική βοήθεια
επιθέσεις κατά αμάχων
στρατολόγηση και χρησιμοποίηση παιδιών-στρατιωτών
βιασμούς και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας

Αυτού του είδους η βία πλήττει τους αμάχους και εμποδίζει εκατομμύρια ανθρώπους να λάβουν σωτήρια βοήθεια.

Το 2024 ήταν το πλέον θανατηφόρο έτος που έχει καταγραφεί για τους εργαζομένους στον ανθρωπιστικό τομέα, με 385 νεκρούς, 308 τραυματίες και 137 απαχθέντες. Το 2025 σκοτώθηκαν 334 εργαζόμενοι στον ανθρωπιστικό τομέα, 193 τραυματίστηκαν και 112 απήχθησαν.

Δείτε επίσης:

Αντιμετώπιση κρίσεων

Η ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR)

Πολιτική προστασία στην ΕΕ