Civiele en militaire missies en operaties
Het GVDB zorgt ervoor dat de EU civiele en militaire missies en operaties buiten de EU kan uitvoeren, onder andere via uitvoerende mandaten, met de operationele vermogens van de lidstaten.
Wat is het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid?
Het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) van de EU, dat werd ingesteld bij de ondertekening van het Verdrag van Lissabon in 2009, is de opvolger van het Europees veiligheids- en defensiebeleid (EVDB).
Het GVDB is een kader voor samenwerking op het gebied van defensie en crisisbeheersing. De EU-landen moeten civiele en militaire vermogens ter beschikking stellen om het GVDB uit te voeren.
Besluiten over het GVDB worden met eenparigheid van stemmen genomen door de Raad van de Europese Unie . De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid moet besluiten op GVDB-gebied voorstellen.
Reageren op conflicten en crises
Het GVDB zorgt ervoor dat de EU civiele en militaire missies en operaties in het buitenland kan uitvoeren, onder andere via uitvoerende mandaten, met de operationele vermogens van de lidstaten.
De taken die in het kader van het GVDB kunnen worden uitgevoerd, zijn:
humanitaire en reddingsopdrachten
conflictpreventie
taken van de strijdkrachten in crisisbeheersing
gezamenlijke ontwapeningsoperaties
advies en bijstand op civiel en militair gebied
stabiliseringsoperaties aan het eind van conflicten
Met haar missies en operaties streeft de EU ernaar op conflicten en crises te reageren, de capaciteiten van partners op te bouwen en uiteindelijk de Europese Unie en haar burgers te beschermen.
Sinds 2003 heeft de EU wereldwijd meer dan 40 missies en operaties op touw gezet. Op dit moment lopen er 22 GVDB-missies en -operaties:
- 13 civiele missies
- 8 militaire missies/operaties
- 1 militaire missies/operaties
Civiele missies
- Adviesmissie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine)
- Adviesmissie ter ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector in Irak (EUAM Iraq)
- Adviesmissie in de Centraal-Afrikaanse Republiek (EUAM RCA)
- Missie voor bijstandsverlening inzake geïntegreerd grensbeheer in Libië (EUBAM Libya)
- Bijstandsmissie inzake grensbeheer aan de grensovergang bij Rafah (EUBAM Rafah)
- Missie voor capaciteitsopbouw in Mali (EUCAP SAHEL Mali)
- Missie voor capaciteitsopbouw in Somalië (EUCAP Somalia)
- Missie in Armenië (EUM Armenia)
- Waarnemingsmissie in Georgië (EUMM Georgia)
- Partnerschapsmissie in Armenië (EUPM Armenia)
- Partnerschapsmissie in de Republiek Moldavië (EUPM Moldova)
- Politiemissie voor de Palestijnse Gebieden (EUPOL COPPS)
- Rechtsstaatmissie in Kosovo* (EULEX KOSOVO)
Militaire missies en operaties
- Militaire bijstandsmissie in Mozambique (EUMAM Mozambique)
- Militaire bijstandsmissie ter ondersteuning van Oekraïne (EUMAM Ukraine)
- Militaire operatie in Bosnië en Herzegovina (EUFOR Althea)
- Militaire operatie in het Middellandse Zeegebied (EUNAVFOR MED IRINI)
- Militaire operatie teneinde bij te dragen aan maritieme veiligheid in het westelijke deel van de Indische Oceaan en in de Rode Zee (EUNAVFOR Atalanta)
- Maritieme beveiligingsoperatie ter bescherming van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee (EUNAVFOR ASPIDES)
- Opleidingsmissie in Somalië (EUTM Somalia)
- Opleidingsmissie in de Centraal-Afrikaanse Republiek (EUTM RCA)
Civiel-militair
- Regionale advies- en coördinatiecel voor de Sahel (RACC)
- Veiligheids- en defensie-initiatief ter ondersteuning van de West-Afrikaanse landen in de Golf van Guinee (EU SDI GoG)
* Deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet, en is in overeenstemming met Resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad en het advies van het Internationaal Gerechtshof over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo.
De militaire operaties worden uit de Europese Vredesfaciliteit gefinancierd. De EU-begroting financiert een deel van de gemeenschappelijke kosten van civiele missies.
Pact inzake het civiele GVDB
Op 22 mei 2023 keurde de Raad een nieuw pact inzake het civiele GVDB goed. Dit pact moet het civiele aspect van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid versterken en de civiele missies doeltreffender, doortastender, flexibeler en daadkrachtiger maken. Het pact bouwt voort op het eerste pact, dat in november 2018 werd aangenomen.
Besluitvormingsorganen van het GVDB
De EU-lidstaten hebben permanente politieke, militaire en civiele structuren waarmee de Europese Unie haar verantwoordelijkheid voor crisisbeheersing op zich kan nemen en haar rol als mondiale speler op het gebied van veiligheid kan vervullen.
Raad Buitenlandse Zaken
De Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) bestaat onder meer uit de ministers van Defensie van de Europese Unie.
De zittingen van de Raad Buitenlandse Zaken worden voorgezeten door de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. De hoge vertegenwoordiger wordt bijgestaan door de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO).
- Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)
- Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid
Politiek en Veiligheidscomité
Het Politiek en Veiligheidscomité (PVC) bestaat uit ambassadeurs van de lidstaten en wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.
Het PVC volgt de internationale situatie betreffende de aspecten die onder het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid vallen en draagt bij tot de beleidsvorming. Voorts is het, onder de verantwoordelijkheid van de Raad en van de hoge vertegenwoordiger, belast met de politieke controle en de strategische leiding van de crisisbeheersingsoperaties.
Militair Comité van de Europese Unie
Militair Comité van de Europese Unie (EUMC) is het hoogste militaire instantie in de Raad. Het is samengesteld uit de chefs Defensie van de lidstaten, die gewoonlijk worden vertegenwoordigd door hun permanente militaire vertegenwoordigers.
Het EUMC stuurt alle militaire activiteiten binnen het EU-kader aan en verstrekt het Politiek en Veiligheidscomité militair advies en aanbevelingen.
Comité voor de civiele aspecten van crisisbeheersing
Het Comité voor de civiele aspecten van crisisbeheersing (CIVCOM) adviseert het Politiek en Veiligheidscomité voor civiele crisisbeheersing over met name het civiele GVDB. Dit omvat het opstellen van planningsdocumenten voor nieuwe missies en het ontwikkelen van strategieën en beleidsmaatregelen, samen met civiele crisisbeheersingsvermogens.
Politiek-militaire Groep
De Politiek-militaire Groep (PMG) verricht voorbereidende werkzaamheden op het gebied van het GVDB voor het Politiek en Veiligheidscomité. De PMG houdt zich bezig met de politieke aspecten van militaire en civiel-militaire aangelegenheden van de EU, waaronder concepten, vermogens en operaties, en missies.
De groep is met name verantwoordelijk voor partnerschappen met niet-EU-landen en andere organisaties, waaronder de NAVO, en voor oefeningen.
Zie ook
Europese Vredesfaciliteit
Permanente gestructureerde samenwerking (PESCO)
Europese defensiegereedheid
Laatst bijgewerkt: 21 april 2026