Misje i operacje cywilne i wojskowe
Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony pozwala Unii prowadzić misje i operacje –cywilne i wojskowe – w krajach trzecich. Unia korzysta przy tym ze zdolności operacyjnych państw członkowskich.
Czym jest wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony?
Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony (WPBiO), ustanowiona traktatem lizbońskim w 2009 r., to sukcesorka europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony (EPBiO).
Polityka ta kształtuje współpracę państw Unii w dziedzinie obrony i zarządzania kryzysowego. Aby można było ją realizować, państwa członkowskie muszą udostępniać Unii zdolności cywilne i wojskowe.
Decyzje związane z polityką WPBiO muszą zapadać w Radzie Unii Europejskiej jednomyślnie. Za proponowanie decyzji odpowiada wysoki przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa.
Reagowanie na konflikty i kryzysy
Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony pozwala Unii prowadzić misje i operacje –cywilne i wojskowe – w krajach trzecich, w tym misje i operacje o mandatach wykonawczych. Unia korzysta przy tym ze zdolności operacyjnych państw członkowskich.
W ramach polityki tej wykonuje się następujące rodzaje zadań:
zadania humanitarne i ratunkowe
zapobieganie konfliktom
zadania wojskowe w zarządzaniu kryzysowym
wspólne operacje rozbrojeniowe
cywilne i wojskowe doradztwo i pomoc
stabilizacja po konflikcie
Poprzez misje i operacje Unia stara się reagować na konflikty i kryzysy, budować zdolności partnerów, a ostatecznie chronić Unię Europejską i jej obywateli.
Od 2003 r. UE uruchomiła ponad 40 misji i operacji na całym świecie. Obecnie w ramach WPBiO prowadzi 22 misje i operacje:
- 13 misji cywilnych
- 8 misji/operacji wojskowych
- 1 misję/inicjatywę cywilno-wojskową.
Misje cywilne
- Misja doradcza na rzecz reformy cywilnego sektora bezpieczeństwa na Ukrainie (EUAM Ukraine)
- Misja doradcza na rzecz reformy sektora bezpieczeństwa w Iraku (EUAM Iraq)
- Misja doradcza w Republice Środkowoafrykańskiej (EUAM RCA)
- Misja dotycząca pomocy w zintegrowanym zarządzaniu granicami w Libii (EUBAM Libya)
- Misja ds. szkolenia i kontroli na przejściu granicznym w Rafah (EUBAM Rafah)
- Misja dotycząca budowania zdolności w Mali (EUCAP Sahel Mali)
- Misja dotycząca budowania zdolności w Somalii (EUCAP Somalia)
- Misja w Armenii (EUM Armenia)
- Misja obserwacyjna w Gruzji (EUMM Georgia)
- Misja partnerska w Armenii (EUPM Armenia)
- Misja partnerska w Mołdawii (EUPM Moldova)
- Misja policyjna na Terytoriach Palestyńskich (EUPOL COPPS)
- Misja w zakresie praworządności w Kosowie* (EULEX Kosovo).
Misje i operacje wojskowe
- Misja pomocy wojskowej dla Mozambiku (EUMAM Mozambique)
- Misja pomocy wojskowej dla Ukrainy (EUMAM Ukraine)
- Operacja wojskowa w Bośni i Hercegowinie (EUFOR ALTHEA)
- Operacja wojskowa na Morzu Śródziemnym (EUNAVFOR MED IRINI)
- Operacja wojskowa w celu wnoszenia wkładu w bezpieczeństwo morskie w zachodniej części Oceanu Indyjskiego i na Morzu Czerwonym (EUNAVFOR ATALANTA)
- Operacja w zakresie bezpieczeństwa morskiego w celu zapewnienia wolności żeglugi w związku z kryzysem na Morzu Czerwonym (EUNAVFOR ASPIDES)
- Misja szkoleniowa w Somalii (EUTM Somalia)
- Misja szkoleniowa w Republice Środkowoafrykańskiej (EUTM RCA).
Działania cywilno-wojskowe
- Komórka Doradztwa i Koordynacji Regionalnej dla Sahelu (RACC)
- Inicjatywa w zakresie bezpieczeństwa i obrony na rzecz wsparcia państw Afryki Zachodniej w Zatoce Gwinejskiej (EU SDI GoG).
* Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.
Operacje i misje wojskowe są finansowane z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju. Z budżetu UE finansuje się część wspólnych kosztów misji cywilnych.
Wymiar cywilny
22 maja 2023 r. Rada zatwierdziła nową umowę w zakresie cywilnego wymiaru wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Ma ona wzmocnić cywilną stronę tej polityki oraz zwiększyć skuteczność, wpływ, elastyczność i solidność misji cywilnych. Opiera się na poprzedniej umowie, przyjętej w listopadzie 2018 r.
Organy decyzyjne
Aby Unia Europejska mogła w pełni wywiązywać się z obowiązków w ramach zarządzania kryzysowego i odgrywać rolę globalnego podmiotu bezpieczeństwa, państwa członkowskie UE utworzyły stałe struktury polityczne, wojskowe i cywilne.
Rada do Spraw Zagranicznych
Rada do Spraw Zagranicznych w składzie zajmującym się obroną gromadzi unijnych ministrów obrony.
Posiedzeniom Rady do Spraw Zagranicznych przewodniczy wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Wysokiego przedstawiciela wspiera Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ).
Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa
Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa składa się z ambasadorów państw członkowskich, a przewodniczy mu reprezentant wysokiego przedstawiciela.
Komitet monitoruje sytuację międzynarodową w aspektach objętych wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa i pomaga w formułowaniu polityki w tej dziedzinie. Pod kierunkiem Rady i wysokiego przedstawiciela sprawuje też kontrolę polityczną i kierownictwo strategiczne nad unijnymi operacjami zarządzania kryzysowego.
Komitet Wojskowy Unii Europejskiej
Najwyższym rangą ciałem wojskowym w Radzie jest Komitet Wojskowy Unii Europejskiej. W jego skład wchodzą szefowie sztabów państw członkowskich, reprezentowani zazwyczaj przez stałych przedstawicieli wojskowych.
Komitet kieruje wszystkimi działaniami wojskowymi w ramach UE i zapewnia doradztwo i zalecenia wojskowe Komitetowi Politycznemu i Bezpieczeństwa.
Komitet ds. Aspektów Cywilnych Zarządzania Kryzysowego
Komitet ds. Aspektów Cywilnych Zarządzania Kryzysowego to organ doradczy Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa. Zajmuje się cywilnym zarządzaniem kryzysowym, szczególnie cywilnym wymiarem WPBiO. Obejmuje to przygotowywanie dokumentów dotyczących nowych misji oraz opracowywanie związanych z nimi strategii i polityk, w tym cywilnych zdolności zarządzania kryzysowego.
Grupa Polityczno-Wojskowa
Grupa Polityczno-Wojskowa przygotowuje prace Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa z zakresu wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Zajmuje się polityczną stroną unijnych przedsięwzięć wojskowych i cywilno-wojskowych (np. koncepcji, zdolności, operacji i misji).
Odpowiada zwłaszcza za partnerstwa z państwami spoza UE i innymi organizacjami, w tym NATO, oraz ćwiczeniami.
Więcej
Europejski Instrument na rzecz Pokoju
Stała współpraca strukturalna (PESCO)
Europejska gotowość obronna
Ostatnia aktualizacja: 21 kwietnia 2026