Permanente gestructureerde samenwerking (PESCO)
De PESCO biedt de 26 deelnemende lidstaten een kader om gezamenlijk projecten voor gedeelde vermogens te plannen, te ontwikkelen en daarin te investeren, en om de operationele paraatheid en de bijdrage van hun strijdkrachten te vergroten.
Verdieping van de samenwerking rond defensie
Sinds het Verdrag van Lissabon (2009) kunnen de EU-lidstaten op vrijwillige basis deelnemen aan permanente gestructureerde samenwerking (Permanent Structured Cooperation – PESCO) op het gebied van defensie. De PESCO biedt een kader en een gestructureerd proces voor de geleidelijke verdieping van de defensiesamenwerking, zodat de meest veeleisende missies over de noodzakelijke vermogens kunnen beschikken en de veiligheid van de EU-burgers wordt verbeterd.
In december 2017 nam de Raad een besluit aan tot instelling van de PESCO en tot opstelling van de lijst van de 25 deelnemende lidstaten. In mei 2023 bevestigde de Raad de deelname van Denemarken als 26e lid van de PESCO.
Besluiten over nieuwe leden of over de opschorting van lidmaatschap worden door de Raad van de EU genomen met een gekwalificeerde meerderheid van de aan de PESCO deelnemende leden.
Onder de verantwoordelijkheid van de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid vormen de Europese Dienst voor extern optreden, met inbegrip van de Militaire Staf van de EU, en het Europees Defensieagentschap het PESCO-secretariaat.
PESCO-verbintenissen en -projecten
De PESCO krijgt hoofdzakelijk vorm via verbintenissen en samenwerkingsprojecten.
Het belangrijkste verschil tussen de PESCO en andere vormen van samenwerking is het juridisch bindende karakter van de verbintenissen van de deelnemende lidstaten. Zij verbinden zich er via de PESCO met name toe hun defensie-uitgaven en -investeringen te verhogen, gezamenlijke projecten voor strategische defensievermogens te intensiveren, en de beschikbaarheid, inzetbaarheid en interoperabiliteit van hun strijdkrachten te verbeteren, onder meer voor GVDB-operaties en -missies.
De Raad is verantwoordelijk voor de algemene beleidskoers en besluitvorming en doet aanbevelingen over hoe de lidstaten hun verbintenissen kunnen nakomen.
Elk jaar dient de hoge vertegenwoordiger bij de Raad een verslag in over de stand van de uitvoering van de PESCO. Op basis daarvan beoordeelt de Raad de bijdragen van de deelnemende lidstaten en gaat hij na of ze hun verbintenissen blijven nakomen.
Er zijn 75 samenwerkingsprojecten op verschillende gebieden waaronder opleidingsfaciliteiten, land, zee, lucht, cyberkwesties en strategische hulpmiddelen. Deze projecten brengen deelnemende lidstaten samen om nieuwe capaciteiten te ontwikkelen, gezamenlijke opleidingen of oefeningen te houden, of hun deskundigheid op bepaalde gebieden te bundelen.
Elk project wordt uitgevoerd door verschillende groepen PESCO-lidstaten en door een of meer van deze lidstaten gecoördineerd.
Hoewel alleen EU-lidstaten kunnen deelnemen aan de PESCO, bepaalde de Raad in november 2020 onder welke voorwaarden niet-EU-landen bij wijze van uitzondering kunnen worden uitgenodigd voor afzonderlijke PESCO-projecten.
Canada, Noorwegen en de Verenigde Staten werden bijvoorbeeld uitgenodigd voor het project voor militaire mobiliteit in 2021, net als het Verenigd Koninkrijk in 2022 en Zwitserland in 2025.
Dit besluit maakte de weg vrij voor een sterkere en ambitieuzere samenwerking op defensiegebied met de EU-partners.
- PESCO-verbintenissen
- PESCO-projecten
- Aanbeveling van de Raad ter evaluatie van de voortgang die door de deelnemende lidstaten is gemaakt bij het nakomen van de PESCO-verbintenissen (18 november 2024)
- Raad bepaalt voorwaarden voor deelname derde landen aan PESCO-projecten (persmededeling, 5 november 2020)
Strategische evaluatie van de PESCO
Op 19 november 2024 keurde de Raad conclusies goed over de strategische evaluatie van de PESCO. De evaluatie was in november 2023 van start gegaan met als doel de PESCO te versterken, strategischer en doeltreffender te maken en aan de nieuwe geopolitieke realiteit na 2025 aan te passen.
De conclusies bevestigen de sleutelrol van de PESCO als ambitieus kader om de defensiesamenwerking tussen de deelnemende lidstaten te verdiepen, en benadrukken dat de beginselen en doelstellingen van de PESCO nog steeds gelden. Tegelijkertijd wordt in de conclusies ook onderstreept dat de PESCO, wil zij de spil van de defensie-inspanningen van de EU blijven, moet worden geactualiseerd in het licht van de nieuwe initiatieven en beleidsmaatregelen van de EU, met name die in het kader van het strategisch kompas van de EU.
Daartoe moet de huidige lijst van 20 bindende PESCO-verbintenissen worden geactualiseerd en gestroomlijnd. In de toekomst kan de herziene reeks verbintenissen worden gestructureerd op basis van belangrijke gebieden zoals defensie-uitgaven en -investeringen, vermogensontwikkeling, bewapening en industriële samenwerking, en de operationele dimensie.
In de conclusies onderstreept de Raad hoe belangrijk het is Oekraïne meer te betrekken bij de defensie-initiatieven van de EU, in overeenstemming met de op 27 juni 2024 ondertekende gezamenlijke toezeggingen op het gebied van veiligheid. De PESCO moet dan ook bijdragen aan de bredere inspanningen van de EU om in Oekraïnes militaire behoeften te voorzien.
Laatst bijgewerkt: 27 mei 2025