Europese Vredesfaciliteit

Oprichting van de Europese Vredesfaciliteit

Op 22 maart 2021 besloot de Raad tot de oprichting van de Europese Vredes­faciliteit (EPF).

Wat is de Europese Vredesfaciliteit?

De Europese Vredesfaciliteit is een fonds dat dient om de EU beter in staat te stellen:

• conflicten te voorkomen
• vrede op te bouwen en te handhaven
• internationale veiligheid en stabiliteit te versterken

Met het oog op de huidige complexe veiligheidsdreigingen moet de Europese Vredesfaciliteit ervoor zorgen dat de EU beter in staat is haar burgers en partners te beschermen. De faciliteit zorgt ervoor dat het externe optreden van de EU voor vrede en veiligheid een zo groot mogelijke impact heeft en zo doeltreffend en duurzaam mogelijk is.

De EPF is in de plaats gekomen van de vroegere financiële instrumenten op dit gebied, het Athena­mechanisme en de Vredesfaciliteit voor Afrika, en heeft een ruimer toepassingsgebied.

Hoe werkt de Europese Vredesfaciliteit?

De Europese Vredesfaciliteit financiert missies en operaties, en steun­maatregelen voor partner­landen en regionale en internationale organisaties. Het kan bijvoorbeeld gaan om de levering van:

• militaire en defensie­gerelateerde uitrusting
• infrastructuur
• technische ondersteuning

Het optreden via de faciliteit is in overeenstemming met het internationaal recht inzake de mensen­rechten en het internationaal humanitair recht.

Wat is het budget van de Europese Vredesfaciliteit?

De Europese Vredesfaciliteit is een fonds ter grootte van € 17 miljard voor een periode van 7 jaar (2021-2027) dat buiten de EU-begroting valt. Dankzij dit fonds kunnen alle acties in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) op militair en defensie­gebied via 1 enkel mechanisme worden gefinancierd.

Toen de faciliteit in maart 2021 werd opgericht, bedroeg het financieel plafond van het fonds € 5,69 miljard in lopende prijzen.

Daarna heeft de Raad dit plafond een aantal keer verhoogd: in maart 2023 met € 2,29 miljard, in juni 2023 met € 4,06 miljard en in maart 2024 met € 5 miljard. De verhoging van maart 2024 nam de vorm aan van een speciaal fonds voor bijstand aan Oekraïne binnen de Europese Vredesfaciliteit.

De bijdragen van de lidstaten worden bepaald op basis van een verdeel­sleutel voor het bruto nationaal inkomen (bni).

• Besluit van de Raad tot oprichting van een Europese Vredesfaciliteit (Publicatieblad van de EU)
• Factsheet (EN): Europese Vredesfaciliteit (Europese Dienst voor extern optreden)
• Vragen en antwoorden: Europese Vredesfaciliteit (Europese Dienst voor extern optreden)

EU-steun voor Oekraïne

Tussen 2022 en 2024 heeft de EU in het kader van de Europese Vredesfaciliteit € 6,1 miljard vrijgemaakt om de dringende behoefte van Oekraïne aan militaire en defensieve steun aan te pakken.

Daarnaast heeft de EU in maart 2024 besloten het financiële plafond van de Europese Vredesfaciliteit met € 5 miljard te verhogen door een fonds voor bijstand aan Oekraïne op te richten. Dit brengt de totale financiële steun die via de Europese Vredesfaciliteit is toegewezen op € 11,1 miljard.

Noorwegen heeft de EU-maatregelen ondersteund met 250 miljoen Noorse kroon (ongeveer € 22 miljoen).

De steunmaatregelen in het kader van de Europese Vredesfaciliteit financieren de levering van dodelijke en niet-dodelijke militaire uitrusting en voorraden, zoals persoonlijke beschermingsmiddelen, eerstehulpkits, brandstof, munitie en raketten.

In 2022 startte de EU een militaire bijstandsmissie ter ondersteuning van Oekraïne (EUMAM Ukraine). De missie moet de vermogens en veerkracht van de Oekraïense strijdkrachten versterken en de burger­bevolking beschermen tegen de aanhoudende militaire agressie van Rusland.

• Militaire steun van de EU voor Oekraïne
• Militaire bijstandsmissie van de EU ter ondersteuning van Oekraïne (website)

Pijlers

De faciliteit omvat 2 financierings­pijlers in één instrument, wat de besluit­vormings­procedures vereenvoudigt en het EU-optreden in dit verband samenhangender maakt: operaties en steun­maatregelen.

Pijler 'operaties'

Deze pijler financiert de gemeenschappelijke kosten van missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). De rechtsgrond hiervoor is artikel 42, lid 4, en artikel 43, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU).

Pijler 'steunmaatregelen'

Deze pijler financiert steunmaatregelen ten behoeve van derde landen en regionale of internationale organisaties, op grond van de artikelen 28 en 30 van het VEU. Het gaat dan om acties:

• ter versterking van de militaire en defensiecapaciteit
• ter ondersteuning van de militaire aspecten van vredes­ondersteunende operaties

• Verdrag betreffende de Europese Unie (Publicatieblad van de EU)

Beheer

De faciliteit functioneert onder het gezag en de leiding van een comité bestaande uit vertegenwoordigers van elke EU-lidstaat dat wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van het voorzitterschap van de Raad.

Het comité kwam voor het eerst bijeen op 21 april 2021 en is onder meer verantwoordelijk voor de goedkeuring van de jaarlijkse begroting en de uitvoerings­voorschriften voor EPF-uitgaven.

De Europese Vredesfaciliteit wordt beheerd door:

• een beheerder voor operaties
• de operationeel commandant van elke operatie en missie
• een beheerder voor steun­maatregelen
• de rekenplichtigen voor beide pijlers

Op 20 oktober 2021 heeft het comité zijn reglement van orde aangenomen.

• Reglement van orde EPF-comité

Operaties

Alle EU-lidstaten dragen in principe bij aan de financiering van militaire operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensie­beleid. Momenteel lopen er 8 militaire missies en operaties van de EU en 1 civiel-militaire missie die EPF-financiering ontvangen.

• Civiele en militaire missies en operaties

Lopende militaire operaties van de EU die worden gefinancierd door de Europese Vredesfaciliteit

Wie betaalt de missies en operaties van de Vredesfaciliteit?

Een groot percentage van de kosten voor militaire operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid wordt gedragen door de EU-lidstaten (en derde landen) die aan een operatie deelnemen, volgens het beginsel "kosten worden gedragen waar ze worden gemaakt".

Verschillende kosten worden door de EU-landen gezamenlijk gefinancierd via de operaties-pijler. De volledige lijst van gemeenschappelijke kosten staat in bijlagen II tot en met V bij het Raadsbesluit tot oprichting van de Europese Vredesfaciliteit.

Onder meer de volgende kosten worden altijd gezamenlijk gefinancierd:

• installatie van het hoofd­kwartier en dagelijkse kosten, inclusief reiskosten, IT-systemen, administratie, publieksvoorlichting, ter plaatse ingehuurd personeel, inzet en huisvesting van het hoofd­kwartier van de troepenmacht
• ondersteuning van de troepenmacht als geheel, infrastructuur, medische diensten, medische evacuatie, identificatie­middelen en satelliet­beelden
• terugbetaling aan/van de NAVO of andere organisaties, zoals de VN
• specifieke kosten voor de inzet of herschikking van een EU-gevechtsgroep

De Raad kan besluiten om met de faciliteit ook de kosten te financieren van het vervoer en de huisvesting van troepen, en van multinationale hoofd­kwartieren onder het niveau van het hoofd­kwartier van de troepenmacht.

Ook kan de Raad bepalen dat bepaalde extra kosten voor een bepaalde operatie als gemeenschappelijke kosten worden beschouwd.

De EPF kan, op verzoek van de operationeel commandant en met goedkeuring van het comité, tevens het volgende financieren:

• kazernes en huisvesting/infrastructuur, noodzakelijke extra uitrusting, medische diensten, informatie­­vergaring (inlichtingen op het terrein, verkenning en bewaking, met inbegrip van lucht-grond­bewaking en -verkenning en menselijke inlichtingen)
• andere essentiële vermogens op het terrein (mijn­opruiming, chemische, biologische, radiologische en nucleaire bescherming, opslag en vernietiging van wapens)

EPF-operaties kunnen ook zorgen voor de voorfinanciering en het beheer van bepaalde uitgaven voor een operatie ("door de staten gedragen kosten"), terwijl het betrokken land de verantwoordelijkheid behoudt. Mogelijke nationale kosten­posten zijn huisvesting, brandstof en soortgelijke kosten in verband met nationale contingenten. Deze worden later terugbetaald door de begunstigde lidstaten.

Toezicht en naleving

De Europese Vredesfaciliteit zorgt voor een gedegen risico­beoordeling en risico­beperkende maatregelen, in overeenstemming met het internationaal recht inzake de mensen­rechten, het internationaal humanitair recht en de EU-wetgeving inzake wapenexport.

Ook wordt toezicht gehouden op de naleving van het internationaal recht en de verplichtingen van de begunstigde en wordt ervoor gezorgd dat het maatschappelijk middenveld melding kan maken van schendingen van het internationaal recht inzake de mensenrechten en het internationaal humanitair recht.

Bijstand in het kader van de EPF kan op elk moment worden opgeschort of beëindigd door de Raad in geval van inbreuken en/of misbruik.

Uitvoeringsvoorschriften

Het comité van de faciliteit heeft op 30 juni 2021 de voorschriften voor uitgaven uit de Europese Vredesfaciliteit vastgesteld. Deze voorschriften werden op 20 juli 2022 en 30 november 2022 gedeeltelijk gewijzigd.

• Uitvoeringsvoorschriften Europese Vredesfaciliteit

Regels inzake gegevens­bescherming

Op 19 juni 2024 heeft het comité de uitvoeringsvoorschriften inzake de verwerking van persoons­gegevens door de Europese Vredesfaciliteit aangenomen.

• Uitvoeringsvoorschriften betreffende de verwerking van persoons­gegevens door de Europese Vredesfaciliteit

Toegang tot documenten van de EPF

Bij verzoeken om toegang tot documenten die worden beheerd door de Europese Vredesfaciliteit is het van belang te weten over welke pijler het gaat ('operaties' of 'steunmaatregelen', zie ook hierboven).

De Europese Commissie beheert de steunmaatregelen via haar 'Dienst Instrumenten buitenlands beleid'.

Regels voor toegang van het publiek tot documenten (besluit van het EPF-comité van 13 juli 2022):

• EPF-regels inzake toegang van het publiek tot documenten

Voor EPF-documenten inzake de pijler 'operaties' zoekt u eerst in het register van de Raad:

• Documentenregister van de Raad

Als u het document niet kunt vinden, kunt u via onderstaande link een informatie­verzoek indienen:

• Informatie opvragen over de pijler 'operaties'

Voor EPF-documenten inzake de pijler 'steun­maatregelen' zoekt u in het register van de Europese Commissie:

• Register van de Europese Commissie

Als u het document niet kunt vinden, kunt u op de onderstaande website een informatie­verzoek indienen:

• Document van de Europese Commissie opvragen

Contact opnemen over de Europese Vredesfaciliteit

• Inzake operaties
• Inzake steunmaatregelen

Zie ook

• EU-defensie in cijfers
• Permanente gestructureerde samenwerking (PESCO)
• Een strategisch kompas voor veiligheid en defensie