Bankenunie
De bankenunie is het beleid van de Europese Unie gericht op de integratie van de banksector in de eurozone.
Wat is de bankenunie?
De bankenunie is een cruciale stap in de verwezenlijking van de economische en monetaire unie van de EU.
De bankenunie is een kader van regels, procedures en instrumenten dat ervoor moet zorgen dat banken in de eurozone veerkrachtiger worden, onder verbeterd toezicht staan en bestand zijn tegen financiële crises.
De belangrijkste doelstellingen van de bankenunie zijn:
- de veiligheid en deugdelijkheid van banken versterken zodat zij bestand zijn tegen toekomstige financiële crises
- niet-levensvatbare banken afwikkelen zonder een beroep te doen op belastinggeld en met minimale gevolgen voor de reële economie
- marktfragmentatie beperken door de bankregels en het bankentoezicht te harmoniseren
Welke landen nemen deel?
De bankenunie omvat automatisch de lidstaten van de eurozone.
Met de toetreding van Bulgarije en Kroatië, op 1 oktober 2020, bestaat de bankenunie momenteel uit 21 lidstaten.
EU-lidstaten buiten de eurozone hebben de mogelijkheid zich aan te sluiten bij de bankenunie via een nauwe samenwerking met de Europese Centrale Bank (ECB). Hierdoor kunnen zij deelnemen aan de toezichts- en afwikkelingsmechanismen van de bankenunie zonder de euro in te hoeven voeren.
Waarom is de bankenunie opgericht?
De bankenunie werd opgericht als reactie op de financiële crisis van 2008 en de daaropvolgende schuldencrisis in de eurozone.
Deze crises hebben de sterke verwevenheid aangetoond binnen de banksector in de eurozone, waar financiële moeilijkheden in het ene land snel kunnen overslaan naar andere landen, wat gevolgen heeft voor de financiële stabiliteit van de hele regio.
De bankenunie werd in 2014 opgericht om te zorgen voor een nieuwe en beter geïntegreerde Europese architectuur voor bankentoezicht en -afwikkeling. De nieuwe regels zijn gebaseerd op het bestaande regelgevingskader voor het bankwezen.
Het uiteindelijke doel ervan is de veiligheid en deugdelijkheid van de Europese banken te versterken om hen veerkrachtiger te maken en het vertrouwen in het financiële stelsel te vergroten.
Uit welke pijlers bestaat de bankenunie?
De bankenunie berust op 3 pijlers. De eerste 2 pijlers zijn volledig operationeel en zijn van toepassing op landen van de eurozone en op landen buiten de eurozone op vrijwillige basis:
- het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme
- het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme
- het Europees depositoverzekeringsstelsel
Het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme
Het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (GTM) is het supranationale bankentoezichtsorgaan van de EU.
De Europese Centrale Bank is verantwoordelijk voor het toezicht op kredietinstellingen in de bankenunie, in nauwe samenwerking met nationale toezichthouders. De ECB en de nationale toezichthouders werken samen om:
- ervoor te zorgen dat banken voldoen aan het gemeenschappelijk rulebook ("single rulebook") van de EU
- potentiële gevaren voor de financiële stabiliteit in een vroeg stadium aan te pakken
Het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme
Het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme (GAM) is een systeem voor de doeltreffende en efficiënte afwikkeling van niet-levensvatbare kredietinstellingen. Het doel ervan is te zorgen voor de afwikkeling van noodlijdende banken met zo min mogelijk kosten voor de belastingbetaler en de reële economie.
Het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme bestaat uit:
- de gemeenschappelijke afwikkelingsraad
- het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds
Hoe werkt het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme? (Infographic)
het Europees depositoverzekeringsstelsel
Het depositogarantiestelsel (DGS) zorgt ervoor dat deposito's bij banken worden beschermd tot € 100 000 als de bank failliet gaat. Deposito's worden momenteel op het niveau van de lidstaten beschermd door nationale depositogarantiestelsels.
In 2015 stelde de Europese Commissie voor een gemeenschappelijk systeem voor depositobescherming op te richten dat bekend staat als het Europees depositoverzekeringsstelsel (EDIS).Door een uniform beschermingsniveau voor bankdeposito's te bieden, beoogt het EDIS:
- ervoor te zorgen dat depositohouders in gelijke mate worden beschermd, ongeacht de locatie van hun bank in de eurozone
- de band tussen banken en hun nationale overheden te verbreken en zo het risico op financiële besmetting te verminderen
- bankcrises efficiënter aan te pakken, waardoor de potentiële gevolgen voor de economie tot een minimum worden beperkt
Het EDIS is nog maar een voorstel en is nog niet goedgekeurd door de 2 wetgevers.
Laatst bijgewerkt: 19 juni 2024