Uitbanning van chemische wapens
De Europese Unie staat als één achter chemische ontwapening en non-proliferatie, en achter de strijd tegen straffeloosheid voor het gebruik van chemische wapens.
Wat zijn chemische wapens?
Chemische wapens zijn chemische stoffen die doelbewust worden gebruikt om te doden of schade te berokkenen door de giftige eigenschappen ervan. Ook munitie, apparatuur en andere uitrusting die specifiek is ontworpen om giftige chemische stoffen als wapen in te zetten, vallen onder die definitie.
Worden beschouwd als chemische wapens:
giftige chemische stoffen die, door de chemische werking ervan op levensprocessen, bij mensen of dieren kunnen leiden tot de dood, tijdelijke functieaantasting of blijvende schade
chemische reagentia (precursoren) wanneer en hoe dan ook gebruikt bij de productie van een giftige chemische stof
munitie en apparatuur specifiek ontworpen om schade te berokkenen of te doden door giftige chemische stoffen vrij te geven, zoals mortieren, artilleriegranaten, raketten, bommen, mijnen en spuitvloeistoftanks
uitrusting specifiek ontworpen om deze munitie en apparatuur rechtstreeks aan te wenden
Internationaal verbod op chemische wapens
Verdrag inzake chemische wapens
Het Verdrag tot verbod van de ontwikkeling, de productie, de aanleg van voorraden en het gebruik van chemische wapens en inzake de vernietiging van deze wapens (Verdrag inzake chemische wapens of CWC) heeft tot doel een volledige categorie massavernietigingswapens uit te bannen door de staten die partij zijn te verbieden chemische wapens te ontwikkelen, te produceren, te verwerven, op te slaan, in bezit te houden, over te dragen en te gebruiken.
Het is opgesteld om een wereld zonder chemische wapens te bevorderen, werd in 1997 van kracht en telt 193 deelnemende staten.
Al die staten hebben besloten tot chemische ontwapening door hun voorraden chemische wapens en productiefaciliteiten, maar ook op het grondgebied van andere deelnemende staten achtergelaten chemische wapens te vernietigen.
Het CWC is een van de meest geslaagde ontwapeningsregelingen ter wereld, want 99,4% van de aangegeven voorraden chemische wapens zijn verifieerbaar vernietigd.
Organisatie voor het verbod van chemische wapens
De Organisatie voor het verbod van chemische wapens (OVCW) is het uitvoerend orgaan voor het CWC.
De EU staat overtuigd en actief achter het CWC en de OVCW en is de grootste verstrekker van vrijwillige financiering voor de activiteiten ervan. Het gaat hierbij om preventie van de heropkomst van chemische wapens, capaciteitsopbouw van CWC-staten, universalisering van CWC-lidmaatschap en de strijd tegen straffeloosheid voor het gebruik van chemische wapens.
De gecombineerde jaarlijkse bijdragen van de EU-lidstaten zijn goed voor zowat 25% van de gewone jaarlijkse OPCW-begroting.
De OPCW werkt nauw samen met de Verenigde Naties.
In februari 2024 gingen de EU en de OPCW een samenwerkingsovereenkomst aan in de vorm van een memorandum van overeenstemming (MoU).
Doel is hun coördinatie, strategische samenwerking en uitwisseling van standpunten en informatie op te voeren om het CWC uit te voeren wanneer de chemische wapens zijn vernietigd.
De EU is er ook voorstander van de OPCW operationeel doeltreffender te maken door middel van de Raadsbesluiten van 25 november 2021 en 26 juni 2023.
- Besluit van de Raad van 26 juni 2023 ter ondersteuning van een verbeterde operationele doeltreffendheid van de OPCW door middel van satellietbeelden (Publicatieblad van de EU)
- Besluit van de Raad van 25 november 2021 ter ondersteuning van een verbeterde operationele doeltreffendheid van de OPCW door middel van satellietbeelden
- EU en OPCW voeren samenwerking op (persmededeling, Europese Dienst voor extern optreden, 21 februari 2025)
Inzet van de EU tegen chemische wapens
De EU werkt er actief aan om chemische wapens wereldwijd te verbieden en uit te bannen, in overeenstemming met de EU-strategie tegen de verspreiding van massavernietigingswapens. Ze zet zich, onder meer met sancties, ook in tegen straffeloosheid voor het gebruik van chemische wapens.
De EU ondersteunt vastbesloten de volledige uitvoering van het Verdrag inzake chemische wapens.
Raadsconclusies over chemische wapens
De Raad nam op 20 februari 2023 conclusies aan over chemische ontwapening en non-proliferatie.
Daarin benadrukt hij dat het gebruik van chemische wapens, inclusief het gebruik van giftige chemische stoffen als wapen, door wie dan ook, statelijke of niet-statelijke actoren, waar dan ook en in alle omstandigheden, onaanvaardbaar is en krachtig moet worden veroordeeld.
Het gebruik van chemische wapens is strijdig met het internationaal recht en kan als oorlogsmisdaad of misdrijf tegen de mensheid worden beschouwd.
Aangezien er geen sprake mag zijn van straffeloosheid en degenen die verantwoordelijk zijn voor deze handelingen ter verantwoording moeten worden geroepen, zijn de EU en haar lidstaten vastbesloten om hun inzet voor deze zaak voort te zetten, met name via het partnerschap tegen straffeloosheid bij het gebruik van chemische wapens.
De Raad is ook van mening dat het de verantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap is om de daders van elke aanval met chemische wapens te identificeren en ter verantwoording te roepen.
Sancties tegen chemische wapens
Om de verspreiding en het gebruik van chemische wapens tegen te gaan, nam de EU in oktober 2018 een specifiek sanctiekader aan. Dat kader werd onlangs verlengd tot en met 16 oktober 2026.
De sancties zijn gericht tegen wie:
- rechtstreeks verantwoordelijk is voor de ontwikkeling en het gebruik van chemische wapens
- financiële, technische of materiële steun verleent
- bovenstaande personen of entiteiten helpt, aanmoedigt of er banden mee heeft
Momenteel gelden in dit kader sancties voor 31 personen en 6 entiteiten. Deze lijst is geldig tot en met 16 oktober 2026.
Voor de personen geldt onder meer een reisverbod, en voor zowel de personen als de entiteiten een bevriezing van tegoeden.
Ook is het verboden hun direct of indirect tegoeden of economische middelen te verstrekken.
De gesanctioneerden zijn bijvoorbeeld personen en entiteiten betrokken bij:
- het gebruik van chemische wapens in Ruslands oorlog tegen Oekraïne
- vergiftiging van Aleksej Navalny op 20 augustus 2020
- de productie van overbrengingssystemen voor wapens in Syrië
Zie ook:
Veiligheid en defensie
Nucleair akkoord met Iran
Wat voor EU-sancties zijn er?
Laatst bijgewerkt: 3 juli 2026