Εξάλειψη των χημικών όπλων

Τι είναι τα χημικά όπλα;

Τα χημικά όπλα είναι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για τη σκόπιμη πρόκληση θανάτου ή βλάβης μέσω των τοξικών ιδιοτήτων τους. Στον ορισμό των χημικών όπλων εμπίπτουν επίσης πυρομαχικά, συσκευές και άλλος εξοπλισμός ειδικά σχεδιασμένος για τη χρήση τοξικών χημικών ουσιών ως όπλων.

Στα χημικά όπλα περιλαμβάνονται τα εξής:

Τοξικές χημικές ουσίες οι οποίες, μέσω της χημικής τους δράσης στις βιολογικές διεργασίες, μπορούν να προκαλέσουν θάνατο, προσωρινή ανικανότητα ή μόνιμη βλάβη στον άνθρωπο ή στα ζώα.

Χημικές αντιδρώσες ουσίες (πρόδρομες ουσίες) που χρησιμοποιούνται, σε οποιοδήποτε στάδιο και με οποιαδήποτε μέθοδο, στην παραγωγή μιας τοξικής χημικής ουσίας.

Πυρομαχικά και συσκευές που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να προκαλούν βλάβη ή θάνατο μέσω της έκλυσης τοξικών χημικών ουσιών, συμπεριλαμβανομένων όλμων, βλημάτων πυροβολικού, πυραύλων, βομβών, ναρκών ή βυτίων ψεκασμού.

Εξοπλισμός ειδικά σχεδιασμένος για να χρησιμοποιείται απευθείας σε συνδυασμό με τη χρήση των πυρομαχικών και συσκευών που χαρακτηρίζονται ως χημικά όπλα.

Διεθνής απαγόρευση των χημικών όπλων

Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα

Η Σύμβαση για την απαγόρευση ανάπτυξης, παραγωγής, αποθήκευσης και χρήσης χημικών όπλων και για την καταστροφή τους —γνωστή ως Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα (CWC)— είναι μια διεθνής συνθήκη που αποβλέπει στην εξάλειψη μιας ολόκληρης κατηγορίας όπλων μαζικής καταστροφής, απαγορεύοντας την ανάπτυξη, την παραγωγή, την απόκτηση, την αποθήκευση, τη διατήρηση, τη μεταφορά ή τη χρήση χημικών όπλων από τα συμβαλλόμενα μέρη.

Θεσπίστηκε το 1997, έχει 193 συμβαλλόμενα μέρη και σχεδιάστηκε με στόχο τη δημιουργία ενός κόσμου απαλλαγμένου από χημικά όπλα.

Όλα τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν συμφωνήσει να προβούν σε χημικό αφοπλισμό, καταστρέφοντας τα αποθέματα χημικών όπλων τα οποία ενδέχεται να κατέχουν, τις εγκαταστάσεις παραγωγής τους και τα χημικά όπλα που έχουν εγκαταλείψει στο έδαφος άλλων συμβαλλόμενων μερών στο παρελθόν.

Η CWC είναι μία από τις πλέον επιτυχημένες ρυθμίσεις αφοπλισμού στον κόσμο, καθώς έχει καταστραφεί κατά τρόπο επαληθεύσιμο το 99,4% των δηλωθέντων αποθεμάτων χημικών όπλων.

Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων

Ο Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (ΟΑΧΟ) είναι το εκτελεστικό όργανο της CWC.

Η ΕΕ είναι ένθερμος και ενεργός υποστηρικτής της CWC και του ΟΑΧΟ και ο μεγαλύτερος χορηγός εθελοντικής χρηματοδότησης για τις δραστηριότητές του, συμπεριλαμβανομένων της πρόληψης της επανεμφάνισης χημικών όπλων, της ανάπτυξης ικανοτήτων των συμβαλλόμενων μερών της CWC, της καθολικής συμμετοχής στη CWC και της καταπολέμησης της ατιμωρησίας για τη χρήση χημικών όπλων.

Οι συνδυασμένες ετήσιες εκτιμώμενες συνεισφορές των κρατών μελών της ΕΕ αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% του τακτικού ετήσιου προϋπολογισμού του ΟΑΧΟ.

Ο ΟΑΧΟ συνεργάζεται με τα Ηνωμένα Έθνη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο ΟΑΧΟ συνήψαν συμφωνία συνεργασίας τον Φεβρουάριο του 2024, με τη μορφή μνημονίου συνεννόησης (ΜΣ).

Βάσει της συμφωνίας αυτής, η ΕΕ και ο ΟΑΧΟ θα εντείνουν τον συντονισμό, τη στρατηγική συνεργασία και την ανταλλαγή απόψεων και πληροφοριών για την εφαρμογή της CWC στο στάδιο που έπεται της καταστροφής των χημικών όπλων.

Η ΕΕ υποστηρίζει επίσης την ενίσχυση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας του ΟΑΧΟ με αποφάσεις του Συμβουλίου της 25ης Νοεμβρίου 2021 και της 26ης Ιουνίου 2023.

• Απόφαση του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2023, για την υποστήριξη της ενίσχυσης της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας του ΟΑΧΟ (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Απόφαση του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2021, για την υποστήριξη της ενίσχυσης της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας του ΟΑΧΟ μέσω δορυφορικής απεικόνισης (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Η ΕΕ και ο ΟΑΧΟ εντείνουν τη συνεργασία (δελτίο Τύπου, Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, 21 Φεβρουαρίου 2025)

Δέσμευση της ΕΕ για την αντιμετώπιση των χημικών όπλων

Η ΕΕ καταβάλλει ενεργές προσπάθειες για την πλήρη απαγόρευση και εξάλειψη των χημικών όπλων παγκοσμίως, σύμφωνα με τη στρατηγική της ΕΕ κατά της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής. Δεσμεύεται επίσης να καταπολεμήσει την ατιμωρησία για τη χρήση των χημικών όπλων, μεταξύ άλλων με την επιβολή κυρώσεων.

Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να στηρίξει την πλήρη εφαρμογή της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα.

Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τα χημικά όπλα

Στις 20 Φεβρουαρίου 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με τον χημικό αφοπλισμό και τη μη διάδοση των χημικών όπλων.

Στα συμπεράσματα, το Συμβούλιο τονίζει ότι η χρήση χημικών όπλων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τοξικών χημικών ως όπλων, από οποιονδήποτε, είτε κράτος είτε μη κρατικό φορέα, οπουδήποτε και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, είναι απαράδεκτη και πρέπει να καταδικάζεται απερίφραστα.

Η χρήση χημικών όπλων συνιστά παράβαση του διεθνούς δικαίου και ενδέχεται να αποτελεί έγκλημα πολέμου ή έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Δεδομένου ότι δεν μπορεί να υπάρξει ατιμωρησία και ότι οι υπεύθυνοι για τέτοιες πράξεις οφείλουν να λογοδοτούν, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα επιδιώξουν την προσήλωσή τους στον σκοπό αυτόν με ακλόνητη αποφασιστικότητα, ιδίως μέσω της σύμπραξης κατά της ατιμωρησίας για τη χρήση χημικών όπλων.

Το Συμβούλιο πιστεύει επίσης ότι αποτελεί ευθύνη της διεθνούς κοινότητας να εντοπίζει τους δράστες οποιασδήποτε επίθεσης με χημικά όπλα και να μεριμνά ώστε αυτοί να λογοδοτούν.

• Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την πέμπτη σύνοδο εξέτασης της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα (δελτίο Τύπου, 20 Φεβρουαρίου 2023)
• Στρατηγική της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής
• Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων

Κυρώσεις για τα χημικά όπλα

Για την αποτροπή της διάδοσης και της χρήσης χημικών όπλων, τον Οκτώβριο του 2018 η ΕΕ ενέκρινε ειδικό πλαίσιο κυρώσεων. Το εν λόγω πλαίσιο κυρώσεων παρατάθηκε τελευταία φορά έως τις 16 Οκτωβρίου 2026.

Οι κυρώσεις στοχεύουν όσους:

• ευθύνονται άμεσα για την ανάπτυξη και τη χρήση χημικών όπλων
• παρέχουν οικονομική, τεχνική ή υλική υποστήριξη
• βοηθούν, ενθαρρύνουν ή συνδέονται με άτομα που ανήκουν στις ανωτέρω κατηγορίες

Επί του παρόντος, δυνάμει αυτού του πλαισίου επιβάλλονται κυρώσεις σε 31 άτομα και 6 οντότητες. Ο τρέχων κατάλογος ατόμων και οντοτήτων που υπόκεινται σε κυρώσεις ισχύει έως τις 16 Οκτωβρίου 2026.

Δείτε επίσης:

• Γραφείο Αφοπλισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNODA)
• Αφοπλισμός, μη διάδοση και έλεγχος των εξαγωγών όπλων (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)
• Ειδικός απεσταλμένος για τη μη διάδοση και τον αφοπλισμό (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)